خبرگزاری شبستان؛ آران و بیدگل/ روح اله باقری؛ رهبر معظم انقلاب اسلامی در پیام خود به همایش بینالمللی صدمین سال بازتأسیس حوزه علمیه قم، از «فقه امتساز» بهعنوان افق تازهای در مسیر تحول حوزه یاد کردند؛ تعبیری که بسیاری آن را منشوری تمدنی در گام دوم انقلاب میدانند.
در گفتوگوی پیشرو، حجتالاسلام «مهدی بصیرتی»، رئیس اداره تبلیغات اسلامی و رئیس دفتر نظارت و بازرسی شورای نگهبان در کاشان، ابعاد این پیام راهبردی و الزامات آن را برای آینده حوزههای علمیه تحلیل میکند.
شبستان: بهعنوان سؤال نخست، ارزیابی شما از پیام رهبر معظم انقلاب به مناسبت صدمین سال بازتأسیس حوزه علمیه قم چیست؟
این پیام صرفاً یک پیام مناسبتی یا تجلیلی نیست، بلکه در حقیقت یک منشور تمدنی است.
مقام معظم رهبری با نگاه آیندهنگرانهای که همواره نسبت به جایگاه حوزه در نظام اسلامی داشتهاند، این بار افق جدیدی را با مفهوم کلیدی «فقه امتساز» پیش روی حوزه قرار دادهاند.
این تعبیر، جهتگیری حوزه را از وضعیت گذشته و حتی حال، به سوی آیندهای تمدنساز سوق میدهد.
منظور از «فقه امتساز» در این پیام چیست؟
تعبیر «فقه امتساز» یک نقطه عطف در تاریخ فقاهت شیعی به شمار میرود. رهبر انقلاب در این پیام، حوزه را به تولید دانشی فرا میخوانند که پاسخگوی نیازهای یک جامعه در حال تحول باشد؛ فقهی که فقط در مناسک فردی خلاصه نشود، بلکه بتواند در برابر چالشهای پیچیده سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی، راهحلهایی ارائه کند که ریشه در منطق قرآن و عترت دارد. این فقه، باید به درد امت اسلامی در مسیر تمدنسازی بخورد.
در این مسیر، حوزه چه نقشی بر عهده دارد؟
حوزه علمیه قم، امروز فقط یک نهاد آموزشی نیست. این حوزه، هم میراثدار سنت عظیم فقاهت شیعی است و هم بازیگر اصلی در فرآیند تمدنسازی اسلامی. رهبر انقلاب فرمودند اگر ظرفیتهای عظیم حوزه در خدمت مأموریت تمدنی قرار نگیرد، حوزه از قافله آیندهسازان انقلاب عقب خواهد ماند. این هشدار بسیار مهمی است.
آیا این دیدگاه نسبت به حوزه، تازگی دارد؟
خیر، این همان مسیری است که امام خمینی(ره) آغاز کرد.
انقلابی که از حوزه آغاز شد، منجر به تشکیل نظام اسلامی گردید. اما حالا در گام دوم، نیازمند بلوغ علمی، شجاعت انقلابی، و بازتعریف مأموریت حوزه هستیم. یعنی حوزه باید خود را بازیگر اصلی در معماری تمدن نوین اسلامی بداند و نه صرفاً یک نهاد سنتی.
هجمه تمدنی غرب را چقدر جدی میدانید و نقش حوزه در برابر آن چیست؟
بسیار جدی است. تمدن غرب از طریق رسانه، هنر، حقوق بینالملل و حتی علوم انسانی تلاش میکند تا هویت دینی، نهاد خانواده، اخلاق و عدالت را در جوامع اسلامی تضعیف کند.
حوزه نمیتواند در چنین وضعیتی به اجتهاد در فروع سنتی بسنده کند. ما نیازمند فقهی هستیم که قدرت مقاومت، الگوسازی و تمدنسازی داشته باشد.
بهنظر شما، اکنون حوزه در چه نقطهای قرار دارد؟
ما در آستانه یک انتخاب تاریخی ایستادهایم. باید ببینیم حوزه میخواهد در محدوده سنتهای کهن بماند یا میخواهد در مسیر ساخت آیندهای گام بردارد که انقلاب اسلامی برای آن برخاسته است. این تصمیم، نه فقط سرنوشت حوزه، بلکه آینده ایران و حتی جهان اسلام را تحت تأثیر قرار خواهد داد.
راهبرد اصلی حوزه برای حرکت بهسمت فقه امتساز چیست؟
نخست باید خود حوزه این ضرورت را بپذیرد و برای آن برنامهریزی داشته باشد.
گام بعدی، تحول در نظام آموزشی، تربیتی و پژوهشی حوزه است. ما باید به ساحت اندیشهورزی کلان، نظامسازی معرفتی و بازخوانی مبانی فقه با رویکرد تمدنی برگردیم. این مسیر نیازمند عزم، برنامه و همراهی بدنه حوزه است.
سخن پایانی؟
پیام رهبر انقلاب یک دعوت به تحول و تمدنسازی است. ما باید این پیام را جدی بگیریم و آن را بهعنوان نقشه راه حوزه در گام دوم انقلاب تلقی کنیم. آینده انقلاب اسلامی در گرو این است که حوزه نقش خود را در تمدنسازی اسلامی بهدرستی ایفا کند.
نظر شما