ایران و ترکمنستان؛ امید به بازیابی روابط عمیق فرهنگی

به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری شبستان، امروزه تبادلات فرهنگی میان کشورها خصوصا کشورهای همسایه از جمله مهم ترین وجوه ارتباط و تعامل کشورهاست. «ایران» به عنوان کشوری با سابقه تمدنی چندهزارساله پتانسیل بسیار بالایی برای گسترش روابط فرهنگی با جهان دارد. موقعیت استراتژیک ایران و نقشی که به عنوان پل میان شرق و غرب ایفا می کند هم، بر این اهمیت افزوده است.

از سوی دیگر حوزه نفوذ فرهنگی کشورمان چنان گسترده است که هنوز هم می توان از ایران فرهنگی با وسعتی بیش از ایران جغرافیایی سخن گفت.

گرچه اتفاقات سیاسی صد پنجاه سال گذشته در منطقه، کشورهای حوزه نفوذ ایران فرهنگی را به شدت تحت تاثیر قرارداده اما همچنان می توان به باززنده سازی ریشه های فرهنگی در این مناطق امیدوار بود.

کشور «ترکمنستان» از جمله همسایگان ایران است که اتفاقا در گذشته در حوزه نفوذ ایران فرهنگی جای می گرفته است اما در دهه های گذشته با تلاش هایی برای تغییر این رویکرد فرهنگی و جایگزینی ارزش های دیگر از سوی نظام شوروی سابق مواجه بوده است. پس از استقلال اما ساختار جدید قدرت در ترکمنستان، مسیر دیگری را پیمود.

«محمدجواد ابوالقاسمی»، رایزن فرهنگی پیشین ایران در ترکمنستان، پیش تر به خبرنگار فرهنگی شبستان گفته بود: «ترکمنستان سالها تحت نفوذ کمونیست ها بوده و فرهنگ روس بر آنجا حاکم بوده است. بعد از استقلال، اساس را بر قومیت ترکمن گذاشتند و برای خود زبان ترکمنی را احیا کردند.»

حال بر اساس آن چه گفته شد، پرسش این است که «میزان وابستگی و درک مشترک فرهنگی میان مردم ایران و ترکمنستان» امروز به چه شکل است؟ ابوالقاسمی در این باره می گوید: «خط و نوشته ترکمنستان قبل از دوره کمونیست ها با خط عربی فارسی ما یکی بود. در دوره جدید این خط را انتخاب نکردند و آموزش خط آنجا را لاتین انتخاب کردند که مثل خط ترکی است البته یک سری آواها دارد که در زبان انگلیسی نیست، اما هرچه به هویت ترکمنی و هویت قومی برگشت می کنیم، متوجه می شویم که فرهنگ ایران و ترکمنستان به یکدیگر نزدیک است.»

اما یکی از راه های آشنایی دوباره مردم ایران و ترکمنستان، افزایش تعاملات فرهنگی است که از طرق مختلف محقق می شود. یکی از این راهکارها برپایی هفته های فرهنگی است تا از این رهگذر مردم دو کشور با فرهنگ، رسم و رسوم، هنر و حتی غذاهای محلی هم آشنا شوند و مجالی برای گفتگو در میان آن ها پدیدار شود.

روزهایی که گذشت(۲۶ تا ۲۸ خردادماه) هفته فرهنگی ترکمنستان در ایران برپا بود. رویدادی که به گفته «ابوذر ابراهیمی ترکمان» رییس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، در پی سفر سال گذشته حسن روحانی به ترکمنستان و امضای تفاهم نامه همکاری فرهنگی میان دو کشور محقق شد. بر این اساس قرار است «هفته فرهنگی ایران و ترکمنستان، یک سال در میان، بین دو کشور برگزار شود». همچنین قرار است «هفته فرهنگی ایران در ترکمنستان در ماه فوریه و همزمان با ایام دهه فجر» در این کشور برپا شود.

رییس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی در مراسم آغازین هفته فرهنگی ترکمنستان در تالار وحدت با اشاره به این که «ترکمنستان در میان ۱۵ همسایه ایران جایگاه بسیار مهمی دارد»، گفت: «ما بیش از ۱۰۰۰ کیلومتر مرز مشترک با یکدیگر داریم. پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی روابط ایران و ترکمنستان یک روابط فرهنگی خوبی بوده است.»

ترکمان همچنین با اشاره به برنامه های مشترک فرهنگی دو کشور در دوسال گذشته و ایده های پیش رو گفت: «برنامه‌های فرهنگی متعددی در طی این دو سال بین دو کشور برگزار شده است که از جمله آن اجلاس جاده ابریش و برنامه نوروزی گاهی در نقطه صفر مرزی و شرکت هنرمندان در فستیوال کیش است. همچنین در نظر داریم هزارمین سالگرد درگذشت ابوسعید ابوالخیر را به صورت مشترک بین دو کشور برگزار کنیم.»

اما آیا در پی افزایش برنامه های فرهنگی می توان به دستیابی دوباره به مشترکات فرهنگی امیدوار بود. رایزن فرهنگی پیشین ایران در ترکمنستان در این زمینه معتقد است: بیش از ۶۰ درصد ریشه مشترک زبانی میان فارسی و ترکمنی وجود دارد. این می تواند چشم انداز روشنی باشد. هر چقدر بتوانیم ریشه های زبان ترکمنی را در ایران مشخص کنیم و همینطور ریشه های زبان فارسی را در ترکمنستان مشخص کنیم، این می تواند در مشخص کردن مشترکات این دو زبان موثر باشد. ترکمن ها علاقه زیادی دارند که زبان فارسی را یاد بگیرند، برای همین بخش عمده فعالیت های ما در ترکمنستان آموزش زبان فارسی است. زبان فارسی مجموعه ای از معارف است. اگر آنها نیز بتوانند متقابلا مردم ما را با زبان ترکمنی آشنا کنند، این باعث نزدیکی ما و ترکمن ها می شود.

نکته ای که اتفاقا «آتاگل مرادف» وزیر فرهنگ جمهوری ترکمنستان نیز در افتتاحیه هفته فرهنگی این گشور بدان اشاره کرد. او با بیان این که امضای تفاهم نامه فرهنگی موجب بهبود سطح روابط فرهنگی دو کشور شده و می تواند زمینه ساز گسترش روابط اقتصادی باشد، گفت: «ما دو ملت برادر و همسایه هستیم که مرزهای ما مرزهای صلح است. برای استحکام و تداوم روابط بین دو کشور باید بر روی روابط فرهنگی کار کنیم. ما برای تمام برنامه‌های فرهنگی بین ایران و ترکمنستان اعلام آمادگی می‌کنیم چرا که فرهنگ ما خیلی به یکدیگر نزدیک است و تلاش داریم که این روابط فرهنگی بیشتر گسترش پیدا کند. یکی از وظایف ما شناساندن شخصیت‌های بزرگ دو کشور با یکدیگر است.»

شخصیت های فرهنگی تاریخ هرکشور نه تنها برای مردم آن کشور عنصری به حساب می آیند بلکه در هنگام تعاملات فرهنگی با دیگر کشورها مثل یک سرمایه به میدان می آیند تا مایه مباهات آن کشور باشند. ما ایرانی ها در هنگام گفتگو با مردم دیگر کشورها از شاعرانی چون حافظ و سعدی و مولانا یاد می کنیم تا خود و فرهنگمان را به وسیله این بزرگان معرفی کنیم.

«مخدوم قلی فراغی»  هم شاعر شناخته شده ترکمن هاست که در مناسبت های مختلف از اشعار و افکارش یاد می شود. ابوالقاسمی درباره مخدوم قلی می گوید: مخدوم قلی به نوعی پدر معنوی ترکمنستان است. او یک شخصیت مصلح، عالم و بزرگ بود که حدود 200 سال پیش زندگی می کرده است. مخدوم قلی شعرهایی گفته که بخش عظیمی از آن ریشه های زبان فارسی دارد. وقتی عرب ها حاکم شدند، خط تمام این خطه عربی شد. هر مقدار به عقب برمی گردیم، می بینیم که اصطلاحات و زبان ایرانی و ترکمنی به یکدیگر نزدیک است.

ادامه دارد