خبرگزاری شبستان - مرتضی شفیعی: واقعیت و حقیقت، دو واژه مهم در دنیای امروز هستند که در فضای پر از اطلاعات و اخبار به ویژه دنیای مجازی بهراحتی گم میشوند. دشمنان، در جنگی نامرئی و پیچیده، از ابزارهایی همچون فریب، دروغ، تهمت و شایعهپراکنی برای تحریف واقعیتها و هدایت افکار عمومی استفاده میکنند. این عملیات روانی بهطور خاص، با هدف تغییر باورهای مردم، ایجاد تفرقه و تسلط بر فضای اجتماعی و سیاسی کشورها طراحی شده است. اما شاید سوال این باشد: چرا دشمنان به این شیوهها متوسل میشوند؟
یکی از بارزترین نمونهها در این زمینه، وقایع پس از حملات 11 سپتامبر در ایالات متحده است. در حالی که جهان در شوک این حادثه قرار داشت، دشمنان آمریکا به سرعت از جنگ نرم برای شکلدهی به افکار عمومی و توجیه اقدامات خود استفاده کردند. در روزهای بعد از حملات، رسانهها با تمرکز بر "جنگ علیه تروریسم"، چهرهای منفی از کشورهای خاص، بهویژه عراق و افغانستان، ساختند و افکار عمومی را از حقیقت دور کردند.
در این راستا، تبلیغات گستردهای به راه افتاد که در آن از «سلاحهای کشتار جمعی» در عراق صحبت میشد، در حالی که هیچگونه مدرکی برای این ادعاها وجود نداشت. این فریب رسانهای، نه تنها زمینهساز جنگهای خونین شد، بلکه بهعنوان یکی از بزرگترین عملیاتهای روانی تاریخ معاصر شناخته میشود.
درست مانند این نمونه، در بسیاری از بحرانها و جنگها، دشمنان به استفاده از دروغ و فریب برای هدایت جریانهای سیاسی و اجتماعی اقدام میکنند. اینگونه عملیاتها در دل خود از ابزارهایی مانند اخبار کذب و شایعات مخرب بهره میبرند که هدف آنها تغییر ذهنیت عمومی و انحراف مردم از حقیقت است. در این راستا، رسانهها و شبکههای اجتماعی به عرصهای تبدیل میشوند که در آن بهراحتی میتوان واقعیتها را تحریف کرد.
در طول تاریخ معاصر، یکی از روشهای متداول در این جنگ روانی، استفاده از «دروغ» است. دشمنان با انتشار اخبار دروغین و ایجاد داستانهای جعلی، سعی دارند تا تصویری نادرست از یک کشور یا گروه سیاسی بسازند. در این زمینه، یکی از شناختهشدهترین موارد، داستانهای مربوط به استفاده از سلاحهای شیمیایی توسط دولت سوریه است که بهطور گسترده در رسانهها منتشر شد. این دروغها با هدف مشروعیتزدایی از دولت سوریه و ایجاد فشار بینالمللی برای تغییر رفتار سیاسی آن کشور منتشر گردید. اما پس از تحقیقات و بررسیهای دقیق، مشخص شد که این ادعاها تنها بخشی از یک کمپین رسانهای پیچیده بودهاند.
«تهمت» یکی دیگر از ابزارهای مؤثر در جنگ روانی است. زمانی که دشمنان بهدنبال تخریب اعتبار یک فرد یا گروه هستند، از تهمتزنی استفاده میکنند. این تاکتیک بهویژه زمانی بهکار میرود که هدف، تضعیف یک شخصیت یا نهاد است که در موقعیتی کلیدی قرار دارد. نمونهی برجستهای از این موضوع، اتهامهای متعددی است که به مقامات ایرانی در زمینه فعالیتهای هستهای وارد شد. این اتهامات نه تنها باعث ایجاد بحرانهای سیاسی و اقتصادی در سطح بینالمللی شد، بلکه توانست افکار عمومی را بهسمت نگرانیهای بیاساس سوق دهد. در حالی که هدف اصلی از این اتهامها، تشویق به تغییر رفتار سیاسی ایران و محدود کردن برنامه هستهای کشور بود، نتیجه آن بیشتر به افزایش تنشها و افزایش بیاعتمادی در سطح جهانی منجر شد.
«شایعهپراکنی» در این زمینه، ابزار دیگری است که در پی تضعیف اعتماد عمومی و ایجاد اضطراب عمل میکند. شایعات، بهویژه در دوران بحران، بسیار سریعتر از اخبار رسمی منتشر میشوند و میتوانند در مدتزمان کوتاهی ذهنیت عمومی را تغییر دهند. در همین راستا، در بحران کرونا، شاهد انتشار شایعات مختلفی در خصوص ماهیت ویروس، واکسنها و تاثیرات آنها بودیم. شایعاتی که نه تنها باعث ایجاد ترس و سردرگمی در بین مردم شد، بلکه تلاشهای دولتها را برای مقابله با بحران تحتالشعاع قرار داد.
این ابزارها، که در نگاه اول ممکن است ساده و بیخطر به نظر برسند، در واقع میتوانند اثرات عمیق و مخربی بر جامعه بگذارند. وقتی مردم تحت تأثیر این دروغها و شایعات قرار میگیرند، اعتمادشان به دولتها، رسانهها و حتی یکدیگر کاهش مییابد. در نتیجه، دشمنان با استفاده از این روشها به راحتی میتوانند فضای اجتماعی را به نفع خود تغییر دهند و بحرانهای سیاسی و اجتماعی را بهوجود آورند.
مقابله با چنین عملیاتهای روانی نیازمند هوشیاری، آگاهی و سواد رسانهای بالاست. تنها در شرایطی که مردم نسبت به شیوههای تحریف حقیقت و حملات روانی آگاه شوند، میتوانند در برابر این جنگ نرم مقاومت کنند و از تهدیدات آن در امان بمانند. ایجاد فضایی شفاف و مستقل در رسانهها و تقویت مهارتهای تجزیه و تحلیل اخبار میتواند بهعنوان خط دفاعی در برابر چنین تهدیداتی عمل کند.
متأسفانه در روزهای گذشته که کشورمان شاهد ناآرامیها و اغتشاشاتی در برخی شهرها بود، بار دیگر رد پای جنگ رسانهای و نرم دشمنان آشکار شد. رسانههای معاند با پخش اخبار نادرست و تحریفشده، تلاش کردند تا فضای ناامنی و بیاعتمادی را در میان مردم گسترش دهند و از این مسیر، وحدت ملی را هدف قرار دهند. اما، مردم ایران به ویژه تبریز با هوشمندی تاریخی، نشان دادند که در برابر این جنگ روانی از آگاهی کامل برخوردار هستند.
نظر شما