خبرگزاری شبستان - آذربایجان شرقی - مرتضی شفیعی: چهارمین همایش بزرگداشت «زندهنامان تبریز» و تجلیل از مرحوم استاد «عابد تبریزی» بهانهای شد تا سراغ استاد جمشید علیزاده، یکی از فرزانگان شعر و ادب ایران و آذربایجان برویم و در خصوص آن استاد بیبدیل شعر رثایی آذربایجان گفتوگویی داشته باشیم.
گفتوگو با استادی که یکی از شاعران بنام کشور و پژوهشگر عرصه ادبیات با تالیف و تدوین دهها عنوان کتاب و مقاله بوده و توانسته بخشی از صبغه و غنای فرهنگ و ادب آذربایجان را رقم بزند و نشان درجه یک هنری را از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی دریافت کند.
وی شاعر، محقق و نویسنده در موضوعات مختلف ادبی مانند درسگفتارهای حافظ شناسی، ادبیات معاصر، شهریارشناسی، بوطیقای خاقانی، صائب و سبک هندی در محافل ادبی کشور است. علیزاده از اعضا و نویسندگان ثابت دایره المعارف ادب فارسی و دانشنامه تخصصی حافظ نیز است. گفتوگو با شهریار، برگزیده اشعار خاقانی، به همین سادگی و زیبایی و ساغری در میان سنگستان و ... از آثار مکتوب علیزاده به شمار میرود.
استاد علیزاده در آغاز نحوه آشنایی خود با استاد عابد را بفرمائید؟
بنده از اوایل دهه 60 افتخار آشنایی با استاد را داشتم و خوب به خاطر می آورم زمانی که شاگرد اول دبیرستان بودم، مرحوم استاد شکیب یکی از شعرهای بنده را نزد استاد عابد خواند و ایشان با شگفتی پرسید که شاعر این شعر کیست و خواست تا پیش استاد بروم و از ایشان تلمذ کنم که در ادامه قریب به 12 یا 13 سال از محضر استاد بهره مند شدم و صرف نظر از شعر، برخی متون عربی، تفسیر، فقه، کلام، ادبیات عرب و بحث های متعددی را نیز به روش حوزوی بهره مند شدم.
کدام خصلت استاد بیش از دیگر مناقبش شما را تحت تاثیر قرار می داد؟
لحظه لحظه زندگی با استاد خاطره بود، باید خدمتتان عرض کنم؛ کمتر کسی تا آن حد که بنده با استاد عابد تبریزی انس و الفت داشتم، با ایشان صمیمی بود. اما خاطره ای به خوبی در ذهن دارم که شاید بازگویی آن خالی از لطف نباشد؛ در سال 1370 یکی از دوستان نزدیک که اهل شعر و شاعری بود، به علت بیماری سرطان مریض شد تا حدی که مشرف به موت بود، در معیت دوستان به عیادت وی رفتیم.
اما باید بگویم که خانواده وی بازاری منش بودند ولی دوست ما فارغ از این روحیه بازاری بود. پس از عیادت، هنگام خروج از منزل، برادر بزرگ وی از استاد عابد پرسید: استاد درست است که علامه جعفری(ره) در جوانی شاگرد نانوایی بود؟
استاد برآشفته شد و گفت: حال شما این واقعیت را فضیلت می شمرید یا مذلت؟ استاد با آن امکانات کم و فقر توانست به مقامات عالی عرفانی، معنوی و علمی برسد اما تو با این همه امکانات فقط بقال سرکوچه شده ای.
صراحت لهجه استاد همواره برای بنده قابل تحسین و ستایش بود. ایشان هیچگاه اهل پروا و ملاحظه نبودند و حقیقت را بیان می کردند.
جایگاه شعرای اهل بیت عصمت و طهارت تبریز و آذربایجان را چگونه ارزیابی می کنید؟
آذربایجان بعد از تثبیت مذهب تشیع در ایران، یکی از کانون های شعر رثایی و مذهبی در کشور بوده است، اگر در خط طولی به این قضیه نگاه کنیم، نقش این منطقه بیش از مناطق دیگر کشور نمایان می شود.
نکته مهم اینجاست که در شعر رثایی بایستی شأن ائمه حفظ شود و شاعر متوجه باشد که برای چه کسی می سراید، اما متاسفانه امروزه شاهد آنیم که این ادبیات دچار عوام زدگی شده و اغلب اشعار سال های اخیر دارای نقاط ضعف و از لحاظ ادبی بسیار سبک هستند و حتی گاهی علاوه بر اینکه شعر ایشان دارای اشکالات شرعی است و اغلب مبتلا به افراط و تفریط می شود.
بنده به صراحت می گویم؛ در 150 سال اخیر در حوزه شعر رثایی حجت الاسلام نیر و مرحوم استاد عابد تبریزی جزو نوابغ این عرصه به شمار می روند.
استاد عابد محصول یک پروسه و شرایط تاریخی و اجتماعی بود که اگر بخواهیم شاهد ظهور چنین نوابغی در حوزه ادبیات کشور باشیم، بایستی یک سری شرایط خاص به وجود آید.
و سخن آخر؟
استاد عابد اعتقاد و ایمان راسخی به اهل بیت عصمت و طهارت علیهم الاسلام داشتند و عنایت این بزرگواران بود که از وی عابد ساخت.
نکته ای را لازم می دانم در این فرصت اشاره کنم و آن ابعاد دیگر شخصیتی استاد است، باید دانست که تخصص در شعر رثایی تنها یک بعد از چهره خلاق استاد عابد بود که ایشان را در جایگاه یکی از برجسته ترین شعرای ادبیات فارسی در 50 سال اخیر قرار داد. باید گفت که اشعار استاد نقطه عطفی در تاریخ شعر ایران و آذربایجان محسوب می شود.
نظر شما