خبرگزاری شبستان-خراسان جنوبی؛ زینب روحانی مقدم- نقش زنان در تاریخ ایران همواره پیچیده و چندلایه بوده است؛ از زنان تاثیرگذار در دربارهای گذشته گرفته تا زنان خانوادههای سنتی، اما هیچگاه حضور فعال و موثر زنان در عرصه سیاسی و اجتماعی، به شیوهای فراگیر و سازمانیافته مشاهده نشده بود.
با آغاز نهضت انقلاب اسلامی، اما تحولی بیسابقه رخ داد؛ تحولی که جایگاه زن را از حاشیه به متن قدرت اجتماعی و سیاسی آورد و او را نه تنها به عنوان یک نماد فرهنگی یا مذهبی، بلکه به عنوان یک کنشگر فعال و تصمیمساز در مقدرات کشور معرفی کرد.
رهبر کبیر انقلاب اسلامی، امام خمینی (ره)، با بینشی فراتر از محدودیتهای سنتی و نگاههای غربگرایانه، زن مسلمان ایرانی را در مرکز فرآیند تغییرات اجتماعی و سیاسی قرار داد. نگاه امام خمینی (ره) به زنان، نگاه به موجودیتی فعال، با انگیزه، با بصیرت و دارای مسئولیت اجتماعی و سیاسی بود؛ نگاهی که نه تنها حضور زنان در عرصه عمومی را مشروع میدانست، بلکه آن را واجب و ضروری میشمرد.
ایشان با این دیدگاه، تابوی تاریخی حضور زنان در سیاست و اجتماع را شکست و الگویی منحصر به فرد برای زن مسلمان ایرانی ارائه داد؛ الگویی که با حجاب اسلامی، هویت ایرانی و گفتمان دینی، زن را به یک کنشگر واقعی اجتماعی تبدیل کرد و نمونهای بیسابقه در تاریخ ایران و حتی در تاریخ اسلام رقم زد.
تحول تاریخی نگاه امام خمینی(ره) به زنان
فهیمه زنگویی، پژوهشگر حوزه بانوان در گفتگو با خبرنگار شبستان، مهمترین تحول ایجاد شده توسط امام خمینی (ره) را تغییر نگرش به فعالیت سیاسی و اجتماعی زنان دانست.
وی در ادامه گفت: مهمترین تحول و تغییر امام خمینی (ره) در نوع نگاه به فعالیت سیاسی و اجتماعی زنان، به حساب آوردن حرکتها و نقشآفرینی آنان بود و نه صرفاً دیدن زن به عنوان موجودیت اجتماعی منفرد. زن مسلمان ایرانی با هویت ایرانی و حجاب اسلامی و عفاف خود، برای اولین بار در تاریخ ایران و تاریخ اسلام با این وسعت و عمق وارد میدان فعالیتهای اجتماعی و سیاسی شد.
زنگویی افزود: در تاریخ ایران زمین، حرکت زنان با این انگیزه، بصیرت و فراگیری، بیبدیل است. زنان در انقلاب اسلامی حتی در بسیاری از موارد به گفته خود امام راحل و رهبر معظم انقلاب زنان در انقلاب اسلامی حتی در بسیاری از موارد جلوتر از مردان وارد عرصه شدند، به گفته خود امام راحل و رهبر معظم انقلاب جلوتر از مردان وارد عرصه شدند.
پژوهشگر حوزه بانوان در ادامه گفت: نمونه آن حضور زنان در اجتماعات عظیم مذهبی، مانند تشییع پیکر مطهر و نورانی امام رضا(ع)، نشاندهنده انگیزه سیاسی و اجتماعی بالای زنان بود. پیش از انقلاب، حرکات محدود زنان در شهرهای کوچک یا برخی مراسم مذهبی وجود داشت، اما هرگز به وسعت و انگیزه زنان در انقلاب اسلامی فراگیر نشد.
زنگویی تصریح کرد: نگاه امام خمینی (ره) به زنان بیبدیل بود؛ هم آنان را به میدان آورد و هم با الگویی اسلامی و حجاب اسلامی، انگیزه و کنش سیاسی به زنان داد.
وی بیان داشت: حضور زنان در انقلاب صرفاً برای ایران یا اسلام نبود، بلکه با هدف تغییر رژیم پهلوی و پاکسازی نفوذ بیگانگان انجام شد و زنان کاملاً آگاهانه و با بصیرت وارد میدان شدند. تنها امام خمینی (ره) توانست پس از ۱۴۰۰ سال، زن مسلمان ایرانی را در نمود واقعی و با انگیزه سیاسی به عرصه عمومی بیاورد.
مشارکت بنیادین زنان در تصمیمسازی و مدیریت
زنگویی در پاسخ به این پرسش که نگاه امام خمینی(ره) به مشارکت زنان در تصمیمگیری و مدیریت کشور چگونه بود، بیان کرد: امام راحل بارها و بارها زنان را اساس ملت دانستند و آنان را در مقدرات کشور سهیم و دخیل دانستند.
وی ادامه داد: امام خمینی(ره) معتقد بودند که زنان باید در همه سطوح سیاسی و اجتماعی مشارکت داشته باشند و این حضور محدود به تظاهرات، راهپیماییها یا انتخابات نمادین نبود. امام خمینی(ره) معتقد بودند که زنان باید در همه سطوح سیاسی و اجتماعی مشارکت داشته باشند و این حضور محدود به تظاهرات، راهپیماییها یا انتخابات نمادین نبود.
پژوهشگر حوزه بانوان اظهار کرد: امام میخواست زنان، گفتمانساز و نگهدارنده گفتمانهای اجتماعی و اسلامی باشند و در همه سطوح مدیریتی و تصمیمسازی نقش ایفا کنند.
او با اشاره به نقش خانم دباغ در انقلاب گفت: حضور ایشان در کنار امام در سختترین لحظات تبعید در فرانسه، و سپس نقش ایشان در سپاه پاسداران و ماموریت دیپلماتیک به شوروی، نشاندهنده نگاه بنیادین امام به توانمندی زنان و اهمیت حضور آنان در سطوح بالای مدیریتی و تصمیمسازی بود.
پژوهشگر حوزه بانوان عنوان کرد: حتی بعد از امام، برخی تلاش کردند نقش خانم دباغ در انقلاب را سانسور کنند، اما واقعیت حضور زنان در سطوح مدیریتی و سیاسی قابل انکار نیست و الگویی ارزشمند برای ماست.
زنگویی افزود: امام خمینی(ره) به زنان اجازه دادند در تصمیمگیریها و مدیریت کشور نقش داشته باشند و این نگاه در بسیاری از آقایان حزباللهی و سنتی پذیرفته نشده است، اما امام این موضوع را به صورت بنیادین و بدون اغماض پیاده کرد.
شکستن تابوی حضور زنان در عرصه عمومی
وی درباره الگوی کنشگری زنان افزود: امام خمینی(ره) الگویی ارائه دادند که ورود زنان به عرصه اجتماعی و سیاسی را نه تنها مجاز، بلکه واجب میدانست. در گذشته برخی معتقد بودند زنان نباید در عرصه سیاسی ظاهر شوند و حضورشان با ارزشهای دینی و وظایف خانگی در تضاد است، اما نگاه امام راحل چنین نبود.
وی عنوان کرد: اسلام امام خمینی(ره) اسلام تحجر یا سنتی محدود نیست؛ اسلام امام خمینی(ره) اسلام ناب و پیشرو است. امام راحل معتقد بودند زنان باید در تعیین مقدرات کشور سهیم باشند و در بالاترین سطوح فکرورزی و تصمیمسازی حضور فعال داشته باشند. امام راحل معتقد بودند زنان باید در تعیین مقدرات کشور سهیم باشند و در بالاترین سطوح فکرورزی و تصمیمسازی حضور فعال داشته باشند.
زنگویی با تأکید بر اهمیت این نگاه گفت: امام خمینی(ره) به طرق مختلف، حتی از طریق ارتباطات خانوادگی خود با خانم طباطبایی و فعالیتهای خانم دباغ، نشان دادند که حضور زنان در عرصه عمومی و سیاسی باید مورد احترام باشد و تابوی سنتی کنار گذاشته شود.
پژوهشگر حوزه بانوان افزود: حتی پس از پیروزی انقلاب اسلامی، وقتی برخی بزرگان سنتی میگفتند زنان به خانه بازگردند، امام فرمودند این زنان بودند که انقلاب را به پیروزی رساندند و هرگز نباید از عرصه عمومی کنار گذاشته شوند.
زن مسلمان ایرانی؛ الگویی مستقل و فعال
زنگویی درباره مصادیق حضور فعال زنان در انقلاب و جامعه بیان کرد: مصادیق بارز حضور زنان در انقلاب شامل خانم دباغ و سایر زنانی است که در جبههها، پشت جبهه، عرصههای پزشکی، پرستاری و فعالیتهای اجتماعی حضور فعال داشتند.
وی گفت: زنان آزادانه در جایگاههای اجتماعی، سیاسی و مدیریتی مشارکت کردند، برخلاف نگاههای سنتی محدودکننده و الگویی که غربیها ارائه میکردند.
او افزود: امام راحل معتقد بود زن مسلمان ایرانی باید با برند اسلامی و هویت ایرانی در عرصه اجتماعی و سیاسی حاضر شود. امام راحل معتقد بود زن مسلمان ایرانی باید با برند اسلامی و هویت ایرانی در عرصه اجتماعی و سیاسی حاضر شود. این زن با حجاب اسلامی و گفتمان اسلامی، نه شرقی و نه غربی است، بلکه الگویی مستقل و اصیل از زن مسلمان ایرانی است که با تفکر اسلامی و هویت ایرانی خود، در همه شئون سیاسی، اجتماعی و فرهنگی کشور مشارکت دارد و نقش خود را ایفا میکند.
زنگویی تأکید کرد: این الگو، زن مسلمان ایرانی را از مدلهای غربی یا سنتی محدودکننده متمایز میکند و حضور او در جامعه یک ضرورت و واجب اجتماعی است.
پژوهشگر حوزه بانوان در پایان گفت: زن مسلمان ایرانی با برند اسلامی و هویت ایرانی، با حجاب و گفتمان اسلامی، فعال در همه زمینههاست و الگویی برای نسلهای آینده محسوب میشود.
نظر شما