رصد کوچکترین تحرکات دشمن با چشمان تیزبین نیروهای مسلح

به گزارش خبرنگار سیاسی دفاعی خبرگزاری شبستان، تجهیزات دفاعی و نظامی ایران در سال های اخیر پیشرفت های بسیاری را داشته است و توانسته ایم در حوزه های مختلف نظامی و دفاعی به دستاوردهای بسیاری برسیم، نیروهای ارتش در حوزه های زمینی، هوایی و دریایی در سال های اخیر تجهیزات جدیدی را رونمایی کرده اند، تجهیزاتی که با دانش متخصصان ایرانی و بدون استفاده از مکانات خارجی و با توان داخلی ساخته شده است.

یکی از بخش هایی که در این سال ها توانسه توانمندیهای بومی و صدردصد ایرانی را به لیست تجهیزات دفاعی کشورمان اضافه کند پدافند هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران است. شهریور ماه سال جاری امیرسرتیپ «علیرضا صباحی فرد»، فرمانده قرارگاه خاتم الانبیا از رونمایی و عملیاتی شدن پیشرفته‌ترین رادار دوربرد بومی برای رصد تحرکات دشمن از هزاران کیلومتر فراتر از مرز‌های کشور در آینده نزدیک خبر داده و گفته بود: «ایران به همت جوانانش اکنون در تولید و ساخت انواع موشک های زمین به هوای پیشرفته با برد کوتاه، متوسط و بلند به خودکفایی رسیده است و در اواخر امسال خبرهای مسرت بخشی از عملیاتی شدن سامانه موشکی پدافند هوایی دوربرد اعلام می شود.»

پس از آن آبان ماه بود که در جریان رزمایش مشترک پدافند هوایی ولایت ۹۷ و در کنار انواع سامانه های رزمی موشکی و توپخانه ای طیف وسیعی از تجهیزات راداری نیز مورد استفاده قرار گرفت از جمله این رادارها می توان به رادارهای جستجوگر مطلع الفجر، کشف الکترواپتیک رعد و سامانه کشف کروز کاوش اشاره کرد. همچنین در این رزمایش برای اولین بار سامانه راداری سه بعدی و کنترل هواپیمای شکاری "بشیر" مورد بهره برداری عملیاتی قرار گرفت.

در ادامه این راه امروز (شنبه 29 دی ماه) در آستانه دهه فجر و چهلمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی، فرمانده قرارگاه پدافند هوایی خاتم‌الانبیاء (ص) ارتش در جریان بازدید از یکان‌های موشکی و راداری شرق کشور با حضور در گروه پدافند هوایی زاهدان رادار صد در صد بومی سایت وحدت بیرک را که به دست متخصصین قرارگاه پدافند هوایی خاتم‌الانبیاء(ص) ساخته و عملیاتی شده است، افتتاح کرد.

این گزارش می افزاید: رادارهای برد بلند و متوسط که به صورت فعال عمل می‌کنند اولین حساسه مجموعه پدافند هوایی هستند اما آنچه امروزه برای کشورمان اولویت اصلی محسوب می شود، شناسایی هواپیماهای با سطح مقطع راداری پایین، موشک‌های کروز و هواپیما‌های برد بلند استراتژیک دشمن است. برنامه ساخت انواع اصلی رادارهای بومی با توجه به نیازهای نیروهای مسلح، ظرفیت علمی و امکان تکمیل فناوری های لازم، تدوین شده و متخصصان صنعت و دانشگاه در نقاط مختلف کشور در این برنامه ها همکاری کرده اند.

اکثر سامانه‌هایی که پیش از انقلاب در اختیار ایران قرار گرفته بود سامانه‌های لامپی بودند که اشعه بالایی را نیز در فضای اطراف خود منتشر می کردند و یکی از بخش های رادارها که بیشتر دفعات بروز ایراد را داشت همین لامپ ها بودند. با توجه به پیشرفت فناوری در دنیا، استفاده از این لامپ ها در سامانه ها منسوخ شده و به جای آن از فناوری ترانزیستور، مدارهای مجتمع و فناوری های حالت جامد استفاده می شود که هم اکنون اکثر سامانه های داخلی از فناوری لامپی تهی و به جای آنها از فناوری های جدیدتر گفته شده استفاده شده است.

همچنین با توجه به شرایط اقلیمی و جغرافیایی مختلف اعم از کوهستان‌های بلند و مرزهای آبی وسیع در ایران و اینکه پردازش سامانه‌های راداری در کوهستان و دریا متفاوت است تغییرات لازم بر روی سامانه‌های موجود به انجام رسیده تا حذف نویزهای دریایی و بازتاب های ناخواسته محیط های کوهستانی ممکن شده و اهداف مورد نظر تا برد مؤثری بسیار بیشتر از قبل مورد شناسایی و ردگیری قرار گیرند که این امر در راستای افزایش سامانه های موجود در راستای استفاده بهینه از آنها است.

برخی از سامانه رادارهای ساخت ایران و قابلیت های آن به شرح زیر است:

رادار ملی

اولین نمونه راداری که به صورت بومی طراحی و ساخته شد رادار ملی است. این رادار در کنار گيرنده‌هاي ديجيتالي ناظر 1 و 2 که به سامانه‌های راداری موجود در آن زمان افزوده شدند ساخته شد. نتيجه تحقيقات کارکنان مجرب رادار پیرامون فناوری‌هاي روز دنيا باعث شد تا رادار ملي با شرايط برد بالا و تفکيک‌پذيري فاصله‌اي و زاويه‌اي بسيار خوب و از همه مهم‌تر براي قطع وابستگي از دنيا ساخته شود. در واقع با توجه به ساخت داخل بودن این رادار برد بلند امکان پوشش سطح گسترده‌ای از کشور که قبلاً مقدور نبود با ساخت تعداد کافی از آن ممکن شد.

مهم‌ترين مزيت رادار ملي، راحتی کار برای تيم فني و فرآیند تعمیراتی است زیرا اين رادار به دلیل استفاده از فناوری‌های نوین به سرعت عيب‌يابي و رفع عيب مي‌شود. مزيت ديگر آن آسايش تيم عملياتي است زیرا اين رادار علائم (اسکوپ)‌ بسيار روشن و واضحي دارد و کاربر آن، اهداف مورد نظر را از بين اهداف ثابت به راحتي پيدا مي‌کند. مزيت ديگر رادار ملی خودکار شدن بسیاری از عملکردهای آن است به طوري که به راحتي به شبکه مکانيزه و يکپارچه پدافند‌ هوايي کشور متصل مي‌شود.

کاشف یک

کاشف-1 راداری تماماً متحرک، میانبرد، در باندS  با برد بیشینه150  کیلومتر و سقف ارتفاع قابل پوشش 14کیلومتر بوده و عملکرد آن 2 بُعدی است به این معنی که دو مختصه مکانی هدف را نسبت به خود می‌سنجد که شامل فاصله مستقیم و زاویه بوده و پس از پردازش، مختصات x و y آن را نمایش می‌دهد که مربوط به فاصله افقی و ارتفاع اهداف است.

این رادار که با نام TM-ASR-1 نیز معرفی شده است توان خروجی 800 کیلووات داشته و با توجه به برد خود به عنوان رادار هشدار ثانویه در فرایند کشف اهداف به کار می‌رود. با توجه به فرکانس مورد استفاده، کاشف توانایی کشف اهداف با سطح مقطع راداری پائین مانند پهپادهای کوچک و موشک‌های کروز را هم دارد. برای تضمین عملکرد بالای کاشف در فضای نبرد قابلیت مقابله با جنگ الکترونیک(ECCM)  نیز برای آن ایجاد شده است.

کاشف دو

کاشف-2 با بهسازی‌های مختلف بر روی کاشف-1 به وجود آمده است به طوری که برد نهایی این رادار تا 200 کیلومتر بوده که حدود 33% افزایش نسبت به نسل قبلی را نشان می‌دهد. فرستنده و گیرنده در این رادار کاملاً از فناوری حالت جامد بهره‌مند شده‌اند که باعث افزایش قابلیت‌های عملیاتی و همچنین افزایش اطمینان‌پذیری زیرسامانه‌های مربوطه می‌شود. از این رو قاعدتاً فاصله بین دو بروز ایراد در کاشف-2 بیشتر از نسل قبلی شده است.

مطلع الفجر یک

رادار مطلع الفجر-1 از اولین نمونه‌های رادارهای داخلی با توانایی مناسب در کشف اهداف پنهانکار بوده است. این رادار در زمره رادارهای با برد متوسط به بالا قرار می‌گیرد و در باند VHF کار می‌کند.

مطلع الفجر دو

رادار مطلع‌الفجر-2، يك رادار 3 بعدی، با قابلیت تحرك مناسب، برد بلند ویژه مراقبت هوايي و هشدار زودهنگام در باند VHF است كه مي‌تواند به طور مستقل عمل کرده ويا به عنوان بخشي از يك سامانه پدافندي و البته جزئی از شبکه یکپارچه پدافند هوایی باشد. اين رادار قابل استفاده در تمام شرايط آب و هوايي و يك رادار مدرن با پردازش كوهرنت بوده و تماماً از اجزای نيمه هادي بهره‌مند است كه مي‌تواند اهداف هوايي را تا برد 480 كيلومتر و همچنين اهداف با سطح مقطع پايين را آشكارسازي و ردگيري كند.

رادار نظارت هوایی بایاستاتیک میانبرد

رادار بایاستاتیک دیجیتال حالت جامد که در باندVHF  کار می‌کند برای کشف اهداف هوایی با مشخص کردن فاصله، زاویه و سرعت آنها با قابلیت انتقال بی درنگ اطلاعات به شبکه پدافند هوایی ساخته شده است. مأموریت ویژه این رادار کشف اهداف پروازی با سطح مقطع راداری پائین همچون جنگنده‌های نسل پنجم، پهپادها و موشک‌ها است. این رادار از گیرنده باند وسیع استفاده کرده و تکنیک پرش فرکانسی در آن در دو حالت خودکار هوشمند با استفاده از JATS و حالت رندوم صورت می‌گیرد.JATS  یاJamming Analysis Transmission Selection   کار تحلیل جمینگ دشمن را انجام داده و فرکانس‌هایی که تحت تأثیر جنگ الکترونیک قرار گرفته تشخیص داده و برای تغییر آن اقدام می‌کند.

رادار کیهانی سپهر

یکی از راه‌های کشف و تشخیص اهداف سطحی در فاصله دور استفاده از رادارهایOTH  است که از آنها با عناوین ماوراء افق، افق نگر و کیهانی نیز یاد شده است. رادارهای کیهانی امواج HF را به لایه یونوسفر جو که از ارتفاع 85 کیلومتر تا 600 کیلومتری است می‌تابانند. با برخورد امواج به این لایه که منجر به شکست و بازگشت آنها به سمت زمین می‌شود محدوده‌های دور و وسیعی قابل پوشش است. به گزارش مشرق، این نوع رادارها برای نظارت بر مناطق دور دست از 500 تا 4000 کیلومتر و بالاتر در مساحت‌های بسیار بزرگ مناسب هستند.

علیم

این رادار یکی از نمونه‌های رادارهای پسیو ساخته شده در کشور است. رادارهای پسیو بدون انتشار امواج و با دریافت بازتاب‌های راداری ناشی از فرستنده‌های دیگر کار کشف اهداف را به انجام می‌رسانند. این فرستنده‌ها شامل انواع مختلفی از جمله امواج فرستنده‌های رادیو و تلویزیون است.

الوند

الوند نام سامانه راداری است که بنابر اعلام مسئولان مربوطه در سه رده شامل برد کوتاه، متوسط و بلند ساخته شده است. حداقل دو نوع از آنها با تکميل تمامي آزمايش‌ها وارد يگان‌هاي قرارگاه پدافند هوایی خاتم الانبیاء شده‌اند. این رادار به سامانه‌های ضدجمینگ جدید مجهز بوده که مطابق با نیازهای روز طراحی شده است.

افق

خانواده رادارهای افق به منظور پایش دریایی به عنوان رادار ساحلی توسعه یافتند. این رادار توانایی شبکه شدن با سامانه‌های راداری و پدافندی و اتصال به سامانه‌های کمک ناوبری از جمله Speed Log و GPS را داشته و توانایی ردگیری100  هدف دریایی از جمله ویژگی‌های مهم افق برای راداری در این رده است.

قدیر

برای اولین بار در حاشیه رزمایش بزرگ موشکی پیامبر اعظم-6 در تیر ماه سال 1390 خبر از وجود رادار دوربرد قدیر داده و برد آن 1100 کیلومتر و ارتفاع قابل پوشش آن 300 کیلومتر عنوان شد. در رزمایش فوق، رادار قدیر پس از پایان مراحل تحقیقات و ساخت نمونه اولیه که در نیروی هوافضای سپاه به انجام رسید تحت آزمایش عملیاتی قرار گرفت و پس از کارهای تکمیلی در چند سال اخیر، رونمایی رسمی و معرفی این رادار که دارای عملکرد 3 بعدی است در خرداد ماه سال 93 صورت گرفت.

یادآور می شود: قرارگاه پدافند هوایی خاتم النبیاء (ص) دارای کارنامه درخشانی در دوران دفاع مقدس است. دفع بیش از 24 هزار و 800 حمله هوایی دشمن ،​حضور موثر در 450 عملیات دفاع مقدس، تامین امنیت آسمان برای عملیات نیروهای سطحی و دفع حملات دشمن بخشی از این کارنامه است. انهدام بیش از 600 فروند از پرنده های متجاوز دشمن را که فقط بیش از 70 فروند آن در عملیات والفجر 8 ساقط شد از دیگر اقدامات قرارگاه خاتم الانبیاء است. همچنین ادامه صدور نفت از جزیره خارک با دفع حملات هوایی دشمن که با هدف قطع صادرات نفت کشورمان انجام می شد از دیگر اقدامات این قرارگاه بود که سبب شد حتی یک روز صادرات نفت کشورمان قطع نشود./