به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری شبستان، هوای مرطوب آبادان هنوز هم در دیوارهای کهنه مسجد «رنگونیها» نفس میکشد؛ بنایی که بیش از یک قرن است شاهد رفتوآمد مردمانی از فرهنگها، آیینها و سرزمینهای دور و نزدیک بوده است. در میان ستونهایی که روزگاری از لولههای نفت ساخته شدهاند و نقشهایی که بوی شبهقاره هند میدهند، در بازدید از مسجد «رنگونیها» «نوربخش غفاری»، مدیر کل اداره میراث فرهنگی شهرستان آبادان با حوصله از تاریخی میگوید که کمتر شنیده شده است.
او روایت اش را از ریشههای شکلگیری آبادان آغاز میکند؛ شهری که به گفته او «با نفت متولد شد». او توضیح میدهد که با کشف نفت در مسجدسلیمان و انتقال آن برای پالایش به آبادان، پای انگلستان و کمپانی هند شرقی به این منطقه باز شد؛ مجموعهای که نیروهای آن از هند، برمه (میانمار) و دیگر نقاط شبهقاره میآمدند و همین حضور، بافت فرهنگی آبادان را شکل داد.
به گفته این کارشناس میراث فرهنگی، نام مسجد رنگونیها برگرفته از شهر «یانگون» یا همان رانگون است؛ شهری که در آن دوران بزرگترین و پرجمعیتترین شهر برمه به شمار میرفت. او میگوید: «حتی در منابع محلی، این مسجد را با نامهایی مثل رانگونیها یا زنگولهایها هم میشناسند.»
غفاری هنگام اشاره به معماری مسجد، دستش را به سمت ستونها میبرد؛ ستونهایی چهارگانه که نام خلفای راشدین بر آنها نقش بسته و در دل خود لولههای نفت را پنهان کردهاند. او با لبخند میگوید: «شرکت پالایش نفت از امکانات خودش برای ساخت این مسجد استفاده کرده؛ از لولههای نفت گرفته تا ریلهای راهآهن که در پیسازی بنا به کار رفتهاند.»
نزدیکی مسجد به اروندرود، دلیل بسیاری از انتخابهای فنی در ساخت آن بوده است. غفاری توضیح میدهد که برای مقابله با رطوبت بالا، کانالهای زیرزمینی برای گردش هوا طراحی شده تا بنا نفس بکشد؛ هرچند گذر زمان و بیش از صد سال عمر، نشستهایی را به سازه تحمیل کرده است.
او از روزهای جنگ هم میگوید؛ روزهایی که ترکشها بر دیوارهای مسجد نشستند. به گفته غفاری، این بنا پس از جنگ تحمیلی، در سالهای ۱۳۸۰ تا ۱۳۸۲ بهطور کامل مرمت شد؛ کف آن اصلاح شد، سقفهای آسیبدیده بازسازی و دیوارههایی که هنوز هم نشانههای جنگ را بر تن دارند، استحکامبخشی شدند.
اما آنچه مسجد رنگونیها را از دیگر مساجد متمایز میکند، فقط تاریخ یا سازهاش نیست؛ بلکه رنگها و نقشها نیز حرفهای زیادی برای گفتن دارند. غفاری میگوید فضای بیرونی مسجد سفید و فضای داخلی سبز است؛ رنگهایی که ریشه در نمادهای فرهنگی شبهقاره هند دارند. چرخهای که میان ستونها نقش بسته، نماد امید و آرزوست و گلهای نیلوفر که بر ستونها میرویند، از باورهای آیینی هند الهام گرفتهاند.
او تأکید میکند که این بنا در ابتدا محل عبادت پیروان آیینهای هندو و سیک بوده و بعدها به مسجد اهل سنت تبدیل شده است؛ موضوعی که بهخوبی تنوع دینی و فرهنگی آبادان را نشان میدهد. «در آبادان کلیسا داریم، کنیسه یهودیان داریم و مساجد مختلف؛ این شهر همیشه محل همزیستی بوده است.»
روایت نوربخش از تاریخ مسجد «رنگونیها» در حالی به پایان میرسد که او نگاهش را به سقف مسجد میدوزد و میگوید: «این بناها فقط متعلق به یک شهر یا یک کشور نیستند؛ آنها بخشی از تاریخ مشترک انسانها هستند. حفظشان، یعنی احترام به فرهنگ و هویت همه مردمی که روزی در اینجا زندگی کردهاند.»
مسجد رنگونیها، همچنان ایستاده است؛ آرام، خاموش و پر از روایتهایی که اگر گوش بسپاری، از دل دیوارهایش شنیده میشوند.
نظر شما