خبرگزاری شبستان- مازندران؛ در پی تکرار حوادث هتک حرمت قرآن کریم و مساجد در ماههای اخیر، بار دیگر پرسش از ریشهها و پیامدهای این اقدامات در سطح افکار عمومی و نخبگانی مطرح شده است. آیا این رفتارها را میتوان ذیل آزادی بیان تحلیل کرد، یا با پدیدهای عمیقتر در سطح معرفتی و تمدنی مواجهایم؟
حجتالاسلاموالمسلمین سیدمعصوم حسینی، رئیس دانشکده علوم قرآنی آمل، در گفتوگویی، با استناد به آیات قرآن کریم، این اقدامات را نه نشانه اقتدار فرهنگی، بلکه جلوهای از بحران معنا، فروپاشی اخلاق و بنبست معرفتی در تمدن مدعی حقوق بشر دانسته و بر نقش محوری قرآن و مسجد در هویت، همزیستی و امنیت روانی جوامع انسانی تأکید میکند.
- در ماههای اخیر شاهد هتک حرمت مساجد و قرآنها بودهایم. از منظر قرآن کریم، این اقدامات چه پیامدهایی دارد؟ آیا باید آن را صرفاً یک رفتار سیاسی یا فردی دانست؟
از نگاه قرآن کریم، هتک حرمت مسجد و قرآن بههیچوجه یک رفتار ساده، فردی یا صرفاً سیاسی نیست؛ بلکه پدیدهای عمیق با پیامدهای دینی، اخلاقی، اجتماعی و تمدنی است. قرآن صریحاً چنین رفتارهایی را در زمره بزرگترین مصادیق ظلم قرار میدهد؛ آنجا که میفرماید: «وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّن مَّنَعَ مَسَاجِدَ اللَّهِ أَن یُذْکَرَ فِیهَا اسْمُهُ وَسَعَیٰ فِی خَرَابِهَا» (بقره، ۱۱۴). هرگونه توهین، تخریب یا حتی اختلال نمادین و رسانهای در کارکرد معنوی مسجد، مصداق «سعی در خرابکردن» است.
- برخی این اقدامات را ذیل آزادی بیان تحلیل میکنند. آیا قرآن چنین توجیهی را میپذیرد؟
خیر. قرآن، آزادی را جدا از اخلاق و حقیقت نمیفهمد. توهین به قرآن، در منطق وحی، بیحرمتی به «کلام زنده الهی» است؛ «إِنَّهُ لَقُرْآنٌ کَرِیمٌ» (واقعه، ۷۷). این کار نوعی انکار عملی وحی و مقابله با حقیقت الهی است، حتی اگر با عناوینی مانند آزادی بیان بزک شود. قرآن هشدار میدهد که چنین رفتاری انسان را از مدار هدایت خارج کرده و موجب حبط اعمال میشود: «ذَٰلِکَ بِأَنَّهُمْ کَفَرُوا بِآیَاتِ اللَّهِ فَأَحْبَطَ أَعْمَالَهُمْ» (محمد، ۹).
-از نظر اخلاقی، این نوع توهینها چه اثری بر جوامع انسانی میگذارد؟
شکستن حرمت مقدسات، آغاز فروپاشی اخلاق جمعی است. قرآن میفرماید: «وَمَن یُعَظِّمْ شَعَائِرَ اللَّهِ فَإِنَّهَا مِن تَقْوَی الْقُلُوبِ» (حج، ۳۲). وقتی شعائر الهی بیاهمیت شمرده شوند، بهتدریج بیاحترامی به همه ارزشهای انسانی عادی میشود. از سوی دیگر، قرآن حتی توهین به مقدسات دیگران را ممنوع میداند: «وَلَا تَسُبُّوا الَّذِینَ یَدْعُونَ مِن دُونِ اللَّهِ» (انعام، ۱۰۸).
- بنظر شما چگونه میتوان توهین به قرآن و مسجد، که محور هویت میلیونها انسان است، را اخلاقی یا موجه دانست؟ آیا این اقدامات پیامدهای اجتماعی و تمدنی هم دارد؟
قطعاً. قرآن جامعه انسانی را بر پایه «تعرف» و شناخت متقابل بنا کرده است: «یَا أَیُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاکُم… لِتَعَارَفُوا» (حجرات، ۱۳). هتک حرمت مقدسات، این اصل را به تقابل تمدنی تبدیل میکند، شکافهای فرهنگی را تعمیق میبخشد و ناامنی روانی ایجاد میکند. قرآن هشدار میدهد که ظلم بیپاسخ نمیماند: «وَسَیَعْلَمُ الَّذِینَ ظَلَمُوا أَیَّ مُنقَلَبٍ یَنقَلِبُونَ» (شعراء، ۲۲۷).
-برخی معتقدند این توهینها نشانه قدرت فرهنگی غرب است. نظر شما چیست؟
بهعکس، این رفتارها نشانه ضعف فکری و بنبست فرهنگی است. وقتی تمدنی قادر به نقد معرفتی قرآن نیست و پاسخی برای جذابیت معنوی اسلام ندارد، به توهین نمادین پناه میبرد. قرآن این ناتوانی را چنین توصیف میکند: «بَلْ قَالُوا أَضْغَاثُ أَحْلَامٍ» (انبیاء، ۵). از سوی دیگر، بحران معنا در انسان مدرن—افزایش افسردگی، فروپاشی خانواده و احساس پوچی—نشان میدهد که با فقر معنوی عمیقی روبهرو هستیم. در چنین فضایی، قرآن آینهای مزاحم است و مسجد یادآور امر قدسی؛ پس تخریب نمادها، واکنشی عصبی به حضور معناست: «وَمَنْ أَعْرَضَ عَن ذِکْرِی فَإِنَّ لَهُ مَعِیشَةً ضَنکًا» (طه، ۱۲۴).
-چرا در طول تاریخ، مساجد و قرآن همواره هدف حمله بودهاند؟
چون مسجد و قرآن صرفاً «مکان» و «کتاب» نیستند. مسجد، قلب زنده امت اسلامی است؛ کانون هویت، آگاهی و انسجام اجتماعی: «إِنَّمَا یَعْمُرُ مَسَاجِدَ اللَّهِ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ» (توبه، ۱۸). و قرآن منبع تولید معنا و قدرت نرم اسلام است: «إِنَّ هَٰذَا الْقُرْآنَ یَهْدِی لِلَّتِی هِیَ أَقْوَمُ» (اسراء، ۹). از صدر اسلام، تا جنگهای صلیبی، تا استعمار و امروز که در عصر جنگ شناختی هستیم، الگو یکی است: وقتی نتوانند قرآن را خاموش کنند، میکوشند آن را بسوزانند؛ در حالیکه خداوند میفرماید: «یُرِیدُونَ لِیُطْفِئُوا نُورَ اللَّهِ… وَاللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ» (صف، ۸).
-در این شرایط، وظیفه دانشگاهها و مراکز علوم قرآنی چیست؟
دانشگاهها و مراکز علوم قرآنی خط مقدم این نبرد شناختیاند. ما باید از واکنش احساسی به کنش معرفتی برسیم؛ یعنی تبیین عقلانی، تولید گفتمان، تربیت نخبگان رسانهای و دفاع علمی از قرآن و مسجد. اگر این نقش ایفا نشود، روایت دشمن غالب میشود و هویت نسل جوان آسیب میبیند.
و سخن پایانی شما؟
این اقدامات، بیش از هر چیز، به امت اسلامی میگوید که هویت شما زنده و اثرگذار است و دشمن از قرآن میترسد. به آزادیخواهان جهان هم هشدار میدهد که آزادی بیان بدون اخلاق، ابزار سلطه است. دفاع از قرآن، دفاع از کرامت انسان است و وعده الهی روشن است: «وَسَیَعْلَمُ الَّذِینَ ظَلَمُوا أَیَّ مُنقَلَبٍ یَنقَلِبُونَ» (شعراء، ۲۲۷).
نظر شما