به گزارش خبرنگار خبرگزاری شبستان از استان کرمانشاه، امروز یکشنبه همزمان با دهه تکریم مساجد و به منظور اشاعه و ترویج فرهنگ و سیره رضوی، نشست علمی تخصصی «انسجام اجتماعی در فرهنگ رضوی» و نشست بیست و یکم با عنوان «مناظره های علمی امام رضا(ع) به عنوان الگوی دیپلماسی فرهنگی» برگزار شد.
حجتالاسلام علی حسینی با تبیین فضای فکری قرن دوم و سوم هجری، اظهار کرد: یکی از مهمترین زمینههای شکلگیری مناظرات علمی امام رضا(ع)، نهضت ترجمه در دوره خلافت عباسی بود؛ جریانی که در عصر هارونالرشید آغاز و در دوره مأمون عباسی به اوج رسید.
استاد حوزه و دانشگاه در کرمانشاه با اشاره به نهضت ترجمه و شکلگیری چالشهای فکری، افزود: با ترجمه آثار یونانی، هندی و سایر مکاتب فلسفی و علمی، فضای فکری جهان اسلام با پرسشها و شبهات جدیدی روبهرو شد. بخشی از مترجمان نیز مسلمان نبودند و همین مسئله موجب ورود برخی مفاهیم تحریفشده یا ناسازگار با مبانی اسلامی به فضای فکری جامعه شد. در نتیجه، نحلههای مختلف فکری اعم از یهودیان، مسیحیان، زرتشتیان، مانویان و صابئین در عرصه مناظره و گفتوگو فعال شدند.
وی تصریح کرد: در چنین شرایطی، خراسان به یکی از کانونهای اصلی مباحث کلامی تبدیل شد و حضور امام رضا(ع) در این منطقه، نقطه عطفی در مدیریت علمی این چالشها بود.
حجت الاسلام حسینی با اشاره به سیاستهای مأمون عباسی، گفت: مأمون با برگزاری جلسات مناظره، اهداف متعددی را دنبال میکرد؛ از جمله تلاش برای تضعیف جایگاه علمی امام رضا(ع)، محدود کردن نقش ایشان به یک چهره صرفاً علمی و خارج ساختن حضرت از عرصه سیاست و امامت اجتماعی. همچنین میخواست با نمایش حمایت از علم و گفتوگو، برای خود مشروعیت علمی و فرهنگی ایجاد کند، اما نتیجه این مناظرات برخلاف خواست مأمون رقم خورد و لقب «عالم آل محمد(ص)» بیش از پیش در میان مردم تثبیت شد.
وی با اشاره به برخی مناظرات مشهور حضرت، تصریح کرد: گفتوگو با «جاثلیق» به عنوان نماینده برجسته مسیحیان، مناظره با «رأسالجالوت» از علمای یهود، گفتوگو با «هربد اکبر» از بزرگان زرتشتی و مناظره با «عِمران صابی» از متکلمان صابئین، از مهمترین مناظرات ثبتشده در منابع تاریخی است. این جلسات گاه با حضور همزمان نمایندگان ادیان مختلف برگزار میشد و فضایی کمنظیر از گفتوگوی علمی را رقم میزد.
این پژوهشگر دینی در تبیین روشهای علمی امام رضا(ع) در مناظرات، اظهار کرد: نخستین اصل، تکیه بر برهان و استدلال عقلی بود. حضرت حتی در مواجهه با کسانی که به متون دینی اعتقاد نداشتند، از مبانی عقلی همچون اصل علیت و نظم در عالم برای اثبات توحید بهره میگرفتند.
وی افزود: اصل دوم، پرهیز از مغالطه و جدال غیرمنطقی بود. امام رضا(ع) مسیر استدلال را به گونهای طراحی میکردند که امکان انحراف بحث یا تحریف حقیقت از سوی طرف مقابل به حداقل برسد.
حجت الاسلام حسینی سومین اصل را «تکیه بر مشترکات» دانست و گفت: حضرت در مناظره با پیروان ادیان مختلف، به کتابهای مقدس مورد قبول آنان استناد میکردند. چنانکه در گفتوگو با مسیحیان به انجیل و در مناظره با یهودیان به تورات استناد میفرمودند. این روش، نمونهای روشن از گفتوگوی مبتنی بر احترام متقابل و فهم مشترک است.
وی با تأکید بر جنبه اخلاقی مناظرات رضوی بیان کرد: آرامش، سعهصدر، احترام به طرف مقابل و پرهیز از تحقیر، از شاخصههای بارز رفتار امام رضا(ع) بود. حضرت حتی در اوج اختلاف مبنایی، کرامت انسانی مخاطب را حفظ میکردند.
استاد حوزه و دانشگاه در کرمانشاه خاطرنشان کرد: امروز که جهان با تنوع فرهنگی و دینی گستردهای مواجه است، الگوی مناظرات رضوی میتواند مبنای دیپلماسی فرهنگی جمهوری اسلامی باشد؛ دیپلماسیای که بر عقلانیت، اخلاق و گفتوگوی مستند استوار است.
حجت الاسلام حسینی در پایان تأکید کرد: تجربه تاریخی امام رضا(ع) نشان داد که قدرت نرم فرهنگی و علمی، میتواند از ابزارهای سخت سیاسی مؤثرتر باشد. اگر گفتوگو بر پایه استدلال، صداقت و احترام شکل گیرد، نهتنها موجب رفع شبهات میشود بلکه جایگاه فرهنگی و تمدنی یک جامعه را نیز ارتقا میدهد همچنین بازخوانی دقیق مناظرات رضوی، راهی برای احیای گفتمان عقلانی در عرصه داخلی و بینالمللی است و میتواند به تقویت انسجام فرهنگی و کاهش تنشهای فکری در جامعه امروز کمک کند.
نظر شما