باباطاهر عریان دو بیتی سرای همدانی با آوازه ای جهانی

خبرگزاری شبستان // همدان

وقتی سخن از دوبیتی به میان می آید، ذهن بال پرواز می گشاید تا در تاریخ و تمدن ایران " همدان" حضور شاعری شوریده، عارف، دل باخته به عشق حق و دوبیتی سرای معروف را به جهانیان بشناساند.

 باباطاهر همدانی معروف به بابا طاهر عریان، عارف، شاعر و دوبیتی‌سرای اواخر سده چهارم و اواسط سده پنجم هجری ایران و معاصر طغرل بیک سلجوقی بوده‌است.

باباطر عریان پیری وارسته و درویشی فروتن بود که دل به حقیقت بسته و صفای عشق به معبود را با خلوت دل در هم آمیخته بود.

باباطاهر، مردی وارسته و صوفی منش بود و مسلک درویشی و فروتنی او که شیوه عارفان است سبب شد تا وی گوشه گیر گشته و گمنام زیسته و تفصیلی از زندگانی خود باقی نگذارد.

ولادت بابا طاهر عریان همدانی
باباطاهر همدانی از عرفا و شاعران قرن پنجم هجری قمری است که ولادت او اواخر قرن 4 می باشد، از خاندان و تحصیلات و زندگی او اطلاع صحیحی در دست نمی باشد اما در سال 447 که طغرل بیک سلجوقی در همدان به دیدن باباطاهر رفته که ظاهرا بابا طاهر عارف کامل و مورد احترام بوده است.

آثار باباطاهر عریان همدانی

ترانه ها یا دوبیتی ها که به لهجه لری سروده شده و به فهلویات مشهور می باشند، و مجموعه کلمات قصار به عربی که عقاید عرفانی را مشتمل بر 420 کلمه و 50 باب و خاتمه ای در اشیاء متفرقه بیان کرده است و کتابی مشتمل بر دو بخش است که بخش نخستین به شرح عقاید عرفا می پردازد و دومین بخش کتابی است با نام " الفتوحات الربانی فی اشارت الهمدانی" که گویا شارح آن جانی بیک همدانی است.

 آرامگاه باباطاهر

 آرمگاه باباطاهر عریان همدانی بر فراز تپه ای در شمال غربی همدان در مقابل‌ قله الوند در میدان بزرگی به نام وی واقع شده و و از سوی‌ دیگر، مقابل‌ بقعه امامزاده‌ حارث‌ (هادی‌) بن‌ على‌(ع‌) ساخته‌ شده‌ است.‌

این بنا طی زمان، دستخوش تخریب و بازسازی های بسیاری بوده و در قرن ششم هجری، یک برج هشت ضلعی آجری بر روی قبر باباطاهر ساخته شده بود که بر اثر گذر زمان تخریب شده است.

در فاصله سال های 1329 تا 1331 شمسی از طرف شهرداری همدان بنای جدیدی بجای بنای قدیمی احداث شد که مصالح آن نیز عمدتا آجر بود و در جریان همین بازسازی لوح کاشی مربوط به قرن هفتم در موزه ایران باستان نگهداری می شود که لوح کاشی به دست آمده بر روی این لوح آیات قرآن مجید به خط کوفی نوشته شده است.

اما این بنا در خور مقام والای "باباطاهر عریان" نبوده لذا در مقابل درخواست های مکرر مردم همدان عاقبت در سال 1346 نقشه ای آماده شد و ساخت بنای جدید آغاز و در سال 1349 با پایان رسید.

آرامگاه جدید از شاهکارهای ممتاز و بدیع معماری عصر جدید است که طرح اصلی آن تلفیقی از معماری های قرون هفتم و هشتم هجری و عصر حاضر است.

برج آرامگاه بر قاعده ای هشت ضلعی قرار گرفته است که ارتفاع آن از سطح فوقانی تپه 35/20 متر و از کف خیابان 30/25 متر است.

ستون های برج قطعه سنگ مزار کف پله ها و فرش اطراف آرامگاه از سنگ گرانیت حجاری شده است و بنای اصلی نیز به ابعاد 10 در 10 متر با مجموعه ای از منشور های پوشیده شده و دارای مداخل ها و منافذ ورود نور است، نما و فرش بنا عمدتا از سنگ است و در داخل آن (زیر گنبد) با کتیبه هایی از کاشی پوشیده شده است. در محوطه داخلی آرامگاه 24 دوبیتی از سروده های باباطاهر بر روی 24 قطعه سنگ مرمریت نوشته و نصب شده است.

  مساحت و زیر بنای آرامگاه باباطاهر

 مساحت کل زیر بنای آرامگاه و باغ اطراف آن در حدود هشت هزار و 965 متر مربع است، و آرامگاه باباطاهر همدان در تاریخ 21/2/1376 و به شماره 1780 در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.

بابا طاهر از سخنگویان صاحبدل و دردمند بوده و نغمه هایی که شاهد سوز درونی است سروده و نیز رسالاتی به عربی و فارسی تالیف نموده است. از آن جمله مجموعه کلمات قصاری است به عربی که عقاید تصوف را در علم و معرفت و ذکر و محبت در جملات کوتاه بیان می کند.

مضامین اشعار بابا طاهر
اشعاری که از بابا طاهر عریان همدانی باقیست، رباعیاتی است که به لهجه لری سروده شده که با خواندن این اشعار متوجه می شویم که او با سخن بسیار ساده، روان وبی پیرایه خود خیر خواهی، احسان و ترک ظلم و ستم به خلق را به خوبی بیان کرده است او ایمان، عشق و دلباختگی خود به مذهب شیعه و توسل به ائمه اطهار و تضرع به درگاه خدا را چنان پر محتوا بیان کرده که خواننده از خواندن رباعیات او خسته نمی شود و" ناله جانسوز طاهر " یکی از انوار عشق الهی است که در کلمه به کلمه اشعار او مشاهد می شود و سوزش و آتش آن را می توان حس نمود.

القاب‌ باباطاهر
لفظ " بابا" در تمام‌ منابع‌ قدیم‌ اعم‌ از کتاب های‌ تاریخ‌ و تذکره ‌نامه‌ها به‌ عنوان‌ پیش نام‌ وی‌ آورده‌ شده‌ است، بابا معادل مرشد، پیر و شیخ است، چنان که‌ عارفان‌ دیگری‌ نیز ملقب‌ به‌ بابا بوده‌اند (نظیر بابا افضل‌، باباکوهى‌) و ‌این‌ لقب‌ به‌ پیران‌ کامل‌ و مرشدان‌ مکمل‌ اطلاق‌ مى‌شده‌ است‌.

باباطاهر مردی وارسته و صوفی منش بود و در سال 448 هجری که سلطان طغرل سلجوقی به همدان سفر کرد نخست به دیدار باباطاهر شتافت و بوسه بر دستان وی زد، باباطاهر اندرزی به او داد و از او درخواست کرد که با مردم با نیک کرداری رفتار کند و در تصوف و عرفان و خداشناسی نامی نیک از خود برجای گذارد.

باباطاهر عاشق خداوند، طبیعت، کوهستان ها، دشت ها و رودخانه های زیبای ایران زمین و انسان ها بوده است، باباطاهر در کلامش بارها انسان ها را بسیار سفارش به ارزش رفتار نیک و ستایش خداوند و طی کردن درجات انسان کرده است

از باباطاهر مکررا سخنانی دیده می شود که شامل پندها در دو بیتی و درس بزرگی که به آنان می آموزد و رایگان به فرزندان آینده ایران اندرزهای را بیان کرده است.

رئیس سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان همدان در این باره به خبرنگار شبستان گفت: کهن‌ترین‌ نسخة خطى‌ شناخته‌ شده‌ از سروده‌های‌ بابا طاهر عریان همدانی نسخه‌ای‌ است‌ در قونیه‌، مشتمل‌ بر 25 بیت‌ "دو قطعه‌ و 8 دوبیتى‌" که‌ در قرن" 848 ق " تحریر و حرکت‌گذاری‌ شده‌ است‌.

اسد الله بیات افزود: دوبیتى‌ باباطاهر در عرفات‌ العاشقین‌ از نخستین‌ نسخه‌های‌ چاپى‌ اشعار بابا، نسخة هوار است‌ که‌ آن‌ مشتمل‌ بر" 59 دوبیتى"‌ است.

وی با بیان اینکه سروده‌های‌ باباطاهر به‌ زبان های‌ اردو، ارمنی و آلمانی توسط چند تن‌ از مترجمان و خاورشناسان ترجمه شده است، اضافه کرد: کتاب سرانجام از آثار باباطاهر عریان می باشد که این کتاب شامل دو بخش عقاید عرفا و صوفی و الفتوحات الربانی است.

بیات تصریح کرد: شور و جذبه‌های‌ عشق‌ افلاطونى‌، شکوه‌ از ناپایداری‌ و بى‌وفایى‌، دلدادگى‌ و وفای‌ به‌ عهد، عناصر طبیعت‌، کوه‌ و صحرا و گل‌ و گیاه‌، درویشى‌، غم‌ غربت‌ و درد دلتنگى‌، اعتراف‌ به‌ گناه‌ و پوزش‌ از خالق‌ رحمان‌، مویه‌های‌ حاصل‌ از هجران‌، عواطف‌ لطیف‌ و احساسات‌ رقیق‌ ...... از جمله مضامین‌ شعر باباطاهر عریان همدانی است‌.

پایان پیام/