خبرگزاری شبستان-خراسان جنوبی؛ زینب روحانی مقدم-در استان پهناور و کمجمعیت خراسان جنوبی، دیاری که همواره با سختیهای اقلیمی و محدودیت منابع انسانی و اقتصادی دست و پنجه نرم کرده، سنت وقف همواره یکی از ستونهای اصلی حمایت از نیازمندان، رشد فرهنگی و ترویج ارزشهای دینی بوده است.
از گذشتههای دور، مردم این خطه با نذر و وقف خود، مساجد ساختند، روضهها و مجالس دینی برپا کردند و به نیازمندان و اطعام مستمندان توجه داشتند. اما با گذر زمان و تغییر شرایط اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی، نیازهای جامعه فراتر از صرفاً برگزاری مراسم مذهبی و تأمین محل زیارت شده و ضرورت تحول در کارکرد وقف بیش از پیش احساس شد.
پس از انقلاب اسلامی، حوزه وقف در خراسان جنوبی وارد مرحلهای نوین شد؛ مرحلهای که در آن وقف تنها یک عمل مذهبی سنتی باقی نماند، بلکه به یک ظرفیت اثرگذار برای توسعه فرهنگی، اجتماعی و حتی معیشتی مردم تبدیل شد. امروز موقوفات استان بیش از گذشته سازمانیافته، شفاف و هدفمند شدهاند و نیتهای واقفان به سمت آموزش، مهارتآموزی، حمایت از نیازمندان، فعالیتهای اجتماعی و فرهنگی حرکت کرده است. این تحولات نشاندهنده پویایی و انعطاف وقف در پاسخ به نیازهای روز جامعه است و نقش امامزادهها را از یک محل صرفاً زیارتی به پایگاههای فعال فرهنگی، اجتماعی و کمکرسانی مردمی ارتقا داده است.
حجتالاسلام پرویز بخشیپور، مدیرکل اوقاف و امور خیریه خراسان جنوبی، در گفتوگو با خبرنگار شبستان، با نگاهی تفصیلی به وضعیت وقف و کارکردهای جدید بقاع متبرکه در استان، از «تغییر ماهیت وقف» پس از انقلاب اسلامی سخن گفت و تأکید کرد: امروز وقف در خراسان جنوبی دیگر یک اقدام صرفاً مذهبی یا محدود به چند نیت سنتی نیست، بلکه به ظرفیتی اثرگذار برای حل مسائل فرهنگی، اجتماعی و حتی معیشتی مردم تبدیل شده است.امروز وقف در خراسان جنوبی دیگر یک اقدام صرفاً مذهبی یا محدود به چند نیت سنتی نیست، بلکه به ظرفیتی اثرگذار برای حل مسائل فرهنگی، اجتماعی و حتی معیشتی مردم تبدیل شده است.
وی با اشاره به اینکه رویکرد اوقاف در سالهای اخیر بر «احیا، ساماندهی و جهتدهی هدفمند موقوفات» استوار است، افزود: تلاش شده است تا درآمدها و ظرفیتهای وقفی دقیقاً در راستای نیازهای واقعی جامعه هزینه شود؛ موضوعی که هم اعتماد عمومی را افزایش داده و هم موجب گرایش بیشتر مردم به وقفهای جدید شده است.
تحول وقف پس از انقلاب؛ از نذورات سنتی تا رویکردهای اجتماعی و مهارتآموزی
مدیرکل اوقاف خراسان جنوبی در تشریح تفاوت وضعیت وقف قبل و بعد از انقلاب اسلامی اظهار کرد: پیش از انقلاب، اغلب وقفها در چارچوبهای محدود و سنتی تعریف میشد و بیشتر به ساخت مسجد، برگزاری مراسم روضه و اطعام اختصاص داشت، اما پس از پیروزی انقلاب اسلامی، نگاه واقفان و سیاستهای اجرایی حوزه وقف متحول شد.
وی ادامه داد: امروز وقف در استان وارد یک مرحله سازمانیافته، هدفمند و توسعهای شده است، بهگونهای که بیش از ۱۰ هزار و ۶۵۷ موقوفه ثبتشده در خراسان جنوبی وجود دارد و بخش قابل توجهی از آنها پس از انقلاب تثبیت، احیا یا بهروز شدهاند. بیش از ۱۰ هزار و ۶۵۷ موقوفه ثبتشده در خراسان جنوبی وجود دارد و بخش قابل توجهی از آنها پس از انقلاب تثبیت، احیا یا بهروز شدهاند.
حجت الاسلام بخشیپور تصریح کرد: در حال حاضر نیتهای جدیدی همچون کمک به آموزش دانشآموزان و دانشجویان، حمایت از فعالیتهای فرهنگی، رسیدگی به نیازمندان، اجرای برنامههای اجتماعی، اشتغالزایی و مهارتآموزی به موقوفات افزوده شده است؛ یعنی واقفان تلاش میکنند اموالشان گرهای از مشکلات روز جامعه باز کند، نه اینکه فقط محدود به یک کارکرد سنتی باقی بماند.
امامزادهها؛ قلب تپنده فرهنگی محلات و روستاها
وی با اشاره به اجرای طرح «امامزاده، قطب فرهنگی» در استان گفت: یکی از مهمترین تغییرات سالهای اخیر، تبدیل بقاع متبرکه از محل زیارت صرف به پایگاههای فعال فرهنگی و اجتماعی بوده است.
مدیرکل اوقاف خراسان جنوبی افزود: امروز در بسیاری از امامزادههای استان، علاوه بر زیارت و برگزاری مراسم مذهبی، کلاسهای قرآن و معارف اسلامی، نشستهای تربیتی و معرفتی، برنامههای فرهنگی مناسبتی، جشنها و سوگوارههای مذهبی، کارگاههای آموزشی و فعالیتهای متنوع ویژه خانوادهها و جوانان برگزار میشود.
وی تأکید کرد: این اقدامات باعث شده امامزادهها امروز نقش «پایگاه فرهنگی محله و روستا» را بر عهده دارند؛ بهطوری که مردم برای حل مسائل فرهنگی و اجتماعی خود نیز به این اماکن مراجعه میکنند و بقاع متبرکه به مأمنی برای همدلی و فعالیتهای جمعی تبدیل شدهاند.امامزادهها امروز نقش «پایگاه فرهنگی محله و روستا» را بر عهده دارند؛ بهطوری که مردم برای حل مسائل فرهنگی و اجتماعی خود نیز به این اماکن مراجعه میکنند و بقاع متبرکه به مأمنی برای همدلی و فعالیتهای جمعی تبدیل شدهاند.
جذب نسل جوان با ترکیب معنویت، آموزش و مشاوره
حجت الاسلام بخشیپور درباره میزان اثرگذاری این برنامهها بر نسل جوان نیز گفت: تجربه میدانی نشان میدهد هرجا برنامههای آموزشی، مشاورهای و فرهنگی در کنار فضای معنوی امامزادهها اجرا شده، حضور جوانان و خانوادهها به شکل محسوسی افزایش یافته است.
وی افزود: وقتی در کنار زیارت، کلاسهای مهارتی، مشاوره خانواده، جلسات تربیتی، برنامههای قرآنی و فرهنگی برگزار میشود، جوانان این فضا را صرفاً یک مکان مذهبی نمیبینند، بلکه آن را محیطی امن، مفید و اجتماعی تلقی میکنند که میتواند پاسخگوی دغدغههای فکری و روحی آنان باشد.
به گفته مدیرکل اوقاف استان، همین رویکرد موجب شده بقاع متبرکه به محلی برای تعامل نسلها و تقویت پیوندهای اجتماعی تبدیل شوند.
نقش حمایتی وقف در درمان و کاهش فشار هزینههای سلامت
وی در بخش دیگری از سخنان خود به نقش وقف در حوزه سلامت پرداخت و اظهار کرد: اگرچه در خراسان جنوبی بیمارستان کاملاً وقفی بهصورت مستقل وجود ندارد، اما بخش قابل توجهی از درآمد موقوفات صرف حمایت از بیماران نیازمند و کاهش هزینههای درمان خانوادههای کمبرخوردار میشود.
بخش قابل توجهی از درآمد موقوفات صرف حمایت از بیماران نیازمند و کاهش هزینههای درمان خانوادههای کمبرخوردار میشود.
حجت الاسلام بخشیپور با اشاره به اجرای طرح «قرار دوازدهم» گفت: در سال جاری در قالب این طرح، مبلغ ۱۱ میلیارد و ۵۰ میلیون ریال برای کمک به تأمین دارو و درمان نیازمندان هزینه شده و همچنین تجهیزات بیمارستانی به بیمارستان ولیعصر(عج) بیرجند و درمانگاه حضرت ابوالفضل(ع) طبس اهدا شده است.
وی خاطرنشان کرد: این کمکها شاید جایگزین کامل زیرساختهای درمانی نباشد، اما بهعنوان یک بازوی حمایتی و مکمل، نقش مهمی در کاهش فشار مالی بر دوش اقشار ضعیف ایفا میکند و در بسیاری موارد، مشکلات درمانی خانوادهها را برطرف میسازد.
امامزادهها در خط مقدم خدمترسانی در بحرانها و افزایش اعتماد با شفافیت موقوفات
مدیرکل اوقاف خراسان جنوبی با یادآوری روزهای سخت شیوع کرونا گفت: در آن دوران، امامزادهها به پایگاههای اصلی کمکرسانی مردمی تبدیل شدند و بسیاری از فعالیتهای جهادی از همین اماکن ساماندهی میشد.
وی افزود: توزیع بستههای معیشتی، کمک به خانوادههای آسیبدیده، جمعآوری نذورات و کمکهای مردمی، پشتیبانی معنوی و اجتماعی و بسیج نیروهای داوطلب، همگی از طریق بقاع متبرکه انجام شد و این مراکز عملاً به «هاب اجتماعی بحران» تبدیل شدند.
حجت الاسلام بخشیپور همچنین به اقدامات انجامشده برای ساماندهی املاک وقفی اشاره کرد و گفت: در سالهای اخیر ثبت، سنددار کردن و تثبیت مالکیت موقوفات با جدیت دنبال شده و تنها در سال جاری تاکنون ۹۲۵ سند مالکیت برای موقوفات اخذ شده است.در سالهای اخیر ثبت، سنددار کردن و تثبیت مالکیت موقوفات با جدیت دنبال شده و تنها در سال جاری تاکنون ۹۲۵ سند مالکیت برای موقوفات اخذ شده است.
وی ادامه داد: نقشهبرداری دقیق، تعیین حدود املاک و خروج زمینها از حالت رهاشدگی، موجب شفاف شدن وضعیت حقوقی موقوفات شده و همین شفافیت اعتماد مردم را افزایش داده است.
به گفته وی، امروز واقفان جدید با اطمینان بیشتری املاک و داراییهای خود را وقف میکنند، زیرا میبینند درآمد موقوفات دقیقاً در مسیر نیت واقف هزینه میشود.
نظر شما