خبرگزاری شبستان-خراسان جنوبی؛ زینب روحانی مقدم- در قاموس فرهنگ اسلامی، «جنگ» تنها تقابل آهن و آتش نیست؛ بلکه عرصهای است که در آن، عیار ایمان، استقامت و اتصال به منبع قدرت لایزال الهی سنجیده میشود. تاریخ اسلام گواهی میدهد که در بسیاری از نبردها، آنچه سرنوشت میدان را رقم زده، نه صرفاً برتریِ تجهیزات مادی، بلکه «نیروی محرک معنوی» و «آرامش قلبی» رزمندگانی بوده است که در اوج تلاطم و هراس، دل به وعدههای صادق پروردگار سپردهاند.
در این میان، «دعا» و «تمسک به قرآن»، بهویژه تلاوت سوره مبارکه «فتح»، فراتر از یک آیین مذهبی ساده، به مثابه یک «راهبرد دفاعی» و «سپر معنوی» عمل میکند که قادر است معادلات مادی نبرد را به نفع جبهه حق دگرگون سازد.
حجتالاسلام هابیل خسروی، مدیر حوزههای علمیه بیرجند، در گفتگویی تبیینی، به واکاوی این پیوند ناگسستنی میان «نیاز فطری انسان به قدرت برتر» و «کارکردهای عینی دعا در صحنه جهاد» پرداخته است. وی با نگاهی جامع، تشریح کرد که چگونه یاد خدا و تلاوت جمعی آیاتی که نویدبخش فتح و سکینه هستند، میتواند اضطراب را از خطوط مقدم زدوده و شبکهای از پشتیبانی معنوی میان آحاد ملت و مجاهدان ایجاد کند.
توجه به خدا و دعا در هنگام گرفتاریهای شدید
حجت الاسلام هابیل خسروی-مدیر حوزه های علمیه بیرجند- در گفتگو با خبرنگار شبستان اظهار داشت: در متون اسلامی، تأکید فراوانی بر نقش دعا، نماز و یاد خدا در شرایط سخت، به ویژه در میدان نبرد شده است. این اعمال عاملی کلیدی برای ایجاد آرامش، قدرت روانی و اتصال به منبع بیکران قدرت الهی معرفی شدهاند.
وی ادامه داد: توجه به خدا و دعا در هنگام گرفتاریهای شدید، ریشهای فطری در نهاد انسان دارد. وقتی مصائب انسان را احاطه میکند، ناخودآگاه به درگاه قدرتی متعالی متوسل میشود.
حجت الام خسروی گفت: در شرایط جنگ که ترس و ضعف روحیه میتواند به شکست بینجامد، دعا و نماز پیوند انسان را با آفریدگار جهان برقرار میکند و نقطه اتکا و امیدی برای او ایجاد مینماید. یاد خدا به مؤمنان آرامش، قوت، قدرت و پایمردی میبخشد. در شرایط جنگ که ترس و ضعف روحیه میتواند به شکست بینجامد، دعا و نماز پیوند انسان را با آفریدگار جهان برقرار میکند و نقطه اتکا و امیدی برای او ایجاد مینماید. یاد خدا به مؤمنان آرامش، قوت، قدرت و پایمردی میبخشد. هنگامی که رزمندگان خدا را بسیار یاد میکنند، احساس تنهایی نمیکنند و تکیهگاه نیرومندی را در کنار خود احساس میکنند.
مدیر حوزه های علمیه بیرجند افزود: این دعا و ذکر خدا وقتی به صورت جمعی انجام شود، فضای جبهه را آکنده از معنویت میکند و از بروز اختلاف و سستی که باعث از بین رفتن قدرت و شوکت سربازان میشود، جلوگیری میکند.
وی با بیان اینکه دعا و یاد خدا در جبهه، جایگزین یاد و دلبستگی به امور مادی مانند مال و خانواده میشود، گفت: در دعای امام سجاد علیهالسلام برای مرزداران آمده «بار خدایا بر محمد و آلش درود فرست و بههنگام برخورد با دشمن یاد دنیای دلفریب را از خاطرشان ببر و اندیشههای مال فتنهانگیز را از دلهایشان محو کن و بهشت را نصبالعین آنان قرار ده». این جایگزینی، سپری در برابر وسوسهها و تعلقات دنیوی ایجاد میکند.
حجت الاسلام خسروی عنوان کرد: بنابراین دعا و تضرع از طریق مکانیزمهایی مانند یک سپر معنوی از رزمندگان محافظت میکند که می توان به بهرهگیری از یک گرایش فطری درونی برای تقویت عزم و اراده و تأمین آرامش روانی و قوت قلب با احساس حضور و پشتیبانی خدای متعال، ایجاد امید و نقطه اتکا به قدرت بیپایان الهی در لحظات یأس و اتصال واقعی به آن منبع قدرت نامحدود و بهرهگیری از نیروی معنوی، جایگزینی دلبستگیهای معنوی به جای مادیات برای ایستادگی بیشتر و تحکیم وحدت و روحیه جمعی و پیشگیری از اختلاف و سستی اشاره کرد.
سوره «فتح» یادآور سنت الهی در یاری رساندن به مجاهدان صادق
مدیر حوزه های علمیه بیرجند در خصوص اهمیت تلاوت سوره فتح گفت: این سوره پس از ماجرای صلح حدیبیه نازل شد و پیامآور فتح و پیروزی آشکاری است که زمینهساز فتح مکه و گسترش اسلام گردید. آغاز این سوره با آیه «إِنَّا فَتَحْنَا لَکَ فَتْحًا مُّبِینًا» نوید قطعی و بشارت یک پیروزی آشکار از سوی خدای متعال است. این وعده الهی، امید و اطمینان قلبی را در رزمندگان و خانوادههایشان تقویت میکند و به آنان اطمینان میدهد که نصرت از جانب خداست.
وی ادامه داد: از مهمترین مضامین این سوره، نزول آرامش الهی بر قلبهای مؤمنان است: «هُوَ الَّذِی أَنزَلَ السَّکِینَةَ فِی قُلُوبِ الْمُؤْمِنِینَ». این آرامش، مقدمهای برای افزایش ایمان و عامل کلیدی برای ثبات قدم و مقاومت در برابر سختیهاستاز مهمترین مضامین این سوره، نزول آرامش الهی بر قلبهای مؤمنان است: «هُوَ الَّذِی أَنزَلَ السَّکِینَةَ فِی قُلُوبِ الْمُؤْمِنِینَ». این آرامش، مقدمهای برای افزایش ایمان و عامل کلیدی برای ثبات قدم و مقاومت در برابر سختیهاست و برای رزمندگان در صحنه نبرد و خانوادههایشان در پشت جبهه، این آرامش معنوی، پناهگاه و سپری در برابر اضطراب و نگرانی محسوب میشود.
حجت الاسلام خسروی بیان داشت: نکته دیگر اینکه محتوای سوره فتح مستقیماً به وقایع مرتبط با جهاد، مانند صلح حدیبیه، بیعت رضوان (بیعت زیر درخت) و وعده فتح خیبر و مکه میپردازد. این سوره، روحیه مجاهدان آن دوره را تصویر کرده و برای رزمندگان در هر زمان، الهامبخش و یادآور سنت الهی در یاری رساندن به مجاهدان صادق است.
کارشناس مذهبی با بیان اینکه در روایات متعدد، فضیلتهای بزرگی برای تلاوت این سوره ذکر شده است، افزود: در البرهان فی تفسیر القرآن روایت کرده که تلاوتکننده آن، همچون کسی است که زیر درخت با پیامبر صلیاللهعلیهوآله بیعت کرده (بیعت رضوان) یا در فتح مکه حاضر بوده است.
وی در ادامه گفت: این فضیلت، برای کسانی که به صورت مستقیم در جبهه حضور ندارند (مانند خانوادهها) یا رزمندگانی که در آستانه نبرد به تقویت روحیه نیاز دارند، جایگاه ویژهای ایجاد میکند تا از طریق تلاوت، به آن پاداشهای معنوی و روحیهای متصل شوند.
حجت الاسلام خسروی عنوان کرد: این سوره علاوه بر وعده پیروزیهای دنیوی مانند فتح قریب، به پاداشهای اخروی بزرگ مانند ورود به بهشت و مغفرت گناهان نیز بشارت میدهد. این موضوع نیز برای رزمندهای که حاضر به فداکاری است و خانوادهای که عزیزش را به میدان میفرستد، دلگرمی مضاعف ایجاد میکند و نشان میدهد که تلاش آنان در هر دو سرا، با «فوز عظیم» همراه خواهد بود.
مدیر حوزه های علمیه بیرجند افزود: همینطور تأکید سوره فتح بر اینکه «وَ لِلَّهِ جُنُودُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ»، به رزمندگان و مؤمنان اطمینان میدهد که تنها نیستند و نیروهای غیبی الهی پشتیبان آنان هستند. این باور تأکید سوره فتح بر اینکه «وَ لِلَّهِ جُنُودُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ»، به رزمندگان و مؤمنان اطمینان میدهد که تنها نیستند و نیروهای غیبی الهی پشتیبان آنان هستند. ، ترس را از دل زدوده و شجاعت و استقامت را افزایش میدهد.
وی اظهار داشت: شیخ طبرسی رحمةاللهعلیه در مجمعالبیان روایت کرده که پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله این سوره را بسیار دوست میداشتند و فرمودند: «سورهای بر من فرود آمد، که از تمام دنیا در نزد من محبوبتر است.» این محبوبیت، بر ارزش و برکت این سوره نزد مؤمنان میافزاید.
حجت الاسلام خسروی بیان کرد: این مجموعه ویژگیها، سوره فتح را به یک «منشور روحیهبخش» و «سپر معنوی» تبدیل میکند که قرائت آن در شرایط سخت جنگ، هم برای رزمنده در خط مقدم و هم برای خانواده منتظر در پشت جبهه، مایه دلگرمی، استقامت و امیدواری به یاری و پیروزی الهی است.
اهمیت دسته جمعی خواندن سوره «فتح»
کارشناس مذهبی با تاکید بر اینکه خواندن سوره فتح توسط مردم همزمان با عملیاتها، شبکهای گسترده از دعا و پشتیبانی معنوی ایجاد میکند، افزود: وقتی مردم در پشت جبهه سوره فتح را میخوانند، در حقیقت به صورت جمعی برای رزمندگان دعا میکنند و از خداوند طلب نصرت و پیروزی مینمایند.
وی عنوان کرد: هنگامی که این سوره به صورت جمعی خوانده میشود، گویی آن آرامش الهی که در این سوره وعده داده شده، نه تنها بر دلهای خوانندگان، بلکه بر کل فضای جبهه و دلهای رزمندگان حاضر در خط مقدم نیز نازل میشود. هنگامی که این سوره به صورت جمعی خوانده میشود، گویی آن آرامش الهی که در این سوره وعده داده شده، نه تنها بر دلهای خوانندگان، بلکه بر کل فضای جبهه و دلهای رزمندگان حاضر در خط مقدم نیز نازل میشود.
حجت الاسلام خسروی با بیان اینکه تلاوت همگانی سورهای که محتوایش پیروزی و جهاد است، احساس همدردی، همآوایی و مشارکت در یک هدف مقدس را بین مردم و رزمندگان ایجاد میکند، افزود: رزمنده احساس میکند که تنها نیست و ملتی پشتیبان او هستند. این حس پشتیبانی جمعی، ترس و اضطراب را زدوده و انگیزه و قدرت روحی او را برای فداکاری و استقامت بیشتر میکند.
نمونه های تاثیر معجزه آسای دعا در قرآن کریم
مدیر حوزه های علمیه بیرجند عنوان کرد: میتوان نمونههایی از تأثیر معجزهآسای دعا را در داستانهای قرآنی یافت. از جمله داستان حضرت یونس علیهالسلام که در تاریکیها و گرفتاری شدید، خدا را با ذکر خاصی خواند و نجات یافت، به عنوان یک نمونه بارز ذکر شده است.
وی افزود: خداوند در پاسخ به دعای ایشان فرمود: «فَاسْتَجَبْنَا لَهُ وَ نَجَّیْنَاهُ مِنَ الْغَمِّ وَ کَذَلِکَ نُنْجِی الْمُؤْمِنِینَ». پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله تأکید کردند که این نجات، مختص یونس علیهالسلام نبوده، بلکه یک سنت الهی برای همه مؤمنان است. هرکس خدا را با آن حالت (اعتراف به گناه و تنزیه پروردگار) بخواند، نجات مییابد.
کارشناس مذهبی در ادامه گفت: در آیات دیگری از قرآن کریم نیز خدای متعال حالت افرادی را توصیف میکند که هنگام سوار شدن بر کشتی و مواجهه با خطر دریا، خدا را با اخلاص میخوانند و خدای متعال آنان را نجات میدهد: «فَإِذَا رَکِبُوا فِی الْفُلْکِ دَعَوُا اللَّهَ مُخْلِصِینَ لَهُ الدِّینَ فَلَمَّا نَجَّاهُمْ إِلَی الْبَرِّ». در روایتی از امام صادق علیهالسلام نیز به این حالت فطری اشاره شده که انسان در مهلکهای که هیچ نجاتدهندهای نمییابد، به وجود قادر متعال پی میبرد.
حجت الاسلام خسروی ادامه داد: در مباحث مربوط به «بداء» هم اشاره شده که گاهی توبه، صدقه، کمک به نیازمندان و کارهای نیک میتوانند باعث دگرگونی سرنوشت و برطرف شدن حوادث دردناک شوند. این نشان میدهد که دعا و اعمال صالح میتوانند به طور معجزهآسایی زمینهساز تغییر شرایط گردند.
دعا، کلید استجابت است
مدیر حوزه های علمیه بیرجند با بیان اینکه دعا در میدان نبرد نه تنها یک نیایش قلبی، بلکه یک عامل تربیتی، روانی و معنوی قدرتمند است که به عنوان پشتیبانی روحی و گاه حتی زمینهساز امدادهای غیبی عمل میکنددعا در میدان نبرد نه تنها یک نیایش قلبی، بلکه یک عامل تربیتی، روانی و معنوی قدرتمند است که به عنوان پشتیبانی روحی و گاه حتی زمینهساز امدادهای غیبی عمل میکند، افزود: برای توضیح این مفهوم به نسل جوان میتوان از آموزههای قرآنی استفاده کرد که نقش عینی و کاربردی دعا را در صحنههای جهاد ترسیم میکنند.
وی در ادامه عنوان کرد: اولاً باید بدانیم که خدای متعال بدون دعا هم میتواند عطا کند، اما دعا یکی از راههای تربیت الهی است. دعا، کلید استجابت است یعنی صرفاً یک درخواست کلامی نیست، بلکه فرآیندی است که انسان را به منبع قدرت نامحدود متصل و او را برای دریافت یاری آماده میسازد.
حجت الاسلام خسروی ادامه داد: نکته دوم اینکه در جبههها، دعا همراه با حرکت لازم است، نه دعا به جای حرکت. شرط استجابت دعا آن است که انسان تمام قدرت و توان خویش را به کار گیرد و حداکثر تلاش را انجام دهد، سپس نسبت به ماورای آن دست به دعا بردارد. این نگرش، دعا را از حالت انفعالی خارج کرده و آن را به یک پشتیبانی فعال در کنار تلاش مادی تبدیل میکند.
کارشناس مذهبی در ادامه خاطرنشان کرد: امدادهای غیبی (مانند نزول فرشتگان) وقتی تحقق مییابد که آنچه خداوند در ظاهر داده است (مانند تلاش و سلاح) به کار گرفته شود.
وی با بیان اینکه مجاهدان حقیقی پیش از طلب یاری، به پاکسازی درونی میپردازند و از گناهان خود استغفار میکنند، افزود: این کار عوامل شکست درونی را برطرف میسازد و باعث آمادگی بیشتر آنها برای انجام وظیفه میگردد و زمینه پشتیبانی آنها بهوسیله امدادهای غیبی را فراهم میکند.
مدیر حوزه های علمیه بیرجند در ادامه گفت: نکته آخر هم اینکه فضای جبهه باید آکنده از یاد خدا باشد تا از بروز اختلاف و سستی که باعث از بین رفتن قدرت و شوکت میشود، جلوگیری کند.
علم روانشناسی امروز تأیید میکند که دعا و نماز و ایمان محکم به دین، نگرانی، تشویش، هیجان و ترس را که موجب نیمی از ناراحتیهاست برطرف میسازد. حجت الاسلام خسروی با بیان اینکه علم روانشناسی امروز تأیید میکند که دعا و نماز و ایمان محکم به دین، نگرانی، تشویش، هیجان و ترس را که موجب نیمی از ناراحتیهاست برطرف میسازد، افزود: این یافته علمی، وجه عقلانی و کاربردی دعا را برای نسل جوان روشن میسازد.
وی عنوان کرد: بنابراین دعا یک سلاح معنوی است که روحیه، شجاعت و پایداری را تقویت و یک پشتیبانی روانی است که آرامش (سکینه) و امید را به قلب رزمنده تزریق میکند. دعا یک اقدام فعال است که همراه با تلاش و جهاد مادّی معنا مییابد و کلید درهای نصرت الهی است.
کارشناس مذهبی ادامه داد: دعا یک عامل وحدتبخش است که فضای جبهه را از تعلقات مادی پاک و بر هدف متعالی متمرکز میسازد. یک نیاز فطری و علمی است که اثرات مثبت آن بر روان انسان توسط علوم جدید نیز تأیید شده است.
وی در پایان گفت: با این ابعاد عینی و استناد به آیات و روایات، میتوان نشان داد که دعا در صحنه نبرد، یک «پشتیبانی قدرتمند چندبعدی» است که هم بر روحیه فردی و جمعی تأثیر میگذارد و هم زمینهساز مددهای غیبی میشود. این موارد به عنوان جلوههایی از سنت همیشگی خدای متعال در نجات مؤمنان و استجابت دعاهای خالصانه در شرایط سخت هستند.
نظر شما