به گزارش خبرنگار خبرگزاری شبستان از شورای عالی انقلاب فرهنگی، مشروح مصوبه «مسائل، راهبردها، اقدامات ملی و تقسیم کار دستگاهی در زمینه پیشگیری فرهنگی و اجتماعی از مصرف دخانیات در کشور» به شرح ذیل است.
مقدمه
مصرف دخانیات بهویژه در میان جوانان و نوجوانان تهدیدی جدی برای سلامت عمومی و سرمایههای اجتماعی ایران محسوب میشود. بر اساس اطلاعات و آمارهای موجود؛ سن شروع مصرف به شکل نگرانکنندهای کاهش یافته است. همچنین؛ شاهد روند رو به رشد مصرف دخانیات در بین زنان و دختران کشور نیز هستیم. این مسئله نه تنها بار اقتصادی و درمانی سنگینی بر دوش نظام سلامت میگذارد؛ بلکه با افزایش آسیبهای اجتماعی، چالشی اساسی در مسیر پیشرفت کشور ایجاد خواهد کرد. تجربه جهانی نشان داده است سیاستهای صرفاً محدودکننده و تنبیهمحور کارایی پایینی در کنترل مصرف دخانیات، دارند. آنچه میتواند تحول ایجاد کند عبارت است از تدابیر و طراحی مداخلات هوشمندانه فرهنگی و اجتماعی که ریشههای پذیرش مصرف دخانیات را در لایه های مختلف جامعه هدف قرار میدهد. مطابق اقدامات ملی ۱۷ و ۱۸ راهبرد کلان ۶ نقشه مهندسی فرهنگی کشور؛ «طراحی و تدوین برنامه جامع فرهنگی و اطلاعرسانی مضرات و آسیبهای فردی و اجتماعی مصرف دخانیات از طریق مراجع تخصصی و حرفهای و مراکز فرهنگی و تربیتی مرتبط» و «برنامهریزی برای ارتقای مهارت و توانمندسازی خانوادههای در معرض آسیب و یا آسیبدیده در حوزه دخانیات و گسترش اقدامات پیشگیرانه و درمانی با بهرهگیری از آموزههای دینی و فرهنگی»، صراحتاً مورد تأکید قرار گرفته است.
رویکرد فرهنگی و اجتماعی به موضوع مصرف دخانیات را میتوان به عنوان مکملی بر قوانین موجود در این عرصه و دریچهای نو در برنامه کنترل و مبارزه ملی با دخانیات در کشور دانست. در این راستا، این مصوبه بر پنج عرصه اولویتدار، شامل: مدارس، دانشگاهها و مراکز آموزش عالی، آثار و تولیدات چندرسانهای، فضای مجازی، اماکن عمومی و محیطهای کاری با هماهنگی و مشارکت دستگاهها، خبرگان، فعالان و گروههای مردمی فعال در حوزه پیشگیری و مقابله با مصرف دخانیات، به شرح ذیل تمرکز دارد.
تبصره ۱- ستاد کشوری کنترل و مبارزه با دخانیات، مسئول پیگیری اجرا و نظارت بر حسن اجرای راهبردها و اقدامات این مصوبه و کارکردسنجی دستگاههای ذیربط و ارزیابی میزان اثربخشی اقدامات مذکور است.
تبصره ۲- دستگاههای محوری موظفند ظرف مدت ۶ ماه از زمان ابلاغ این مصوبه، نسبت به تهیه برنامه عملیاتی ذیل راهبردها و اقدامات تعیین شده، اقدام نموده و گزارش آن را به ستاد کشوری کنترل و مبارزه با دخانیات ارائه نمایند.
تبصره ۳ - دستگاههای محوری در اجرای راهبردها و اقدامات فوقالذکر از ظرفیت سایر دستگاههای ذیربط و گروهها و تشکلهای مردمی استفاده میکنند.
تبصره۴- ستاد کشوری کنترل و مبارزه با دخانیات، سالیانه گزارش اجرای راهبردها و اقدامات ملی فوقالذکر و اثربخشی آنها را با همکاری دستگاههای محوری تهیه و به دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی ارائه مینماید.
این مصوبه مشتمل بر یک مقدمه، ۵ عرصه و ۴ تبصره در جلسه ۹۲۲ مورخ ۲۲/۰۷/۱۴۰۴ شورای عالی انقلاب فرهنگی به تصویب رسید و از تاریخ ابلاغ، لازمالاجرا است.
| مسئله اول |
رشد گرایش به مصرف دخانیات در نوجوانان و دانشآموزان |
| دستگاه محوری و همکار |
دستگاه محوری: وزارت آموزش و پرورش
همکاران اصلی: سازمان صدا و سیما، معاونت امور زنان و خانواده ریاست جمهوری، وزارت صنعت، معدن و تجارت، وزارت کشور، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و وزارت ورزش و جوانان |
راهبرد کلان۱
اقدامات ملی
|
کاهش تقاضا و پیشگیری از شروع مصرف دخانیات در بین دانشآموزان با هدف ایجاد و توسعه محیطهای آموزشی بدون دخانیات از طریق آگاهیبخشی هدفمند، تقویت مهارتهای زندگی و مشارکت فعال خانواده و جامعه در راستای فرهنگسازی نسل بدون دخانیات:
- ۱- طراحی الگوی جامع تعامل و همکاری بین نهادهای آموزشی و خانوادهها برای شناسایی زودهنگام رفتارهای پرخطر دانشآموزان و تعامل فعال خانواده و مدرسه برای آموزش مهارتهای زندگی به دانشآموزان با لحاظ ویژگیهای دختران و پسران
- ۲- طراحی و اجرای برنامههای آموزشی و خدمات مشاورهای ویژه خانوادهها با هدف افزایش دانش و مهارتهای تربیتی در زمینه پیشگیری از مصرف دخانیات و ایجاد محیط عاری از دخانیات در خانه جهت جلوگیری از قرارگیری نوجوانان و دانشآموزان در معرض دود دست دوم (بهویژه در مناطق پرخطر و کمبرخوردار و با تأکید بر دختران نوجوان)
- ۳- طراحی سازوکارهای بهرهگیری از ظرفیت تشکلها و سازمانهای مردمنهاد اجتماعی در برنامهها و طرحهای پیشگیری از دخانیات در مدارس و تقویت مطالبهگری اجتماعی در این زمینه
|
|
- ۴- تعیین حریم فرهنگی مدارس عاری از دخـانیات با علامـتگذاری و نصـب تابلـوها و پارچهنوشتههای هشداردهنده منع استعمال دخانیات
- ۵- تقویت نظارت بر روند مصرف دخانیات در مدارس کشور با پیگیری اجرای قانون ممنوعیت فروش و عرضه مواد دخانی به دانشآموزان[۱] از سوی واحدهای آموزشی
- ۶- افزایش سرانه تسهیلات ورزشی، تفریحی و فرهنگی دانشآموزان و تخصیص سهمی از محل منابع حاصل از أخذ مالیات و عوارض بر دخانیات برای فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی پیشگیری از مصرف دخانیات در مدارس
- ۷- تقویت انگیزه دانشآموزان برای مبارزه با دخانیات با رویکرد آموزشهای غیرمستقیم با لحاظ ویژگیهای دختران و پسران
- ۸- تقویت خودباوری و هویت جنسیتی دختران در راستای کاهش مصرف دخانیات و نیز افزایش حساسیت و مشارکت خانوادهها در زمینه کاهش تقاضا و پیشگیری از مصرف سیگار توسط آنها
|
| مسئله دوم |
روند افزایشی مصرف دخانیات در میان دانشجویان بهویژه دانشجویان دختر |
| دستگاه محوری و همکار |
دستگاههای محوری: وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی
همکاران اصلی: دانشگاه آزاد اسلامی، وزارت ورزش و جوانان، سازمان صدا و سیما، وزارت صنعت، معدن و تجارت، نهاد نمایندگی ولی فقیه در دانشگاهها و معاونت رباست جمهوری در امور زنان و خانواده |
راهبردکلان۲
اقدامات ملی
|
کاهش تقاضا و پیشگیری از رواج مصرف مواد دخانی در میان دانشجویان با هدف تحقق دانشگاهها و مراکز آموزش عالی عاری از دخانیات:
- طراحی و اجرای برنامههای آموزشی به شکل مستمر و هدفمند درباره مضرات مصرف دخانیات و پیامدهای آن برای سلامت جامعه دانشگاهیان با تأکید بر نفی باورهای غلط، متناسب با زمینه و عوامل گرایش آنها به دخانیات با نگاه ویژه به دانشجویان دختر و حساسسازی دختران و خانوادهها به آسیبهای خاص مصرف دخانیات بر زیبایی و هویت جنسیتی دختران و قدرت باروری و سلامت بارداری زنان
- طراحی برنامههای فرهنگی، هنری و آموزشی در راستای پیشگیری از تبدیل مصرف سیگار بهعنوان سبک زندگی دانشجویی و نماد رفتار مدرن، استقلالطلبانه، روشنفکرمابانه و اعتراضی و کاهش جذابیت این رفتار بهویژه در میان دانشجویان دختر
|
|
- تدوین چارچوب جامع صیانت از سلامت حریم خوابگاههای دانشجویی، واحدهای رفاهی و سایر فضاهای عمومی دانشجویی در برابر مصرف مواد دخانی و دود دست دوم
- تعیـین حریم فرهـنگی دانشگاه عاری از دخانیات با علامتگذاری و نصب تابلوها و پارچهنوشـتههای هشداردهنده منع استعمال دخانیات
- بهکارگیری راهکارهای خلاقانه و نوآورانه مشارکت دانشجویان، اساتید و کارکنان در فعالیتهای کنترل و کاهش مصرف دخانیات در دانشگاهها و مراکز آموزش عالی
- برگزاری رویدادها و جشنوارههای فرهنگی و هنری و ورزشی دانشجویی با هدف افزایش شاخصهای سلامت در دانشگاهها و مراکز آموزش عالی
- گسترش خدمات حمایت روانی- اجتماعی در راستای حفاظت از سلامت همهجانبه دانشجویان و افزایش مقاومت روانی و فرهنگی آنان در برابر فشارهای مختلف برای مصرف دخانیات بهویژه در میان دانشجویان دختر
- ۸- ارائه خدمات مشاوره جهت ترک مصرف دخانیات با ملاحظات جنسیتی و تأکید بر سلامت باروری و سلامت همهجانبه دختران دانشجو
|
| مسئله سوم |
نمایش و تبلیغ استعمال دخانیات در آثار و تولیدات چندرسانهای |
| دستگاه محوری و همکار |
دستگاههای محوری: سازمان صدا و سیما و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی
همکاران اصلی: قوه قضائیه، وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، وزارت کشور، وزارت آموزش و پرورش، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، وزارت صنعت، معدن و تجارت و فراجا |
راهبرد کلان ۳
اقدامات ملی
|
ایجاد، توسعه و اجرای دستورالعملهای جامع فرهنگی و اجتماعی جهت محدودسازی تبلیغات، نمایش و ترویج دخانیات در تولیدات چندرسانهای و فرهنگی، و نظارت مستمر بر اجرای آنها:
- ۱- حمایت از ایجاد کارزار هنرمندان، فعالان رسانهای و سایر گروههای مرجع مدافع جامعه عاری از دخانیات
- انتخاب و حمایت از آثار چندرسانهای دارای فرهنگ ترویج جامعه عاری از دخانیات در جشنوارههای هنری
|
|
- ۳- آموزش و توجیه دستاندرکاران، سرمایهگذاران، تهیهکنندگان و بازیگران آثار چندرسانهای، صنعت فیلم و موسیقی در خصوص آشنایی با قانون جامع کنترل و مبارزه با دخانیات و آییننامههای اجرایی آن، روشها و ترفندهای آشکار و پنهان تبلیغ و ترویج توسط صنعت دخانیات
- تهیه و ارائه گزارش ارزیابی میزان اجرای قانون منع نمایش دخانیات در آثار هنری از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و سازمان صدا و سیما و ارائه به مراجع ذیصلاح
- اتخاذ تدابیر نظارتی در رابطه با مداخلهگری صنعت دخانیات در قالب هرگونه حمایت و کمک مادی و معنوی به هر شکل و عنوان و مقدار درکلیه مراحل طراحی، ساخت و تولید، توزیع و نمایش آثار و محصولات چندرسانهای، صنعت فیلم و موسیقی
- ۶- حمایت مادی و معنوی از آثار چندرسانهای بدون تبلیغات مثبت و منفی دخانیات (فاقد نمایش دخانیات)
- الگوسازی و روایتپردازی پیشگیری از مصرف دخانیات از طریق تولیدات فرهنگی و رسانهای با محوریت زنان و خانواده
- ۷- طراحی سازوکارهای جلب مشارکت عموم و ترویج مطالبهگری اجتماعی و سازوکار ثبت و گزارشدهی آثار و محصولات چندرسانهای و صنعت فیلم و موسیقی حاوی صحنهها و ترفندهای پنهان و آشکار تبلیغ دخانیات
- ۸- اعمال مجازات بازدارنده برای تولیدات رسانهای مروج مصرف دخانیات بهویژه درمیان بانوان بر اساس ساز و کارهای قانونی مربوطه
|
د) فضای مجازی
| مسئله چهارم |
تبلیغ و عرضه آشکار و پنهان دخانیات در فضای مجازی |
| دستگاه محوری و همکار |
دستگاه محوری: مرکز ملی فضای مجازی
همکاران اصلی: قوه قضائیه، سازمان صدا و سیما، وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، وزارت صنعت، معدن و تجارت و فراجا |
راهبرد کلان ۴
اقدامات ملی
|
ایجاد و تعمیق چارچوبهای حقوقی، فرهنگی و نظارتی جهت پیشگیری از تبلیغات دخانیات در فضای مجازی و تقویت آگاهی عمومی و مشارکت اجتماعی در نظارت بر اجرای آنها:
- ۱- تدوین و اطلاعرسانی عمومی چارچوب فرهنگی، اجتماعی و قانونی منع تبلیغ آشکار و پنهان دخانیات در فضای مجازی
- ۲- تقویت سامانههای نظارت بر فضای مجازی جهت جلوگیری از فروش یا تبلیغ آشکار و پنهان محصولات دخانی و آلات و ادوات مصرف آنها در فضای مجازی و بستر شبکههای اجتماعی
- ۳- آموزش و توجیه متولیان و کارگزاران فضای مجازی برای جلوگیری از صدور هرگونه مجوز فعالیت و کسب و کار اعم از تبلیغ، بازاریابی، عرضه، توزیع و فروش محصولات دخانی و آلات و ادوات مصرف محصولات دخانی در فضای مجازی
- ۴- فراهم ساختن سازوکارهای مشارکت فعال سیاستگذاران، مدیران سکوها و فعالان فضای مجازی جهت تولید محتوای سالم و موثر و جلوگیری از تبلیغات آشکار و پنهان
- ۵- ایجاد سازوکارهای نظارتی و بازدارنده به منظور پیشگیری از راهاندازی گروهها و کانالهای اجتماعی و ایجاد اتاقهای گفتگو مجازی، بازیهای برخط رایانهای و یا تولید آثار و محتواهای مختلف با مضمون فرهنگسازی و عادیسازی مصرف، فروش یا تبلیغ آشکار و پنهان محصولات دخانی و آلات و ادوات مصرف آنها در فضای مجازی و بستر شبکههای اجتماعی اعم از داخلی یا خارجی یا بسترهای مجازی مشابه
- ۶- حمایت از جلب مشارکت شهرهها و تأثیرگذاران فضای مجازی در ایجاد فرهنگ ترک مصرف دخانیات
|
| مسئله پنجم |
افزایش مواجهه مردم با دود دست دوم در اماکن عمومی و محیطهای کاری، با آثار مخاطرهآمیز در سلامت جامعه و نقض حقوق شهروندی |
| دستگاه محوری و همکار |
دستگاههای محوری: وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی
همکاران اصلی: وزارت صنعت، معدن و تجارت، سازمان امور اداری و استخدامی کشور، وزارت گردشگری، میراث فرهنگی و صنایع دستی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، وزارت راه و شهرسازی، وزارت کشور و فراجا |
راهبرد کلان ۵
اقدامات ملی
|
توسعه و حفظ اماکن عمومی و محیطهای کاری بدون دخانیات با اجرای چارچوبهای فرهنگی، اجتماعی و قانونی مستحکم و تشویق صاحبان اماکن به رعایت کامل این استانداردها:
- تدوین چارچوبهای فرهنگی، اجتماعی و قانونی و استانداردهای اماکن و محیط کار عاری از دخانیات و اطلاع رسانی آنها
- آموزش قانون جامع کنترل و مبارزه با دخانیات با تأکید بر مضرات دود دست دوم دخانیات، برای اصناف و حرف مربوطه و مدیران و مسئولان محیط کار
- ۳- تقویت نظارت بر اجرای قوانین ممنوعیت مواجهه مردم با دود دست دوم در اماکن عمومی و محیطهای کاری
- بهرهگیری از توانمندی و ظرفیت بخش خصوصی و تشکلهای غیردولتی و داوطلبانه به منظور افزایش توان اطلاعرسانی و آموزش عمومی
- ۴- تقویت روحیه مطالبهگری اجتماعی و صیانت از حقوق شهروندی در مواجهه با دود دست دوم با محوریت نوجوانان، جوانان، زنان و کارکنان محیطهای کار
- ۵- حمایت مؤثر و کارآمد از ابتکارات و نوآوریها با هدف حفاظت از مواجهه شهروندان با دود دست دوم (شهرهای عاری از دخانیات، محلههای عاری از دخانیات، محل کار بدون دخانیات و ...)
- ۶- برقراری فرایند خوداظهاری، اعتبارسنجی و اعتباردهی برای متصدیان اماکنی که به عنوان اماکن عاری از دخانیات شناخته میشوند با بهرهگیری از ظرفیت و مشارکت بخش خصوصی و تشکلهای غیردولتی (شخص ثالث) و در نظر گرفتن امتیازات و تسهیلات تشویقی برای کلیه اماکن، محیطهای کار و کسبوکارهایی که اعتبارسنجی میشوند (به منظور بهرهمند شدن از مزایای گواهی اعتباردهی)
- ۷- تقویت نقش فرهنگی و اجتماعی خانواده در پیشگیری و کاهش مواجهه با دود دست دوم دخانیات و مشارکتدهی خانوادهها در تبیین پیامدهای ضدسلامت مصرف دخانیات و مطالبه گری حق سلامت افراد و مواجهه تربیتی و فرهنگی آنها با مصرف دخانیات
|
نظر شما