افزایش گناهان سبب محرومیت انسان از درک حضور خدا می‌شود

به گزارش خبرگزاری شبستان از استان قم، حجت‌الاسلام والمسلمین مرتضی آقاتهرانی در سلسله جلسات مناجات‌خوانی ماه مبارک رمضان در حرم مطهر، با شرح فرازی از دعای ابوحمزه ثمالی به تبیین مراتب خداشناسی و تمایز میان شناخت استدلالی و معرفت شهودی پرداخت.

وی با استناد به فراز نورانی «بِکَ عَرَفْتُکَ وَ أَنْتَ دَلَلْتَنِی عَلَیْکَ» از دعای ابوحمزه ثمالی اظهار داشت: امام سجاد(ع) در این فراز به ما می‌آموزد که شناخت حقیقی خداوند تنها از طریق خود او ممکن است و اگر او راهنمایی نکند، انسان هرگز به معرفت درست دست نخواهد یافت.

سخنران محفل مناجات‌خوانی حرم مطهر تصریح کرد: این فراز، اوج تواضع عارفانه در برابر خداوند است که انسان اعتراف می‌کند هر چه از معرفت دارد، همه را از او دارد.

آقاتهرانی در تبیین راه‌های خداشناسی گفت: یکی از راه‌ها شناخت خدا از طریق آثار و مخلوقات است؛ همان‌گونه که با دیدن نظم شگفت‌انگیز عالم، از زمین و آسمان گرفته تا کوه‌ها، دریاها و ستارگان، به وجود خالقی حکیم پی می‌بریم. این همان راهی است که قرآن کریم بارها بندگان را به آن فراخوانده است.

وی افزود: اما مرتبه‌ای بالاتر از این نوع شناخت، معرفت حضوری است؛ یعنی انسان خدا را با دل و جان بیابد، نه صرفاً از طریق استدلال‌های ذهنی. در این مرتبه، انسان همان‌گونه که در وجود خود تردید نمی‌کند، حضور الهی را نیز بی‌واسطه درک می‌کند.

استاد برجسته حوزه علمیه با تفکیک دقیق میان دو نوع شناخت گفت: شناختی که از طریق حواس و مفاهیم ذهنی به دست می‌آید، «علم حصولی» نام دارد و همواره در معرض خطاست. برای مثال، آنچه ما با چشم می‌بینیم، تحت تأثیر نور، رنگ، زاویه دید و سلامت چشم قرار دارد و ممکن است با واقعیت متفاوت باشد.

وی در مقابل، «علم حضوری» را علمی بی‌واسطه و خطاناپذیر معرفی کرد و افزود: در این مرتبه، انسان با چشم دل می‌بیند، نه با چشم ظاهر. خداشناسی حقیقی زمانی رخ می‌دهد که انسان به این مرحله از معرفت دست یابد.

آقاتهرانی در پاسخ به این پرسش که آیا خداوند قابل رؤیت است، گفت: خدای متعال با چشم ظاهری قابل دیدن نیست، اما شهود قلبی و معرفت درونی نسبت به او ممکن است. قرآن کریم می‌فرماید: «لَا تُدْرِکُهُ الْأَبْصَارُ وَهُوَ یُدْرِکُ الْأَبْصَارَ»؛ چشم‌ها او را درک نمی‌کنند و او چشم‌ها را درک می‌کند.

وی تأکید کرد: کسانی که انتظار دارند خدا را با ابزار مادی ببینند، در حقیقت ابزار شناخت را اشتباه انتخاب کرده‌اند. خدا را باید با چشم دل دید، نه با چشم سر.

عضو کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی در ادامه، دعا را مهم‌ترین راهکار برای تقویت معرفت الهی دانست و خاطرنشان کرد: دعا، به‌ویژه دعای ابوحمزه ثمالی و دعای افتتاح، زمینه ارتباط عمیق و بی‌واسطه با خداوند را فراهم می‌کند. امام سجاد(ع) در فراز بعدی می‌فرماید: «وَلَوْلَا أَنْتَ لَمْ أَدْرِ مَا أَنْتَ»؛ اگر تو نبودی، من نمی‌دانستم تو کیستی.

وی با تأکید بر اهمیت تدبر در ادعیه تصریح کرد: خواندن دعا باید همراه با تفکر و توجه به معانی عمیق آن باشد تا اثر تربیتی و معرفتی خود را نشان دهد. دعا فقط لقلقه زبان نیست، بلکه راهی برای تعالی روح است.

گناه انسان را از درک وجود خدا محروم می کند

آقاتهرانی در بخش پایانی سخنان خود با هشدار نسبت به آثار شوم گناه گفت: گناه و غفلت، انسان را از درک حضور الهی محروم می‌کند. اگر انسان خود را همواره در محضر خدا ببیند، بسیاری از لغزش‌ها رخ نخواهد داد.

وی با اشاره به داستان برادران یوسف(ع) که با وجود دیدن یوسف، او را نشناختند، افزود: آنان به سبب گناهی که مرتکب شده بودند، پرده‌ای بر چشم دلشان افتاده بود. امروز نیز برخی به دلیل گناهانشان از درک حضور خدا و امام زمان محرومند.

این استاد اخلاق در پایان با تأکید بر رعایت تقوا و پرهیز از معصیت گفت: از رباخواری بپرهیزید که جنگ با خداست. رشوه نگیرید که لعنت خدا بر رشوه‌دهنده و رشوه‌گیرنده است. غیبت نکنید که گوشت مرده برادر مؤمن را خوردن است.

وی افزود: به کسب روزی حلال توجه ویژه داشته باشید؛ زیرا حرام برکت ندارد و حلال نیز زمانی برکت خواهد داشت که با تقوا و مراقبت معنوی همراه باشد.