به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری شبستان، بعدازظهر دوشنبه ۱۸ اسفند ۱۴۰۴، حوالی ساعت ۱۵، موج انفجار ناشی از حمله نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی به محدوده تاریخی دولتخانه صفوی در قلب شهر اصفهان رسید؛ محدودهای که یکی از مهمترین کانونهای معماری و شهری دوره صفوی محسوب میشود. بر اساس اطلاعیه اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان اصفهان، این حمله موجب آسیب به چند بنای شاخص این مجموعه تاریخی شد.
در میان بناهای آسیبدیده، نام کاخ چهلستون بیش از دیگر آثار به چشم میخورد؛ عمارتی که نهتنها از شاخصترین یادگارهای معماری صفوی به شمار میرود، بلکه بهعنوان بخشی از مجموعه «باغهای ایرانی» در فهرست میراث جهانی یونسکو نیز ثبت شده است.
بررسیهای اولیه نشان میدهد موج انفجار باعث ریزش بخشی از آینهکاریهای نفیس دوره صفوی در این کاخ شده و قسمتهایی از اجزای چوبی سقف اصلی بنا نیز آسیب دیده است. همچنین گزارشهای میدانی از خسارت محدود در چارچوب درها و پنجرهها و برخی نقاشیهای دیواری حاشیهای حکایت دارد؛ آثاری که عمدتاً در اطراف درگاهها و قابهای معماری قرار داشتهاند و بخشی از روایت تصویری تاریخ و هنر صفوی محسوب میشوند.
این آسیبها تنها به چهلستون محدود نمانده است. بر اساس گزارشها، موج انفجار به دیگر بناهای مهم دولتخانه صفوی نیز رسیده و به عمارت رکیبخانه ـ که امروزه بهعنوان موزهای از آثار دوره صفوی شناخته میشود ـ و نیز تالار اشرف خساراتی وارد کرده است. بخشهایی از درها و پنجرههای چوبی و برخی تزئینات وابسته به این بناها نیز بر اثر موج انفجار آسیب دیدهاند.
مصطفی هادیپور، مدیر پایگاه جهانی چهلستون اصفهان، با اشاره به جایگاه بینالمللی این اثر تأکید کرده است که این بنا در فهرست میراث جهانی ثبت شده و نشان «سپر آبی» یونسکو بر آن نصب شده بود؛ نشانی که در حقوق بینالملل برای شناسایی و حفاظت از آثار فرهنگی در زمان مخاصمات به کار میرود.
در همین حال، وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی در بیانیهای با محکوم کردن این حمله، از جامعه جهانی خواست در برابر تخریب میراث تمدنی ایران سکوت نکند. در این بیانیه تأکید شده است که میراث فرهنگی ایران نهتنها بخشی از هویت تاریخی ملت ایران، بلکه بخشی از حافظه تمدنی جهان است و آسیب دیدن آثاری چون کاخ چهلستون، کاخ گلستان و مسجد جامع عباسی در واقع تهدیدی علیه سرمایه مشترک بشریت به شمار میآید.
این بیانیه همچنین با اشاره به تعهدات بینالمللی در حوزه حفاظت از میراث فرهنگی، از نهادهایی چون سازمان ملل متحد و یونسکو خواسته است با فعال کردن سازوکارهای نظارتی و اعزام کارشناسان مستقل، ابعاد خسارتهای وارد شده به این آثار تاریخی را بررسی کنند.
حمله به دولتخانه صفوی، افزون بر خسارتهای فیزیکی، بار دیگر مسئله آسیبپذیری میراث فرهنگی در برابر منازعات نظامی را برجسته کرده است؛ میراثی که نهتنها سند هویت تاریخی یک ملت، بلکه بخشی از حافظه فرهنگی بشریت محسوب میشود. اکنون پرسش اصلی این است که آیا سازوکارهای بینالمللی برای حفاظت از چنین آثاری در زمان بحرانهای نظامی کارآمد بودهاند یا نه؛ پرسشی که پاسخ آن میتواند سرنوشت بسیاری از آثار تاریخی جهان را در آینده رقم بزند.
نظر شما