حجتالاسلام والمسلمین حامد قرائتی عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم(ع) در گفتگو با خبرگزاری شبستان در استان قم، در پاسخ به سه سؤال اصلی، به تبیین فلسفه حمله به مساجد، ضرورت ایجاد فضای نقد در مسجد و تفاوت مساجد قبل و بعد از انقلاب پرداخت.
فلسفه و اهداف دشمن در حمله آشکار به مساجد
وی با اشاره به اینکه مسجد پایگاه اصلی معنویت، اخلاق و دیانت در جامعه اسلامی است، اظهار داشت:اگر معنویت و اخلاق از جامعه گرفته شود، جامعه به مجموعهای از افراد بیضابطه و فاقد کنترل درونی تبدیل میشود که بهراحتی میتوان آنها را علیه یکدیگر تحریک و مدیریت کرد.
قرائتی افزود: دین و اخلاق، «مدیریت درونی» انسانهاست و تفاوت اساسی با قانون دارد؛ اگر این عنصر از جامعه حذف شود، افراد به مهرههایی تبدیل میشوند که هر قدرتی میتواند آنها را به بازی بگیرد. از این منظر، حمله به مسجد در واقع حمله به ستون اخلاقی و معنوی جامعه است.
مسجد، بهدلیل ضوابط اخلاقی و مدیریتیاش، بهترین بستر برای طرح نقدها، مطالبات و اعتراضات منطقی است. اگر جوانان، دانشجویان، کسبه و اقشار مختلف بتوانند در مسجد با مسئولان گفتوگو کنند، بخش قابلتوجهی از اعتراضات پیش از آنکه به خیابان کشیده شود، در همین فضا حلوفصل خواهد شد.
وی در عین حال تأکید کرد: بخشی از زمینهسازی برای این حملات، به رفتارها و مدیریتهای نادرست داخلی بازمیگردد. زمانی که مسجد به ارگان یک حزب، تریبون یک جناح یا محل انحصاری یک صنف خاص تبدیل شود، دیگران آن را «خانه خدا» نمیبینند، بلکه بهعنوان ساختمان رقیب یا پایگاه جریان مقابل تلقی میکنند.
این استاد دانشگاه تصریح کرد:تمام برنامهها، سخنرانیها، اطلاعیهها و فعالیتهای مسجد باید بر مشترکات جامعه اسلامی، اصل انقلاب، اسلام و اهلبیت(ع) متمرکز باشد و از موضعگیریهای صریح جناحی و شخصمحور پرهیز شود تا مسجد موجب بیگانگی بخشی از مردم نشود.
ضرورت ایجاد فضای نقد، گفتوگو و بیان اعتراض در مسجد
قرائتی با تأکید بر اینکه مسجد ذاتاً یک فضای عمومی است، گفت:در صدر اسلام حتی پیروان ادیان دیگر نیز وارد مسجد میشدند و گفتگو، مناظره و نقد در چارچوب قواعد مسجد امری پذیرفتهشده بود.
وی خاطرنشان کرد: مسجد، بهدلیل ضوابط اخلاقی و مدیریتیاش، بهترین بستر برای طرح نقدها، مطالبات و اعتراضات منطقی است. اگر جوانان، دانشجویان، کسبه و اقشار مختلف بتوانند در مسجد با مسئولان گفتوگو کنند، بخش قابلتوجهی از اعتراضات پیش از آنکه به خیابان کشیده شود، در همین فضا حلوفصل خواهد شد.
عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم(ع) با اشاره به سیره امیرالمؤمنین(ع) گفت: در دوره امام علی(ع)، خوارج در مسجد علیه ایشان شعار میدادند و شبهات خود را مطرح میکردند، اما حضرت اجازه نداد آنان از مسجد اخراج شوند؛ زیرا اعتراض در فضای مدیریتشده مسجد، به مراتب کمهزینهتر از خشونت خارج از آن است.
وی افزود: وقتی این گروهها از مسجد رانده شدند و اعتراض به بیرون منتقل شد، کار به خشونت و شمشیر کشید و در نهایت حضرت مجبور به برخورد نظامی در نهروان شد. این تجربه تاریخی نشان میدهد که بستن فضای مسجد، اعتراض را ریشهکن نمیکند بلکه آن را به سمت آشوب سوق میدهد.
تفاوت مساجد قبل و بعد از انقلاب اسلامی
قرائتی در تبیین تفاوت مساجد پیش و پس از انقلاب گفت: پیش از انقلاب، مساجد محل حضور فعال نخبگان، اندیشمندان و شخصیتهای دلسوز جامعه بود؛ سخنان آنان ناظر به واقعیتهای اجتماعی و مطالبات واقعی مردم بود و مسجد پایگاه روشنگری و هدایت بهشمار میرفت.
مسجد محل تلاقی آرای مختلف مؤمنان است و اگر هرکس آن را به جریان خاصی محدود کند، عملاً به حذف تدریجی مسجد کمک کرده و آن را از جایگاه محوری خود به یک نهاد صنفی و جناحی تنزل میدهد.
وی افزود: پس از انقلاب، با ورود بسیاری از نخبگان و مدیران به ساختارهای اداری و دولتی، ارتباط مستقیم آنان با مردم کاهش یافت. هرچند نیتها خیرخواهانه است، اما در مواردی زبان مسئولان، دغدغهها و اولویتهای آنان با مردم فاصله گرفته و همین امر موجب کاهش اقناع اجتماعی شده است.
این استاد دانشگاه، افزود: این فاصله و گسست اجتماعی، فرصتی برای سوءاستفاده دشمنان فراهم میکند.
وی همچنین خاطرنشان کرد: پس از انقلاب، در برخی موارد مساجد از پایگاه عمومی انقلاب به ارگان یک حزب، سازمان یا نهاد خاص تنزل یافتهاند و این امر موجب کاهش قداست، کارکرد اجتماعی و مقبولیت عمومی مسجد شده است.
هشدار نسبت به انحصارطلبی در اداره مسجد
قرائتی با صراحت تأکید کرد: اگر فردی متدین، مسجد را بهگونهای اداره کند که دیگران بهدلیل موضعگیریها و رفتار او نتوانند در مسجد حضور یابند، از منظر قرآن در زمره «ظالمترین افراد» قرار میگیرد؛ چراکه منع مردم از مسجد، مصداق ظلم آشکار است.
وی تصریح کرد: ائمه جماعات، هیئتامنا، متولیان، کانونهای فرهنگی هنری، بسیج مسجد و همه دستاندرکاران باید «خادم مسجد» باشند، نه اینکه مسجد را سپر، سکوی شخصی یا تریبون اندیشه خود قرار دهند؛ حتی اگر آن اندیشه را حق بدانند.
این استاد حوزه و دانشگاه افزود: مسجد محل تلاقی آرای مختلف مؤمنان است و اگر هرکس آن را به جریان خاصی محدود کند، عملاً به حذف تدریجی مسجد کمک کرده و آن را از جایگاه محوری خود به یک نهاد صنفی و جناحی تنزل میدهد.
قرائتی در پایان ابراز امیدواری کرد: خداوند به همه ما سعه صدر، بصیرت و آگاهی عطا کند تا خادم دین، قرآن، اهلبیت(ع) و مسجد باشیم و خود را بر دین و مسجد تحمیل نکنیم؛ تا جامعه اسلامی همچون دهههای گذشته، مسیر رشد، روشنی و تعالی را با هوشیاری در برابر توطئه دشمنان ادامه دهد.
نظر شما