به گزارش خبرگزاری شبستان از فارس، در تاریخ بشر، هر دینی که بهدنبال روشن کردن مسیر انسانها از تاریکی بیعدالتی و ظلم میرود، گامی استوار بر پایهٔ حقیقت برمیدارد؛ گامی که علاوه بر بهدست آوردن رهایی از ستمگران، بهنقش کشیدن توازن و عدالت در ساختارهای اجتماعی میاندیشد. دین اسلام، بهعنوان یکی از این مسیرهای عمیق و جامع، همواره بر این باور استوار بوده که حقایق الهی میبایست با ارادهٔ قاطع ولی نهزننده، بهکار گرفته شوند؛ آرزویی که در برخی متون و روایتهای دینی به نماد «شمشیر» تجسم مییابد.
در این بستر، روایتی از حضرت امام باقر (ع) اشاره میدارد به این که پیامبر اسلام (ص) از یک سو قرآن را بهعنوان چراغ معرفت در دست داشت، و از سوی دیگر «شمشیر» را نیز بهمنظور دفاع از عدالت، مقابله با ستمگران و حفظ ارزشهای الهی بهکار میبرد. این شمشیر، صرفنظر از معناهای ظاهریاش، نمادی است از توانایی دین در مواجهه با نهادهای ظالمانه؛ چه از میان مشرکان عرب، چه از مخالفان غیرعرب، چه از اهل کتاب معاند و چه از ستمگران داخلی و زرهای برای بهکارگیری قسط و عادلانهگری در زمانهای ضروری.
امّا این مفهوم باید بهدقت از دیدگاه علمی و تاریخی بررسی شود تا برازندگی اصلِ «قسط و عدالتگری» بهدرستی بهنمایش آید. آیا «شمشیر» در متون اسلامی صرفاً بهمعنی ابزار نظامی و زورآور تفسیر میشود؟ یا بیش از آن، نمادی است از آمادگی همیشگی جامعهٔ اسلامی برای مقابله با ظلم، تبعیض و فساد، بهگونهای که بهطور ذاتی از هنجارهای دیکتاتوری و ستمگرییگری متمایز باشد؟
شمشیر عدالت در برابر ظلم، میراثی از پیامبر(ص)
به اذعان حجتالاسلام محمدحسین مدبر در بحرانیترین دورههای تاریخ، هنگامی که سایهی شر و بیعدالتی بر جهان گسترده میشود، نیازمند بازگشت به ریشههای ایمان و آموزههای هدایتگر هستیم. در چنین شرایطی، نگاهی به آموزههای پیامبر عظیمالشان (ص) میتواند راهگشای بصیرت و حرکت در مسیر عدالت و صلح و چراغ راهی برای حرکت در مسیر درست و مبارزه با ظلم و ستم باشد.
وظیفهی هر انسان عاقلی، دفاع از حقوق مظلومین و مبارزه با ظالمان است. بهویژه در دنیای امروز که بیعدالتی و ستم، به اشکال گوناگون در حال گسترش است، باید با اتکا به ایمان و ارزشهای اسلامی، در این راه گام برداریم و نور هدایت را در تاریکیها برافروزیم. این استاد حوزه و دانشگاه تأکید میکند که «بشریت و ما مسلمانان هر خوبی، خوشبختی، هدایت و عاقبت بخیر را مدیون پیامبر اسلام(ص) هستیم. هر جند که پیامبر (ص) علاوه بر اینکه مبلّغ قرآن و اخلاق بود، شمشیر و قدرت نیز در اختیار داشت. امام باقر (ع) فرمودند که پیامبر (ص) در حالی که کتاب قرآن را در دست داشت، پنج شمشیر نیز داشت که آمادهی کشیده شدن بودند؛ شمشیر برای مشرکان عرب، شمشیر برای مشرکان غیر عرب، شمشیر برای اهل کتاب معاند و شمشیر برای ظالمان و ستمگران. تنها پنجمین شمشیر در غلاف ماند و آن شمشیر قصاص بود.
او با تاکید بر اینکه این تصویر، نشاندهندهی نگاه جامع و ایستا به عدالت و دفاع از مظلومین است، عنوان میکند: در واقع، دین اسلام، دین صلح و آرامش است، اما در عین حال، دین ایستادگی در برابر ظلم و ستم نیز هست. این شمشیرها، نمادی از قدرت و ارادهی مومنین برای مبارزه با بیعدالتی و برقراری صلح و عدالت در جامعه است.
نبرد با تاریکی، با روشنایی ایمان
آنگونه که مدبر میگوید این آموزه، به ما یادآوری میکند که وظیفهی هر انسان عاقلی، دفاع از حقوق مظلومین و مبارزه با ظالمان است. بهویژه در دنیای امروز که بیعدالتی و ستم، به اشکال گوناگون در حال گسترش است، باید با اتکا به ایمان و ارزشهای اسلامی، در این راه گام برداریم و نور هدایت را در تاریکیها برافروزیم.
او در تفسیر این سخنان نورانی، تصریح میکند که جامعهی اسلامی آن است که شمشیر برای ظلم، فساد و تبعیض همیشه آماده باشد. اشاره به اینکه خداوند پیامبرش را با پنج شمشیر مبعوث فرمود به نوعی اشاره به این دارد که اسلام دین شمشیر هم هست، اما نه به معنای زورگویی و دیکتاتوری، به معنای ایستادگی در برابر ظلم و ستم و اقامهی قسط و عدل.
حال سؤالی که دوباره به سطح بحث میآید، این است که آیا دین میتواند علاوه بر یک راهنمای معنوی، یک نظام عملی برای ایجاد عدالت و مقاومت در برابر ستم باشد؟ مدبر میگوید: روایت امام پنجم شیعیان، یادآور وظیفهی هر مسلمان برای مبارزه با ظلم و دفاع از مظلومین است. در دنیایی که بیعدالتی و تعدی، رواج یافته است، آموزههای پیامبر (ص) میتواند چراغ راهی برای ایجاد جامعهای عادلانه و انسانی باشد.
این نگاه، نه از سوی تفکر افراطی یا خشونتطلبانه، که از میان متن قرآن، سنت پیامبر اکرم (ص)، و تفاسیر اهل بیت، شکل گرفته است. شمشیر پیامبر(ص) برای سرکوب نبوده این شمشیری است که برای دفاع از عدالت، نجات مظلومان و تضمین قسط در جامعه است. این شمشیر، نمادی از اقتدار دینی در مقابل ظلم و فساد است.
شمشیر پیامبر(ص) برای سرکوب نبوده این شمشیری است که برای دفاع از عدالت، نجات مظلومان و تضمین قسط در جامعه است. این شمشیر، نمادی از اقتدار دینی در مقابل ظلم و فساد است. شمشیر اسلام برای دفاع از عدالت
این استاد حوزه و دانشگاه این مفهوم را فارغ از نماد خشونت، به عنوان نماد اقتدار دینی در مقابل ظلم و فساد تعریف میکند و میگوید: «امام باقر (ع) فرمودند: پیامبر اکرم (ص) در حالی که کتاب قرآن را در دست داشت، پنج شمشیر هم داشت — شمشیر علیه مشرکان عرب، شمشیر علیه مشرکان غیر عرب، شمشیر علیه اهل کتاب معاند و شمشیر علیه ظالمان و ستمگران. و شمشیر پنجم در غلاف است و آن شمشیر قصاص است.»
او که معتقد است این شمشیرها نماد اقتدار دینی در مقابل ستم هستند، ادامه میدهد: اسلام دین شمشیر هم است، اما نه دین دیکتاتوری و نه دین زور. اسلام دینی است که در صورت لزوم، از زور نیز استفاده میکند اما همیشه در مسیر عدالت و قسط و این نشانه اقتدارش است.
او ادامه میدهد: هر خوبی که ما، بشریت و مسلمانان، در این دنیا داریم — سعادت، خوشبختی، هدایت، عاقبت بخیر — مدیون پیامبر اسلام هستیم و اهل بیت(ع) هم چه دارند، از وجود شریف پیامبر(ص) است. اما این امانت، علاوه بر یک امانت معنوی، امانتی عملی و اجتماعی است. جامعه اسلامی آن است که شمشیر برای ظلم و فساد و تبعیض همیشه آماده باشد.
این گفتار، در یک فضایی که دین اغلب به عنوان یک مفهوم مذهبی یا فردی تلقی میشود، یک چرخش مفهومی ایجاد کرد. مدبر با اشاره به آیههایی از قرآن مانند «وَأَقِیمُوا الْقِسْطَ» (و قسط را اقامه کنید)، تأکید میکند که اصل اسلام، «ایجاد قسط و عدالت» است.
به اذعان او، خداوند پیامبرش را برای اقامه قسط و عدل مبعوث فرمود. ضمانت اجرای این قسط، یکی از وجوه کمال دین ما است.
نظر شما