خبرگزاری شبستان-خراسان جنوبی؛ زینب روحانی مقدم-همزمان با روزهای پایانی ماه شعبان و در آستانه فرارسیدن ماه مبارک رمضان، موضوع تکریم و غبارروبی مساجد بار دیگر در کانون توجه فعالان فرهنگی و دینی قرار گرفته است؛ موضوعی که ریشهای عمیق در معارف اسلامی و بهویژه در بیانات گهربار نهجالبلاغه دارد. در این اثر ارزشمند که مجموعهای از خطبهها، نامهها و حکمتهای امیرالمؤمنین علی (ع) است، مسجد نه صرفاً یک بنای عبادی، بلکه کانون هدایت، تربیت و ساماندهی حیات فردی و اجتماعی مسلمانان معرفی میشود.
در نگاه علوی، مسجد جایگاه ذکر خدا، تعلیم و تعلم، قضاوت عادلانه، رسیدگی به امور مردم و حتی تصمیمسازیهای اجتماعی است. حضرت در حکمتها و خطبههای متعدد، ضمن هشدار نسبت به دنیاگرایی و غفلت از معنویت، بر زنده نگه داشتن روح هدایت در مراکز عبادی تأکید میکنند. آنجا که میفرمایند زمانی فرا خواهد رسید که مساجد از نظر بنا آباد اما دلها از هدایت تهی است، در حقیقت خط تمایزی میان «آبادانی ظاهری» و «آبادانی حقیقی» ترسیم میکنند؛ آبادانی که تنها با ایمان، اخلاق، معرفت و حضور مؤمنانه مردم تحقق مییابد.
از منظر نهجالبلاغه، تکریم مسجد تنها به نظافت و آراستگی ظاهری محدود نمیشود؛ هرچند این امر نیز نشانه احترام به شعائر الهی است، اما روح تکریم در احیای کارکردهای اصیل مسجد معنا میشود؛ کارکردهایی چون ترویج عدالت، تقویت اخوت ایمانی، بصیرتبخشی، مبارزه با انحراف و تربیت نسل مؤمن و آگاه. در چنین چارچوبی، دهه تکریم مساجد را میتوان فرصتی برای بازگشت به این فهم عمیق از جایگاه مسجد دانست؛ فرصتی برای آنکه خانههای خدا نه فقط در ظاهر، بلکه در محتوا و کارکرد نیز به تراز مطلوب نزدیک شوند.
حجتالاسلام محمدرضا محمدی، کارشناس مذهبی و امام جمعه نهاوند، در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری شبستان با اشاره به نامگذاری روزهای پایانی ماه شعبان به عنوان «دهه تکریم و غبارروبی مساجد» اظهار کرد: این دهه در آستانه ماه مبارک رمضان و به منظور فراهمسازی هرچه بهتر زمینه حضور بندگان خدا در خانههای الهی نامگذاری شده است تا مردم با آمادگی بیشتر به ضیافتالله وارد شوند.
وی با بیان اینکه ماه رمضان، ماه مهمانی خداست، افزود: شایسته است پیش از فرا رسیدن این ماه، خانههای خدا نیز برای پذیرایی از بندگان مهیا شوند و این آمادگی تنها به نظافت ظاهری محدود نمیشود، بلکه باید با برنامهریزی فرهنگی و معنوی همراه باشد.
دهه تکریم مساجد؛ فرصتی برای آمادهسازی خانههای خدا
امام جمعه نهاوند با تأکید بر اینکه دهه تکریم و غبارروبی مساجد باید مورد توجه جدی متولیان قرار گیرد، گفت: زیباسازی و نظافت مساجد میتواند زمینه جذب بیشتر مردم، بهویژه نوجوانان و جوانان را فراهم کند؛ چراکه نسل جوان به زیبایی و آراستگی اهمیت میدهد و محیط جذاب، آنان را به حضور در مسجد ترغیب میکند. زیباسازی و نظافت مساجد میتواند زمینه جذب بیشتر مردم، بهویژه نوجوانان و جوانان را فراهم کند؛ چراکه نسل جوان به زیبایی و آراستگی اهمیت میدهد و محیط جذاب، آنان را به حضور در مسجد ترغیب میکند.
حجتالاسلام محمدی خاطرنشان کرد: این دهه فرصتی است تا هیئت امنا، امامان جماعت، خادمان و همه دستاندرکاران مساجد با همت مضاعف، فضای مسجد را هم از نظر ظاهری و هم از نظر برنامهریزیهای فرهنگی برای استقبال از ماه مبارک رمضان آماده کنند.
هشدار امیرالمؤمنین(ع) درباره آبادانی ظاهری و ویرانی باطنی
وی با استناد به سخنی از امیرالمؤمنین علی (ع) اظهار داشت: حضرت علی(ع) میفرمایند روزگاری خواهد آمد که مساجد از نظر بنا و ظاهر آباد و زیبا هستند، اما دلها از هدایت ویران است. این بیان، زنگ خطری برای جامعه متدین امروز است که مبادا تنها به ساختار، نورپردازی، فرش، دیوار و جلوههای ظاهری مسجد بسنده شود. حضرت علی(ع) میفرمایند روزگاری خواهد آمد که مساجد از نظر بنا و ظاهر آباد و زیبا هستند، اما دلها از هدایت ویران است. این بیان، زنگ خطری برای جامعه متدین امروز است که مبادا تنها به ساختار، نورپردازی، فرش، دیوار و جلوههای ظاهری مسجد بسنده شود.
امام جمعه نهاوند ادامه داد: آبادانی حقیقی مسجد، آبادانی دلهاست. قرآن کریم میفرماید آبادکنندگان مساجد کسانی هستند که به خدا و روز قیامت ایمان دارند. بنابراین، آنچه مسجد را حقیقتاً آباد میکند، ایمان، معنویت و فعالیتهای فرهنگی و دینی اثرگذار است.
وی تأکید کرد: اگر مسجدی از نظر ساختمانی در بهترین وضعیت باشد اما در آن هدایت، اخلاق و رشد معنوی جریان نداشته باشد، نمیتوان آن را مسجد آباد به معنای واقعی دانست.
مسجد؛ پایگاه فعالیتهای قرآنی در ماه رمضان
حجتالاسلام محمدی با اشاره به جایگاه ویژه قرآن در ماه رمضان گفت: رمضان ماه نزول قرآن و ماه بندگی خداست و چه نیکوست که مساجد در این ماه محور فعالیتهای قرآنی قرار گیرند.
وی افزود: برگزاری جلسات و محافل قرآنی پیش و پس از نمازهای جماعت، تلاوت، تدبر و تبیین آیات الهی و نیز آشنایی بیشتر مردم با معارف اهلبیت(ع) باید در دستور کار مساجد قرار گیرد تا آثار و برکات آن در جامعه نمایان شود.
امام جمعه نهاوند با تأکید بر اینکه مسجد باید محل ذکر خدا و ارتقای معرفت دینی باشد، تصریح کرد: مسجد نباید به مکانی برای گفتوگوهای صرفاً دنیایی و بیثمر تبدیل شود. البته پرداختن به مسائل روز، موضوعات سیاسی و اجتماعی در چارچوب مفاهیم قرآنی و با هدف آگاهیبخشی و بصیرتافزایی امری پسندیده استمسجد نباید به مکانی برای گفتوگوهای صرفاً دنیایی و بیثمر تبدیل شود. البته پرداختن به مسائل روز، موضوعات سیاسی و اجتماعی در چارچوب مفاهیم قرآنی و با هدف آگاهیبخشی و بصیرتافزایی امری پسندیده است؛ اما گفتگوهایی که هیچ اثر هدایتگر و اخروی ندارد، با شأن مسجد سازگار نیست.
مسجد؛ محور هدایت فرهنگی و اجتماعی محله
وی در ادامه با اشاره به سخنی از قاسم سلیمانی گفت: ایشان تعبیر زیبایی دارند که هر مسجد تنها محدود به مساحت داخلی خود نیست، بلکه شعاعی در حدود چند صد متر پیرامون آن نیز در حوزه مأموریت و مسئولیت مسجد قرار میگیرد. یعنی مسجد باید محور هدایت و مدیریت فرهنگی، دینی، اجتماعی و حتی سیاسی الهی یک محله باشد.
حجتالاسلام محمدی بیان کرد: مسجد تراز، مسجدی است که بتواند فعالیتهای فرهنگی، مذهبی، اجتماعی و خدماتی یک منطقه را ساماندهی کند. مسجد تراز، مسجدی است که بتواند فعالیتهای فرهنگی، مذهبی، اجتماعی و خدماتی یک منطقه را ساماندهی کند. در چنین مسجدی پایگاههای بسیج، کانونهای فرهنگی هنری، مراکز نیکوکاری و خانههای هلال فعال هستند و میتوانند محرومان منطقه را تحت پوشش قرار دهند.
وی افزود: مسجد باید در برابر آسیبها و حوادث غیرمترقبه همچون زلزله و سیل نیز نقشآفرین باشد و با اتکا به ظرفیت مردمی، محله را مدیریت کند. چنین مسجدی، مسجد آباد است؛ نه صرفاً ساختمانی با ظاهری زیبا اما بدون کارکرد مؤثر اجتماعی.
آبادانی مسجد در پرتو نهجالبلاغه
کارشناس مذهبی با محوریت آموزههای نورانی نهجالبلاغه اظهار داشت: در نگاه امیرالمؤمنین امام علی(ع)، مسجد پیش از آنکه یک بنای فیزیکی و معماری باشد، حقیقتی زنده و انسانساز است. آن حضرت در کلمات حکیمانه خود بارها بر این نکته تأکید میکنند که ارزش هر مکان به کارکرد تربیتی و معنوی آن وابسته است، نه به ظاهر و جلوههای بیرونی؛ از همین رو آبادانی مسجد در مکتب علوی، صرفاً به توسعه فضا، تزئینات و زیباسازی ظاهری محدود نمیشود.
وی افزود: در اندیشه امام علی(ع)، آنچه به خانه خدا روح میبخشد، ایمانهای استوار، دلهای خاشع، حضور آگاهانه مؤمنان و جریان یافتن هدایت الهی در بطن جامعه است. اگر مسجد محل ذکر، بصیرتافزایی، تعلیم معارف دینی و تربیت انسانهای مؤمن و مسئول نباشد، هرچند از نظر ظاهری باشکوه و چشمنواز باشد، از فلسفه اصلی خود فاصله گرفته است.
حجتالاسلام محمدی با اشاره به رویکرد تربیتی نهجالبلاغه تصریح کرد: امیرالمؤمنین(ع) در کلمات خود اصلاح جامعه را در گرو اصلاح دلها میدانند. بر همین اساس، آبادانی حقیقی مسجد نیز از درون انسانها آغاز میشود. امیرالمؤمنین(ع) در کلمات خود اصلاح جامعه را در گرو اصلاح دلها میدانند. بر همین اساس، آبادانی حقیقی مسجد نیز از درون انسانها آغاز میشود. اگر دلها آباد، نیتها الهی و رفتارها بر مدار تقوا باشد، مسجد به کانون نور، هدایت و انسجام اجتماعی تبدیل خواهد شد؛ اما اگر دلها از ایمان و اخلاص تهی باشد، حتی زیباترین بناها نیز نمیتوانند نقش واقعی مسجد را ایفا کنند.
وی ادامه داد: در مکتب علوی، مسجد پایگاه تربیت، عدالتخواهی، آگاهیبخشی و همبستگی مؤمنان است. حضور مؤمنان با معرفت، اقامه نماز با توجه و خشوع، ترویج فرهنگ امر به معروف و نهی از منکر و رسیدگی به مسائل اجتماعی مسلمانان، همه از جلوههای آبادانی حقیقی مسجد به شمار میآید؛ آبادانیای که ریشه در ایمان نه در سنگ و سیمان دارد.
حجتالاسلام محمدی تأکید کرد: اگر جامعه اسلامی بخواهد به معنای واقعی کلمه از ظرفیت مسجد بهرهمند شود، باید نگاه خود را از ظاهر به باطن معطوف کند و همانگونه که در نهجالبلاغه ترسیم شده است، محور را بر تربیت دلها، تقویت تقوا و تعمیق معرفت دینی قرار دهد؛ چراکه از منظر امیرالمؤمنین(ع)، خانه خدا زمانی آباد است که بندگان خدا در آن مسیر رشد، هدایت و تعالی را بپیمایند.
رونق مسجد؛ سرمایهگذاری برای کاهش آسیبهای اجتماعی
امام جمعه نهاوند با اشاره به تجربه دهه شصت اظهار کرد: در آن دوران که مساجد از فعالیت و رونق بیشتری برخوردار بودند، حضور نوجوانان و جوانان در مسجد پررنگتر بود و در نتیجه بسیاری از نابسامانیها و ناهنجاریهای اجتماعی کمتر دیده میشد.
وی تصریح کرد: امروز نیز یکی از بهترین و شاید تنها راهکار درمان بسیاری از آسیبهای اجتماعی، تقویت و رونق مساجد است. هزینهکرد در مسجد در حقیقت نوعی سرمایهگذاری است؛ زیرا هرچه مساجد شلوغتر و فعالتر شوند، زندانها خلوتتر و میزان ناهنجاریها، فسادها و آسیبهای اجتماعی کمتر خواهد شد.
حجتالاسلام محمدی در ادامه بر لزوم مدیریت صحیح برنامههای مساجد تأکید کرد و گفت: طولانی نکردن نمازهای جماعت، پرهیز از اطاله برنامهها و سخنرانیها، رعایت حال مردم و توجه به شرایط شغلی و معیشتی آنان از جمله نکاتی است که باید مدنظر قرار گیرد تا حضور در مسجد برای مردم دشوار و خستهکننده نشود.
اخلاق متولیان؛ عامل جذب یا دفع نسل جوان
وی با اشاره دوباره به کلام امیرالمؤمنین علی (ع) درباره آبادانی ظاهری و ویرانی باطنی مساجد گفت: گاهی رفتار نامناسب برخی متولیان، از امام جماعت گرفته تا خادم و هیئت امنا، میتواند موجب دلزدگی نوجوانان و جوانان شود.
گاهی رفتار نامناسب برخی متولیان، از امام جماعت گرفته تا خادم و هیئت امنا، میتواند موجب دلزدگی نوجوانان و جوانان شود.
امام جمعه نهاوند خاطرنشان کرد: امروز نسل جوان با هزاران جاذبه انحرافی در فضای مجازی و حقیقی روبهروست. اگر مسجد نتواند محیطی جذاب، اخلاقمدار و پاسخگو ایجاد کند، این جاذبههای انحرافی جوانان را به سوی خود خواهد کشاند و آیندهای خطرناک در انتظار آنان خواهد بود.
وی در پایان ابراز امیدواری کرد: با توجه جدی به دهه تکریم و غبارروبی مساجد و برنامهریزی دقیق برای ارتقای کارکردهای دینی، فرهنگی و اجتماعی، مساجد به جایگاه واقعی خود به عنوان «مسجد تراز» دست یابند و منشأ خیرات و برکات گسترده در جامعه اسلامی باشند.
نظر شما