سیره رضوی؛ مکتبی جامعه پرداز و تمدن ساز

خبرگزاری شبستان-خراسان جنوبی؛ زینب روحانی مقدم- ولادت امام رضا(ع) سراسر نور و برکت است و برای ایرانیان به خصوص ما خراسانی ها یک روز بزرگ و بی نظیری است که به خاطر شادی آن در پوست خود نمی گُنجیم و افتخار می کنیم که در زیر پرچمش نفس می کشیم.

آقا علی بن موسی الرضا(ع) همان ضامن آهو، شمس الشموس، غریب الغربا، معین الضعفایی است که هیچ کس را دست خالی از حرم خود رد نمی کند و حتی اگر در دور دست ها باشیم و دلمان کُنج ضریح باصفایش باز هم دعایت و درخواستت را اجابت می کند.

*سیری بر زندگی شمس الشموس

در روز پنجشنبه یا جمعه یازدهم ذیقعده سال ۱۴۸ بود که در شهر مدینه، هفتمین اختر تابناک آسمان امامت و ولایت، حضرت رضا(ع) دیده به جهان گشود و نسیمی از نور، زمین را از عطر میلادش روشن ساخت و عرشیان و فرشتگان مقدم مُنورش را گلباران کردند.

تاریخ زندگانی امام رضا علیه السلام مالامال است از زهد و جود و خشوع و فروتنی و پارسایی و بردباری که به راستی هرچه بگوییم و بنویسیم کم گفته ایم و کم نوشته ایم.

امام رضا علیه السلام هیچ گاه کلام کسی را قطع، و حاجت نیازمندی را که مقدور بود، رد نمی کرد، ایشان در حضور کسی پای خویش را دراز نمی نمود و به چیزی تکیه نمی داد و در خنده خویش به لبخند و تبسمی اکتفا می کرد، ایشان با غلامان خویش به خوبی سخن می گفت و به آنان بی احترامی نمی کرد و با آنان بر سر یک سفره غذا میل می فرمود.

علی بن موسی الرضا علیه السلام عابدترین شخص در زمان خود بود و با این حال، عبادت را فقط نماز و روزه نمی دانست و می فرمود: «عبادت، زیادیِ روزه و نماز نیست، بلکه بسیار اندیشه کردن در امر خداست».

امام رضا علیه السلام در تشویق مردم به ولایت مداری و آگاه ساختن آنها از مقام والای امام معصوم، ثواب زیارت خویش را چنین بیان داشته است؛ «هر کس مرا زیارت کند، واجب است من نیز در قیامت به زیارت او بروم. سوگند به خدا... هر کس از شیعیان نزد قبر من دو رکعت نماز بخواند، مستحق آمرزش است».

فرارسیدن ولادت ولی نعمت ما، حضرت علی بن موسی الرضا(ع) سبب شد به سراغ یکی از کارشناسان حوزه دین برویم. گفتگوی خبرگزاری شبستان با حجت الاسلام محمد شاکری-امام جمعه فردوس و کارشناس دینی- را به شرح ذیل می خوانید؛

۱-منظور از فرهنگ رضوی چیست و چه ویژگی هایی دارد؟ منظور از فرهنگ رضوی، به تعبیری همان چهارچوبه و رویکرد و سبک زندگی امام رضا (ع) است.

فرهنگ رضوی همان نوع رابطه امام رضا(ع) با خدای تبارک و تعالی و نوع رابطه ایشان با مردم اعم از خانواده، همسایه ها و اجتماع و حتی نوع برخورد ایشان با دوستان و شیعیان و مردم پیرامون ایشان است که طبعا دائره گسترده ای دارد و هر کدام از آداب و ویژگی های خاص خود برخوردار است.

۲-مهم ترین ویژگی در سیره امام رضا(ع) چه بود؟ ما اعتقاد داریم که همه ائمه اطهار (ع) نور واحد هستند و طبعا سبک و سیره همه امامان معصوم(ع) در واقع یکی است هرچند به مقتضیات زمان روش متفاوت است.

به مقتضیات زمان یکی از ویژگی های این بزرگان بیشتر ظهور و بروز پیدا می کند مثلا زهد و ساده زیستی و قناعت و دوری از اسراف و تبذیر و شکر گزار نعمت های خدا بودن و راضی به رضای او بودن و ... همه و همه در وجود تمام معصومین (ع) بوده است.

ائمه اطهار(ع) زندگی خود را بر اساس زندگی پیامبر اکرم (ص) که برگرفته از قرآن و دستورات خدای تبارک و تعالی است تنظیم می کرده اند لکن به فراخور زمان شاید روش زندگی کمی متفاوت بوده است. بر این اساس راضی بودن به رضای الهی که یکی از ویژگی های بزرگان و اولیاء الله است در وجود امام رضا (ع) بیشتر نمودار بوده است.

۳-در مورد مفهوم عالی «تکریم» را در سیره رضوی توضیح بفرمایید؟ در مورد تکریم باید بگویم که ملاک خلقت انسان، کرامت بوده است آن جا که خداوند متعال می فرماید که و لقد کرمنا بنی آدم.

ارزش آدمی هم به این است که این گوهر گران بهای کرامت را در وجود خود شکوفا کند لذا قرآن کریم وسیله سنجش انسان را کرامت بیان کرده آن‌جا که می فرماید «ان اکرمکم عندالله اتقاکم» و نفرمود «ان افضلکم» یا نفرمود «ان احسنکم».

یعنی آن‌چه مهم است این است که باید دید کدام یک به این ملاک کرامت رسیده اید البته قطعا کسی به کرامت می رسد که با تقواترین باشد آن وقت نکته ای که هست این است که باید دید چگونه به این کرامت که در ذات آدمی نهفته است، می رسیم و چه کارهایی این گوهر کرامت را زایل می کند.

سیره رضوی به گونه ای است که اگر به خوبی به آن عمل شود، آدمی به اوج کرامت می رسد و در مرحله اول هر کسی باید برای خود ارزش قائل باشد و خود را به ثمن بخس نفروشد و در مرحله دوم به کسی هم اجازه ندهد به کرامت او بی احترامی کند.

چطور اگر شخصی گوهر گران بهایی داشته باشد، هم خود قدرش را می داند و مراقب است برایش مشکلی پیش نیاید و هم به کسی اجازه نمی دهد به او آسیبی برساند، کرامت آدمی هم باید همین‌گونه باشد مثلا نه خود ناسزا می گوید نه به کسی اجازه می دهد تا به او ناسزا گوید.

در این صورت است که کرامت آدمی حفظ می‌شود البته کریم معانی و مفاهیم دیگری از قبیل بخشندگی، بزرگواری هم دارد که شاید کلام در توضیحش طولانی شود.

۴-حضرت رضا(علیه السلام)ملاک برتری را چه چیزی معرفی کردند؟ همان‌گونه که گفته شد ملاک برتری انسان ها بر اساس آیه قرآن خداترسی و پیاده سازی خدا در مراحل مختلف زندگی است.

کلام معصوم (ع) از جمله امام رضا علیه السلام هم خارج از کلام خداوند نیست و بارها بر روی این موضوع تاکید داشته اند که «ان اکرمکم عندالله اتقاکم».

۵-پیاده سازی فرهنگ رضوی در جامعه از چه اهمیتی برخوردار است؟ ببینید همه ما به دنبال آرامش، رضایت از زندگی، لذت بردن حلال، آسایش، همدلی، برادری، اتحاد و وحدت ، صفا و صمیمیت، رعایت حقوق شهروندی و غیره هستیم.

اگر جامعه ای دارای چنین خصوصیاتی بود آن جامعه، جامعه پیشرفته یا متمدنی خواهد بود و آن‌وقت ادعای ما این است که رعایت سبک و سیره رضوی ما را به چنین جامعه ای هدایت می‌کند و به تعبیری سیره رضوی می‌تواند جامعه پرداز و تمدن ساز باشد.

چه زیباست که امام رضا (ع) به اباصلت فرمود اگر مردم محاسن و زیبائی های کلام ما را بشنوند از ما پیروی خواهند کرد. هرچند هنوز ما نتوانسته ایم آن زیبائی ها را که هم مسائل اعتقادی هم مسائل اجتماعی، هم مسائل روانشناسی، هم مسائل اخلاقی هم مسائل مدیرتی و سیاسی در آن نهفته است را به جامعه بشناسانیم.

۶- مساجد در توسعه و ترویج فرهنگ رضوی چه نقشی می توانند ایفا کنند؟ قطعا مساجد می‌تواند نقش بسیار مهمی را در ترویج سبک و سیره رضوی ایفا کنند.

منتهی نه فقط در گفتار بلکه تبین فرهنگ رضوی کاملا لازم است اما مساجد خود باید در عمل و رفتار فرهنگ رضوی را ترویج دهند مثلا نظم در امور و برنامه ها، خوش قولی، خوش خلقی، نظافت و تمیزی، عمل به وعده ها، تحمل و سعه صدر، نشاط و شادابی، جوان دوستی و جوان‌گرایی، احترام به بزرگترها و محاسن سفیدها می تواند از مصادیق ترویج فرهنگ و سیره رضوی باشد.