خبرگزاری شبستان_ آران و بیدگل؛ روح اله باقری / ماه رمضان، فصل طهارت جان و بازگشت به اصل بندگی است و ورود به این ماه، نیازمند آمادگی روح و مکان عبادت است. از همین رو، مؤمنان در آستانه ماه ضیافت الهی، با برگزاری آیین غبارروبی مساجد، خانههای خدا را برای استقبال از میهمانی پرنور الهی آماده میسازند.
این آیین دلنشین که ریشه در آموزههای قرآن و سُنّت نبوی دارد، تنها نظافت ظاهری مسجد نیست؛ بلکه یادآور پاکسازی دلها از زنگار غفلت و ناپاکی است. صدای جارو، رایحه گلاب و لبخند بندگان خدا در شبستانها، تصویر عینی از وحدت ایمان و خدمت است؛ جایی که غبار از دیوارها میریزد و روشنی در دلها مینشیند.
غبارروبی مساجد، بخشی از فرهنگ دینی مردم ایران شده است؛ سنتی که هم جنبه عبادی دارد و هم کارکرد اجتماعی و فرهنگی. آغاز این مراسم در روزهای پایانی ماه شعبان، نماد آغاز فصلی نو برای طهارت دل و آمادگی برای درک لحظات قدسی ماه رمضان است. به همین دلیل، نهادهای فرهنگی کشور، این ایام را با عنوان «دهه غبارروبی مساجد» نامگذاری کردهاند تا جلوهای از خدمت مؤمنانه به خانههای ایمان باشد.
۱. مفهوم و پیشینه آیین غبارروبی
آیین غبارروبی مساجد، سنتی است که از صدر اسلام تا امروز به عنوان نمادی از احترام به شعائر دینی شناخته میشود. این آیین نمونهای از رفتارهای فرهنگی و دینی است که ریشه در تعالیم اسلامی دارد. قرآن کریم در آیهای از سوره نور به اهمیت پاکیزگی و حرمت مساجد اشاره میکند: “إِنَّمَا یَعْمُرُ مَسَاجِدَ اللَّهِ مَن آمَنَ بِاللَّهِ وَالْیَوْمِ الْآخِرِ…” (توبه: ۱۸). همچنین قرآن کریم اهمیت خانههای عبادت را چنین توصیف میکند: “فِی بُیوتٍ أَذِنَ اللَّهُ أَن تُرْفَعَ وَیُذْکَرَ فِیهَا اسْمُهُ” (نور:۳۶)
این آیات نشان میدهد که مساجد باید در کمال پاکیزگی نگهداری شوند و باید بهعنوان مکانهایی مقدس و محترم در نظر گرفته شوند.
در سُنّت پیامبر اسلام(ص) نیز بارها بر اهمیت پاکیزگی و زیباسازی مساجد تأکید شده است. ایشان به مؤمنان توصیه کردهاند که مساجد را همواره پاک و مرتب نگه دارند. این توصیهها بهنوعی باعث شکلگیری سنت غبارروبی در جوامع مسلمان شده است.
پیامبر اسلام(ص) خدمت به مسجد را از بزرگترین اعمال عبادی شمرده و فرمودند: “مَن کَنَسَ المسجدَ، کانَ له مثلُ أجرِ مَن غَزا فی سبیل الله. ”
این آموزهها نشان میدهد که غبارروبی مسجد در نگاه دینی، عبادتی است همراه با اخلاص، خدمت و ادب در محضر پروردگار؛ عملی که ظاهرش نظافت است و باطنش طهارت دل.
۲. ابعاد معنوی؛ تطهیر مکان و جان
غبارروبی، یک عمل صرفاً فیزیکی نیست؛ بلکه با عمق معنوی خود، به پاکسازی دلها و روحهای مؤمنان میانجامد. امام علی(ع) در روایتی فرمودهاند: “طَهِّروا قلوبَکم من الذنوبِ کما تُطَهِّرون بیوتَکم من الأوساخ. ”
این کلام کاربرد غبارروبی را در ابعاد معنوی و روحانی تقویت میکند. مؤمنان با انجام این عمل، نهتنها مساجد را آماده میکنند، بلکه خود نیز برای ورود به ماه رمضان و برگزاری عبادتهای الهی آماده میشوند.
حس شراکت در این عمل جمعی، همچنین موجب تقویت پیوندهای اجتماعی میان جامعه مؤمن میگردد.
۳. کارکرد فرهنگی و اجتماعی آیین
غبارروبی مساجد علاوه بر ابعاد دینی، کارکردهای اجتماعی و فرهنگی عمیقی نیز دارد. این سنت باعث ارتقاء همبستگی اجتماعی و تقویت روحیه تعاون و مشارکت در جامعه میشود.
با نزدیک شدن به ایام غبارروبی، شاهد حضور جمعیتی متنوع از اقشار مختلف جامعه در مساجد هستیم. این حضور، نهتنها نشاندهنده عشق به مساجد است، بلکه یادآور این است که مسجد همواره بهعنوان مرکز تجمع و فعالیت فرهنگی و اجتماعی مؤمنان عمل میکند.
در این راستا، نهادهای فرهنگی کشور و سازمانهای مذهبی نیز با برگزاری مراسمهایی چون «دهه غبارروبی مساجد»، تلاش دارند تا این سنت را زنده نگهدارند و به جوانان و نسلهای آینده منتقل کنند و تشویق و ترغیب به مشارکت در این سنت را در دستور کار خود قرار دهند.
۴. پیوند با ماه رمضان؛ آمادگی برای ضیافت الهی
با نزدیک شدن به ماه مبارک رمضان، غبارروبی مساجد بهعنوان یک عمل مقدس و یادآور ضرورت آمادهسازی روح و مکان برای پذیرش رحمتهای الهی قرار میگیرد. امام صادق(ع) در حدیثی میفرمایند: “إذا دخل شهر رمضان فطَهِّروا المساجدَ و اجعلوا فیها السُّرُجَ و النورَ. ”
این فرموده نمایانگر آن است که پاکیزگی مساجد در آستانه رمضان بهعنوان زمینهای برای ورود به ماه نور و برکت، ضروری است.
به این ترتیب، مردم با برپاکردن مراسم غبارروبی نهتنها فضا را برای خود پاکسازی میکنند، بلکه برای پذیرایی از میهمانی پرزرق و برق الهی نیز آماده میشوند.
سخن پایانی
در مجموع، آیین غبارروبی مساجد صرفاً یک کنش نظافتی یا یک رسم سنتی نیست، بلکه یک سند عملیاتی در حوزه تربیت دینی محسوب میشود که در آن، تعهد جمعی جامعه نسبت به حفظ حرمت اماکن متبرکه به نمایش گذاشته میشود. این سنت، زمینهساز همافزایی اجتماعی و بازتعریف نقش مسجد بهعنوان مرکز روحانیت در مقیاس محلی است.
بنابراین، غبارروبی مساجد در دهه پایانی شعبان، یک فرآیند آمادهسازی ساختاری و نمادین برای ورود به ماه روزهداری است؛ جایی که پاکیزگی فیزیکی بنا، استعارهای قدرتمند از فراخوان به تزکیه نفس و ارتقاء کیفیت ارتباط فرد با خالق در یک بستر مکانی مقدس است. این اقدام، پیوستگی مفهوم دینداری با زندگی روزمره را در فرهنگ ایرانی تثبیت مینماید.
غبارروبی، سنتی است که همواره یادآور ایمان، عشق، و همکاری جمعی در جامعه اسلامی خواهد بود؛ چراکه خانههای خدا، باید همواره در پیراستگی و نورانیت، در انتظار پذیرش بندگان خدا قرار داشته باشند.
نظر شما