به گزارش خبرنگار خبرگزاری شبستان از بندرعباس، دکتر احد وظیفه در کارگاه آموزشی «بارورسازی ابرها» که در چارچوب برنامههای ششمین کنفرانس بینالمللی هواشناسی خلیج فارس و به میزبانی اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی استان هرمزگان برگزار شد، با ارائه گزارشی جامع از تجربیات و مطالعات جهانی، نسبت به بزرگنمایی اثربخشی این روش هشدار داد.
وی با اشاره به وضعیت نگرانکننده منابع آب کشور گفت: امروز در شهری مانند تهران، آب از عمق ۲۵۰ تا ۳۰۰ متری زمین برداشت میشود که برای آینده بسیار هشداردهنده است و مشخص نیست منابع آب زیرزمینی در سالهای پیشرو همچنان قابل بهرهبرداری باشند.
رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور افزود: با وجود افزایش تعداد چاهها در کشور، میزان خروجی کلی آنها افزایش نیافته، چرا که سطح آبهای زیرزمینی بهشدت افت کرده و کیفیت این منابع نیز رو به تخریب است.
دکتر وظیفه، کمبود آب را یکی از مهمترین چالشهای راهبردی کشور دانست که حتی برای آن ساختار مدیریت بحران تعریف شده و تصریح کرد: هدف از ارائه این گزارش، آگاهیبخشی به جامعه و تصمیمگیران درباره واقعیتهای علمی بارورسازی ابرهاست، چرا که برخی شرکتها ادعای افزایش ۲۰ تا ۳۰ درصدی بارش دارند، اما اثبات علمی این ادعاها محل تردید جدی است.
وی با مرور پیشینه جهانی بارورسازی ابرها گفت: این روش از دهه ۱۹۵۰ در جنوب غرب آمریکا آغاز شد و سپس به کشورهایی مانند روسیه، امارات و ایران گسترش یافت. حتی پیش از انقلاب نیز در ایران، اقداماتی در حوزه سد کرج انجام شده بود، اما منسجمترین و مستندترین مطالعات مربوط به آمریکا و اسرائیل است که با تعیین دقیق مناطق هدف و شاهد، عملیات را ارزیابی کردهاند.
وظیفه تأکید کرد: برای وقوع بارش، وجود ذرات میکروفیزیکی مانند نمک یا آلایندهها ضروری است و در مناطق قارهای همچون خاورمیانه، به دلیل گرد و غبار و آلودگی، معمولاً ذرات کافی در جو وجود دارد؛ از این رو شناخت دقیق میکروفیزیک ابر پیش از هرگونه عملیات، یک ضرورت علمی است.
وی روشهای بارورسازی را به دو دسته ابرهای گرم و سرد تقسیم کرد و توضیح داد: در این عملیات از هواپیما، پهپاد یا ژنراتورهای زمینی استفاده میشود و مواد اصلی شامل یودید نقره برای ابرهای سرد و نمک برای ابرهای گرم است؛ در امارات تمرکز اصلی بر استفاده از ذرات نمک قرار دارد.
رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی با اشاره به پیشرفتهای فناورانه در حوزه پایش ابرها، از بهکارگیری رادارهای X-band برای شناسایی قطرات ابر نام برد، اما هشدار داد که فرایندهای فیزیکی ابرها با عدم قطعیتهای بالایی همراه است و هنوز شناخت دقیقی از سازوکارهایی مانند چسبندگی قطرات یا تبخیر وجود ندارد.
دکتر وظیفه در بررسی تجربیات جهانی، به گزارش سال ۲۰۲۴ کارگروه بینالمللی تغییرات اقلیم (IPCC) اشاره کرد و گفت: این گزارش نه بارورسازی ابرها را تشویق میکند و نه آن را منع، چرا که ناشناختههای علمی در این حوزه همچنان بسیار زیاد است.
وی افزود: حدود ۵۰ کشور جهان این روش را بهصورت آزمایشی یا عملیاتی اجرا کردهاند، اما گزارشهای مستند و قابل اتکا محدود است. چین بزرگترین پروژهها را اجرا کرده، اما مستندات معتبری ارائه نداده و هند نیز در تلاش برای کاهش آلودگی هوا از این روش، به نتیجه مثبتی نرسیده است.
وظیفه با اشاره به مطالعات آمریکا گفت: در ایالت وایومینگ، شبیهسازی ۹ هزار مورد طی شش سال تنها افزایش ۱.۵ درصدی بارش را نشان داد که ممکن است در محدوده خطای آماری باشد. همچنین پروژهای با هزینه ۵۶ میلیون دلار که ادعای افزایش ۵۰ تا ۲۰۰ درصدی بارش داشت، در ارزیابی نهایی به همان حدود ۱.۵ درصد کاهش یافت.
وی درباره تجربه اسرائیل نیز توضیح داد: چهار دوره بارورسازی انجام شد که در دوره نخست افزایش ۱۰ تا ۱۵ درصدی گزارش شد، اما در دوره چهارم بین سالهای ۲۰۱۳ تا ۲۰۲۰ این رقم به ۱.۸ درصد کاهش یافت و در نهایت پروژه متوقف شد.
به گفته وی، کشورهایی مانند کره جنوبی، ژاپن و استرالیا نیز نتایج متفاوتی ثبت کردهاند و هرچند استرالیا در برخی موارد افزایش ۱۲ تا ۱۹ درصدی گزارش داده، اما پشتوانه علمی این نتایج همچنان ضعیف است.
رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور درباره تجربه امارات گفت: افزایش ۲۳ درصدی بارش ادعا شده، اما این نتیجه بر اساس مقایسه دو دوره ۲۰ ساله است و در منطقهای با بارش سالانه کمتر از ۱۰۰ میلیمتر، وقوع یک طوفان میتواند آمارها را بهطور جدی تغییر دهد؛ ضمن آنکه خود گزارش نیز به محدودیتهایش اذعان کرده است.
وی با تأکید بر ضرورت ارزیابی علمی عملیات بارورسازی افزود: روشهای ارزیابی شامل تحلیل فیزیکی، آماری، مدلسازی و روشهای ترکیبی است. هرچند مدلسازی هزینه کمتری نسبت به آزمایش واقعی دارد، اما نیازمند دادههای دقیق و قابل اتکاست.
دکتر وظیفه هشدار داد: در ایران، عملیات بارورسازی اغلب بدون بررسیهای سیستماتیک انجام میشود و اگر ذرات بیش از حد وارد ابر شوند، ممکن است قطرات ریزتر شده و تبخیر افزایش یابد که در نهایت بارش کاهش پیدا کند.
وی خاطرنشان کرد: در شرایط اقلیمی خاورمیانه و به دلیل گرد و غبار فراوان، بارورسازی ابرها میتواند بیاثر یا حتی اثر منفی داشته باشد.
رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور با تأکید دوباره بر اینکه بارورسازی هنوز یک فناوری تثبیتشده نیست، گفت: روشهایی مانند یونیزاسیون به دلیل نبود شواهد علمی رد شدهاند و چالشهای اساسی شامل عدم قطعیت در مدلها، مشاهدات و فیزیک ابرهاست؛ بهگونهای که حتی خطای اندازهگیری بارانسنجها نیز گاه به ۵۰ درصد میرسد.
وی پیشنهاد کرد: اگر قرار است این عملیات در ایران ادامه یابد، باید در مناطق محدود، بهصورت بلندمدت، با تعیین دقیق منطقه هدف و شاهد و ثبت منظم دادهها انجام شود.
دکتر وظیفه تحلیل آماری و مدلسازی علمی را ضروری دانست و تصریح کرد: ادعاهای بدون پشتوانه علمی قابل پذیرش نیست.
وی در پایان و در جمع کارشناسان و تصمیمگیران حاضر در این کارگاه، بر لزوم حساسیت نسبت به هزینهکرد بودجه عمومی تأکید کرد و افزود: اگر قرار است بارورسازی ادامه پیدا کند، باید مبتنی بر علم و فناوری باشد، نه اقدامات کورکورانه؛ در غیر این صورت، منابع ملی کشور به هدر خواهد رفت.
این کنفرانس فرصتی برای تبادل نظر و بررسی راهکارهای علمی و پایدار مقابله با بحران آب در منطقه خلیج فارس فراهم کرد.
نظر شما