حجتالاسلام «مجتبی عرفانیان» در گفتگو با خبرنگار گروه مسجد و کانون های مساجد خبرگزاری شبستان با اشاره به جایگاه رفیع مسجد در قرآن کریم گفت: خداوند متعال در آیه ۱۸ سوره مبارکه توبه میفرماید: «إِنَّمَا یَعْمُرُ مَسَاجِدَ اللَّهِ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْیَوْمِ الْآخِرِ…»؛ بر اساس این آیه، عمران و آبادانی مساجد، چه در بُعد مادی و چه در بُعد معنوی، تنها از سوی کسانی محقق میشود که ایمان به خدا و قیامت دارند، اهل عملاند، نماز را اقامه میکنند، زکات میپردازند و جز از خدا هراسی ندارند. اینان همان هدایتیافتگان حقیقیاند.
این خطیب آستان قدس رضوی با بیان اینکه مسجد ستون فقرات جامعه اسلامی است، افزود: در آستانه دهه پایانی ماه شعبان که با عنوان «دهه تکریم و تعظیم مساجد» نامگذاری شده، فرصت مغتنمی برای بازخوانی جایگاه بیتالله در معماری اجتماعی ایران اسلامی فراهم شده است. مسجد در فرهنگ ناب اسلام، تنها مکان انجام مناسک عبادی نیست، بلکه کانون هویتبخشی، همگرایی اجتماعی و بصیرتافزایی محسوب میشود.
وی با اشاره به نقش مساجد در پیروزی انقلاب اسلامی تصریح کرد: اگر به خاطرات سالهای منتهی به ۱۳۵۷ بازگردیم، بهروشنی میبینیم که مساجد صرفاً محل نماز و مراسم عبادی نبودند، بلکه بهمثابه ستاد فرماندهی انقلاب عمل میکردند. در دورانی که رسانههای رسمی در انحصار رژیم پهلوی قرار داشت، منبرهای علما و روحانیت متعهد در مساجد، تنها رسانه واقعی مردم و پنجره امید آنان بود.
حجت الاسلام عرفانیان ادامه داد: تبیین توطئههای استعماری، افشای ماهیت رژیم پهلوی و تفسیر اعلامیههای حضرت امام خمینی(ره) در مساجد انجام میشد و همین محتوا، اثر خود را در کف میدان میگذاشت. تصمیمگیری درباره زمان، مکان و کیفیت تظاهرات، سازماندهی نیروهای مردمی و هماهنگی حرکتهای انقلابی، همگی از دل مساجد شکل میگرفت.
وی با تأکید بر اینکه راز اثرگذاری مسجد در تبدیل «انرژی معنوی» به «انرژی اجتماعی» است، گفت: مسجد مکانی مقدس است، اما اگر این معنویت صرفاً در ساحت فردی باقی بماند و به عرصه اجتماعی تسری پیدا نکند، کارکرد واقعی خود را از دست میدهد. مساجد پیش از انقلاب، علاوه بر پایگاه روشنگری، پناهگاهی امن برای مبارزان بودند، از چاپ اعلامیه و جلسات مخفی گرفته تا استراحت و حتی تأمین حداقل معیشت، که این خود نشاندهنده اعتماد عمومی عمیق به این نهاد بود.
خطیب آستان قدس رضوی با اشاره به شرایط امروز جامعه افزود: باید واقعبینانه گفت که مساجد کارکرد خود را از دست ندادهاند، بلکه در برخی مقاطع کمتر دیده میشوند. در بزنگاههای حساس و بحرانها، اولین سنگرها همچنان در مساجد شکل میگیرد. دلیل اصلی کمرنگ دیده شدن نقش مسجد، هجمه سنگین رسانهای و فضای مجازی است که تلاش دارد مسجد را از مرکزیت اجتماعی خارج کند.
حجت الاسلام عرفانیان تغییر سبک زندگی و شهرنشینی را از دیگر عوامل دانست و بیان کرد: در گذشته، همسایهداری و ارتباطات محلهای پیوندی عمیق با مسجد داشت، اما امروز با آپارتماننشینی و تغییر الگوی زیست شهری، ارتباط اجتماعی کاهش یافته و رفتوآمد به مسجد از یک ترجیح اجتماعی به انتخابی شخصی تبدیل شده است. این مسئله به معنای ناکارآمدی مسجد نیست، بلکه نتیجه تغییر نحوه تعامل مردم با فضاهای اجتماعی است.
وی با اشاره به نقش مساجد در بحرانهای اخیر از جمله اغتشاشات، کرونا و حوادث طبیعی گفت: تجربههای عینی نشان داده است که مساجد همچنان مراکز تصمیمگیری، هماهنگی و حل مشکلات مردم هستند. بسیج مردمی، نیروهای جهادی، دانشجویان و معتمدان محلی در مساجد جمع میشوند و از همین پایگاهها به خدمترسانی میپردازند، هرچند هنوز با شأن واقعی مسجد فاصله داریم.
این کارشناس مذهبی درباره چرایی حمله هدفمند دشمن به مساجد در اغتشاشات اخیر تأکید کرد: این حملات کاملاً حسابشده بود. دشمن مسجد را نماد هویت و پایداری میداند و در جنگ ترکیبی، تلاش میکند با هتک حرمت اماکن مقدس، هویت دینی و اراده مردم را تضعیف کند. اگر مسجد کارکرد خود را از دست داده بود، دشمن هرگز برای حمله به آن هزینه نمیداد.
حجت الاسلام عرفانیان افزود: واکنش مردم پس از این حملات، نشان داد که مسجد در قلب جامعه زنده است، حضور پررنگتر نمازگزاران در مساجدی که مورد هتک حرمت قرار گرفتند و اقامه نماز در کنار آثار تخریب، محاسبات دشمن را برهم زد.
وی دهه تکریم و تعظیم مساجد را فرصتی راهبردی دانست و گفت: این دهه، فرصتی برای بازتعریف جایگاه مسجد است و رسانه ها، فعالان فرهنگی باید با تولید محتوای هدفمند، مسجد را دوباره به کانون توجه افکار عمومی بازگردانند.
این کارشناس مذهبی همچنین بر لزوم نقد سازنده، آسیب شناسی مدیریت مساجد، گفتگوی صریح میان مردم، روحانیت و مسئولان تاکید کرد و گفت: کرسی های آزاداندیشی می تواند نقش مهمی در احیای محوریت مسجد ایفا کند، مسجد باید به حل المسائل محله تبدیل شود، حمایت از ازدواج جوانان و راه اندازی صندوق های قرض الحسنه اسلامی گرفته تا ایجاد کلینیک های حقوقی و مشاوره رایگان باید در مسجد مورد توجه قرار گیرد. این اقدامات هزینه نیست بلکه سرمایه گذاری اجتماعی است و اگر مردم احساس کنند مسجد گره گشای مشکلات آنان است حضور و اعتمادشان به صورت طبیعی تقویت خواهد شد.
خطیب آستان قدس رضوی در پایان خاطر نشان کرد: مسجد در ایران اسلامی، ریشه ای عمیق در خاک جامعه دارد، ریشه ای که شاید در گرد و غبار رسانه ای کمتر دیده شود، اما همچنان درخت انقلاب و هویت اسلامی را سرپا نگه داشته است، با احیای کارکردهای اجتماعی و فرهنگی مساجد، می توان خانه های خدا را به شان واقعی خود، یعنی نور و هدایت برای همه مردم بازگرداند.
نظر شما