ما گاهی علیرغم میل درونی و ناخودآگاه، باعث سرافکندگی اهل بیت می شویم

حجت الاسلام قاسم خانجانی، عضو هیئت علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه در گفتگو با خبرنگار قران و معارف خبرگزاری شبستان در تبیین ابعاد و زوایای مختلف این کلام امام صادق علیه السلام که فرمود: « معاشر الشیعة کونوا لنا زینا و لاتکونوا علینا شینا... ای گروه شیعیان! همواره زینت ما باشید و مایه ننگ ما نگردید» گفت: ابتدا در رابطه با منبع این حدیث باید یادآور شوم از آن جا که این روایت بیشتر در منابع دم دستی و متاخر دیده می شود، ممکن است برخی تصور کنند که این حدیث در منابع دست اول حدیثی وجود ندارد و از همین رو این فرمایش حضرت آنگونه که باید، مورد توجه واقع نشود. در حالی که این طور نیست و اولین کتب حدیثی مهم ما مانند «محاسن برقی»، « امالی شیخ صدوق»، « امالی شیخ طوسی» و سایر منابع این روایت را به شکل های مختلف نقل کرده اند.
البته این فراز بخشی از کل روایت است و معمولا قسمت پس و پیش آن کمتر مورد توجه قرار می گیرد و شاید به همین دلیل لازم باشد با توجه به مباحث قبل و بعد آن، معنای کامل تری از روایت را بدست آورد.
 

وی تصریح کرد: در بحث لغوی، کلمه «زین» به معنای آراستن، آراستگی و زینت است و در مفهوم پسندیده بودن ، خوبی و نیکویی نیز به کار رفته است. به نظر می رسد اگر بخواهیم جمله «کونوا لنا زینا » را به معنای «زینت و موجب آراستگی ما باشید» تفسیر کنیم ، شاید چندان صحیح نباشد. چرا که اهل بیت علیهم السلام خود در میان مردمان به قدری آراسته و پسندیده هستند که به آراسته شدن به وسیله ما نیازی ندارند. شاید مفهوم صحیح جمله به این معناست که ای شیعیان حالتی پسندیده، نیکو و خوب داشته باشید که اگر اینگونه شوید چون منسوب به ما هستید، موجب سربلندی و زینت ما خواهید بود.
 

«زین» در مقابل « شین» (به معنای عیب و زشتی) است. اگر کسی موجب زینت نبود یعنی انسان پسندیده و نیکویی که موجب آراستگی اهل بیت باشد، نبود، طبعا از سوی دیگر موجب زشت جلوه کردن و به نوعی انگشت نما شدن اهل بیت به عنوان کسانی که چنین پیروانی دارند می شود.

عضو هیئت علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه خاطرنشان کرد: امام صادق علیه السلام به تعابیر مختلف این را از شیعیان خواسته اند بخصوص در مورد مشهوری که در « امالی شیخ صدوق » نقل شده خطاب حضرت به تمام شیعیان است : « یا معشر الشیعه و یا معاشر الشیعه....» وقتی واژه «معشر یا معاشر» بکار برده می شود منظور همه شیعیان در همه دوران هاست نه فقط شیعیان و پیروان زمان امام صادق علیه السلام . بنابراین خطاب حضرت به همه شیعیان در همه زمان هاست که موجب زینت ما باشید و باعث سرافکندگی و موجب عیب جویی برای ما نگردید. اما مشخصات و ویژگی های افرادی که مایه زینت اهل بیت هستند چیست؟

شخص حضرت در ادامه این کلام می فرمایند: « قولوا للناس حسنا و احفظوا السنتکم و کفوها عن الفضول و قبیح القول » با مردم نیک سخن گویید، مراقب زبان خود باشید و آن را از زیاده گویی و سخن زشت باز دارید .
بنابراین اگر کسی این نشانه ها و علایم را داشته باشد باعث سربلندی اهل بیت است. نخست آن که با مردم خوب سخن بگویید. دوم زبان خود را از زیاده گویی، پرحرفی و سخن زشت حفظ کند چرا که هر چیزی که به عنوان سخن زشت تلقی شود برای شیعه امام صادق علیه السلام پسندیده نیست.

حجت الاسلام خانجانی در ادامه با بیان فراز دیگری از این حدیث متبرک اظهار داشت: حضرت می فرمایند: «علیکم بتقوی الله و الورع و الاجتهاد و اداء الامانة و صدق الحدیث و حسن الجوار» بر شما باد به تقوای الهی و ورع و اجتهاد (تلاش و کوشش) یعنی شیعه امام صادق علیه السلام اهل تنبلی و کسالت و راحت طلبی نیست. اهل «صدق الحدیث» درست سخن گفتن، راستگویی ، امانتداری و حسن خلق و سلوک خوب با همسایگان است.
این امور چیزهایی است که امام رعایت آن را از پیروان خود درخواست می کنند و می فرمایند: با رعایت این امور باعث سربلندی ما بوده و به گونه ای نباشید که با انگشت نما کردن خود، به دلیل انتسابتان به ما دیگران بگویند که اینان پیروان و شیعیان آل علی (ع) هستند .
در روایت دیگری که در«محاسن برقی» نقل شده، امام فرموده اند: ای گروه های مختلف شیعه بدانید که شما منسوب به ما هستید؛ یعنی دیگران شما را پیروان و شیعیان ما می دانند و می نامند پس برای ما زینت باشید. اما این زینت بودن یعنی چگونه باشیم؟ به بیان شخص حضرت صادق علیه السلام، یعنی شما نیز در میان مردمان همچون اصحاب علی علیه السلام در بین مردم باشید و سپس توضیحات مفصلی در این رابطه آورده اند که شیعیان می بایست در بین مردم شاخص ، امانت دار و ... باشند.

حجت الاسلام خانجانی در ادامه خاطرنشان کرد: صفات اخلاقی پسندیده ای مانند تقوی و تلاش و کوشش، رفتار خوب با مردم، نگهداشتن زبان از پرگویی و به خصوص از سخن زشت، راستگویی و امانتداری چیزهایی است که اگر در کسی به عنوان شیعه امیرالمومنین و شیعه امام صادق علیهما السلام جمع شود، این شخص در هر زمانی اگر چه 14 یا 13 قرن با ائمه فاصله داشته باشد به دلیل منسوب بودن به اهل بیت باعث زینت، افتخار و سربلندی آنها خواهد بود و اگر این ویژگی ها در فردی وجود نداشته باشد، هرچند در جامعه شیعی زندگی کند و برخی اعمال مذهبی و دینی مانند نماز و روزه و شرکت در جلسات و محافل مذهبی را انجام دهد، اما باید بداند که بدون این ویژگی های اخلاقی که امام بر آنها تاکید کرده است و صرفا با امور ظاهری، نمی توان مقام زینت و مایه افتخار بودن برای اهل بیت را کسب کرد.

ما باید در رفتار و گفتار خود، نماینده اهل بیت در جامعه باشیم. هر کس به تناسب شغل، موقعیت، شرایط و وظایف خود در زندگی. گاه در جامعه شیعه و از شیعیان رفتارها و اعمالی دیده می شود که به هیچ وجه با اخلاق و رفتار اهل بیت شباهت و سنخیتی ندارد و در صورت تذکر به آنان نیز، با بهانه هایی از قبیل « امروز وضعیت اینگونه است، ما ناچاریم و شرایط چنین اقتضا می‌کند زمانه عوض شده است و مانند آن» آن را توجیه می کنند. اما در حقیقت این رفتار شانه خالی کردن از زیر بار مسئولیت است.

در برخی موراد نیز ما به دلیل هماهنگی و همراه شدن با جامعه و دور ماندن از برچسب ها و انگ های مختلف (مانند متحجر بودن، مقدس بازی، بچه مثبت و امل بودن و مواردی دیگر) از ارزش‌ها فاصله می گیریم و عملا از این ویژگی ها جدا شده و به سمت و سویی سوق پیدا می کنیم که علی‌رغم میل درونی و به شکلی ناخودآگاه، باعث سرافکندگی اهل بیت می شویم.

پایان پیام/