خبرگزاری شبستان-خراسان جنوبی؛ زینب روحانی مقدم- در تاریخ تشیع، مقاطعی وجود دارد که امامت اهلبیت(ع) نه در میدان آشکار قدرت، بلکه در فضای خفقان، مراقبت امنیتی و انسداد سیاسی تداوم یافته است؛ دورههایی که بقا و بالندگی جریان حق، بیش از هر چیز مرهون «رهبری حکیمانه، صبر فعال و کار عمیق فرهنگی» بوده است.
عصر امامت امام علیالنقی الهادی(ع) از جمله همین مقاطع حساس و سرنوشتساز بهشمار میرود؛ دورهای که خلافت عباسی با تمام توان، در پی مهار جریان امامت و محدودسازی نقش اهلبیت(ع) در جامعه اسلامی بود.
سالروز شهادت امام هادی(ع)، فرصتی مغتنم برای بازخوانی این برهه مهم از تاریخ تشیع و واکاوی شیوههای مواجهه امام دهم شیعیان با فشارهای سیاسی، جنگ نرم اعتقادی و تلاش سازمانیافته برای تحریف جایگاه امامت است؛ شیوهای که نهتنها به حفظ هویت شیعه در یکی از دشوارترین دورانها انجامید، بلکه زمینهساز عبور تاریخی تشیع به سمت عصر غیبت شد.
حجتالاسلام هادی حاجیآبادی، کارشناس مذهبی، در گفتوگو با خبرنگار شبستان به مناسبت فرارسیدن سالروز شهادت امام هادی(ع)، به تبیین شرایط سیاسی ـ اجتماعی دوران امامت آن حضرت، راهبردهای فرهنگی و تشکیلاتی امام دهم شیعیان و پیامهای ماندگار سیره ایشان برای جامعه امروز بهویژه جوانان پرداخت.
حجتالاسلام حاجی آبادی با اشاره به آغاز امامت امام هادی(ع) در سال ۲۲۰ هجری قمری اظهار کرد: امام دهم شیعیان در یکی از حساسترین و سختگیرانهترین دورههای خلافت عباسی عهدهدار امامت شدند امام دهم شیعیان در یکی از حساسترین و سختگیرانهترین دورههای خلافت عباسی عهدهدار امامت شدند؛ دورهای که خلفای عباسی، امامت را تهدیدی جدی برای مشروعیت سیاسی خود میدانستند و به همین دلیل، سیاست کنترل، احضار و محدودسازی امام را در دستور کار قرار دادند.
امامت امام هادی(ع) در اوج فشار و اقتدار خلافت عباسی
وی افزود: این رویکرد سرانجام به انتقال اجباری امام هادی(ع) به سامرا انجامید؛ اقدامی که با هدف نظارت دائمی و قطع ارتباط آزاد ایشان با شیعیان صورت گرفت.
حجت الاسلام حاجی آبادی در ادامه بیان کرد: در این دوره، شیعیان در اقلیت بودند و تحت مراقبت شدید امنیتی قرار داشتند و ارتباط مستقیم با امام بهسختی امکانپذیر بود.
این کارشناس مذهبی ادامه داد: در چنین شرایطی، امام هادی(ع) بهجای تقابل آشکار، راهبردی عمیق و هوشمندانه را در پیش گرفتند؛ راهبردی مبتنی بر سازماندهی پنهان شیعه، تقویت شبکه وکالت و تعمیق معارف امامت. امام هادی(ع) بهجای تقابل آشکار، راهبردی عمیق و هوشمندانه را در پیش گرفتند؛ راهبردی مبتنی بر سازماندهی پنهان شیعه، تقویت شبکه وکالت و تعمیق معارف امامت.
وی در ادامه گفت: این رویکرد، بنا بر تحلیل ارائهشده در کتاب «انسان ۲۵۰ ساله»، نقش اساسی در حفظ خط امامت و آمادهسازی جامعه شیعه برای ورود به عصر غیبت ایفا کرد.
رهبری آرام، کمهیاهو اما تمدنساز
حجتالاسلام حاجیآبادی با اشاره به نگاه کتاب «انسان ۲۵۰ ساله» به سیره امام هادی(ع) گفت: در این اثر، امام هادی(ع) بهعنوان الگوی رهبری آرام، کمهیاهو اما تمدنساز معرفی میشوند؛ رهبری که نشان میدهد حتی در شرایط فقدان میدان علنی و فشار سیاسی، میتوان با عقلانیت، ثبات قدم و کار تشکیلاتی، مسیر حق را زنده و پویا نگه داشت.
وی افزود: از جلوههای مهم این نوع رهبری، تعلیم و ترویج متون عمیق اعتقادی همچون زیارت جامعه کبیره است؛ متنی که نقش مهمی در تبیین جایگاه امامت و انسجام فکری جامعه شیعه ایفا کرده است.
زیارت جامعه کبیره؛ مانیفست اعتقادی تشیع در عصر انسداد
این کارشناس مذهبی با تأکید بر جایگاه زیارت جامعه کبیره تصریح کرد: این زیارت یکی از عمیقترین، جامعترین و دقیقترین متون اعتقادی شیعه به شمار میرود که جایگاه امام را در منظومه توحید، نبوت و هدایت الهی بهروشنی تبیین میکند. این زیارت یکی از عمیقترین، جامعترین و دقیقترین متون اعتقادی شیعه به شمار میرود که جایگاه امام را در منظومه توحید، نبوت و هدایت الهی بهروشنی تبیین میکند.
حجت الاسلام حاجی آبادی در ادامه گفت: در این متن، امامت صرفاً یک مقام معنوی معرفی نمیشود، بلکه محور هدایت فکری، اخلاقی و اجتماعی امت اسلامی است.
وی ادامه داد: زیارت جامعه کبیره مستقیماً از امام هادی(ع) صادر شده و در شرایطی بیان گردید که خلافت عباسی تلاش میکرد نقش اهلبیت(ع) را به بعد فردی و عبادی محدود کند.
این کارشناس مذهبی عنوان کرد: از این منظر، این زیارت را میتوان مانیفست هویتی تشیع در عصر انسداد سیاسی دانست؛ متنی که بدون تقابل علنی، مرز میان امامت الهی و خلافت سیاسی را ترسیم کرده و هویت شیعه را در دوران فشار، کنترل و مراقبت حفظ کرده است.
جهاد تبیینی، شبکه وکالت و پیام امام هادی(ع) برای امروز
حجتالاسلام حاجیآبادی با اشاره به شرایط سخت سیاسی دوران امام هادی(ع) اظهار کرد: آن حضرت در فضای فشار شدید و محدودیت ارتباط مستقیم با شیعیان، با تمرکز بر جهاد تبیینی و تربیت فکری جامعه مؤمنان، به تقویت ایمان و بصیرت شیعه پرداختند.
این کارشناس مذهبی ادامه داد: تبیین دقیق معارف توحید و امامت، بهویژه در قالب متونی مانند زیارت جامعه کبیره، موجب شد هویت اعتقادی شیعه شفاف، مستحکم و تحریفناپذیر باقی بماند.
وی افزود: از سوی دیگر، امام هادی(ع) با سازماندهی شبکه وکالت و هدایت غیرمستقیم پیروان، شیعه را به سطحی از بلوغ فکری و مسئولیتپذیری رساندند که ایمان صرفاً در حد احساس باقی نماند، بلکه به بصیرت اجتماعی و پایداری آگاهانه تبدیل شود. این رویکرد، زمینه عبور تشیع از دوران انسداد سیاسی و آمادهسازی آن برای عصر غیبت را فراهم کرد.
این کارشناس مذهبی، پیام اصلی امام هادی(ع) برای جوانان امروز را «ایمان آگاهانه همراه با مسئولیت اجتماعی» دانست و گفت: سیره امام دهم شیعیان، الگوی مقاومت عقلانی، صبر فعال و کنش آرام اما ماندگار در برابر جنگ نرم و تهاجم فرهنگی است.
وی در ادامه تأکید کرد: راهبرد تشکیلاتی امام هادی(ع) نشان میدهد که حتی در نبود میدان علنی، میتوان با سازماندهی هوشمندانه، پیام حق را زنده نگه داشت.
حجت الاسلام حاجی آبادی افزود: معرفی امام هادی(ع) به نسل جدید باید با تمرکز بر آموزههای عملی مانند ایمان آگاهانه، بصیرت اجتماعی، مقاومت هوشمندانه و نقشآفرینی مؤثر انجام شود. معرفی امام هادی(ع) به نسل جدید باید با تمرکز بر آموزههای عملی مانند ایمان آگاهانه، بصیرت اجتماعی، مقاومت هوشمندانه و نقشآفرینی مؤثر انجام شود.
این کارشناس مذهبی در پایان عنوان کرد: بهرهگیری از متون کاربردی چون زیارت جامعه کبیره، روایتهای کوتاه از زندگی امام و تحلیل سیره ایشان در قالب محتواهای رسانهای، تصویری و شبکههای اجتماعی، میتواند این شخصیت عظیم را برای نسل جوان الهامبخش و اثرگذار سازد.
نظر شما