به گزارش خبرنگار خبرگزاری شبستان، هنر آیینی، سنتی تعزیه و شبیهخوانی از گذشته جایگاه ویژهای در فرهنگ و ادب این سرزمین داشته و پژوهش در این عرصه همواره نیازمند نگاهی تخصصی و موشکافانه بوده است.
در جای جای ایران اسلامی، نقاط مختلف شهری و روستای در ایام مختلف سال به ویژه ایام ماه محرم به ویژه عزاداری سید و سالار شهیدان حضرت اباعبدالله الحسین علیهالسلام و یاران باوفایش شاهد برپایی مجالس عزاداری و شبیه خوانی هستیم که همواره با استقبال گسترده نیز روبرو است.

در رابطه با این هنر آیینی و نسخه های مختلف تعزیه به گفتگو با «اسماعیل مجللی» شبیهخوان، محقق و پژوهشگر اراکی و فارغالتحصیل رشته ادبیات نمایشی و زبان و ادبیات فارسی، می پردازیم.
اسماعیل مجللی از چهرههای شاخصی است که سالهاست در این مسیر گام برداشته و حاصل تلاش او در قالب دو اثر ارزشمند «مجلسنامه غم» و «شبیهنامه» به جامعه علمی و هنری ارائه شده است.
کتاب «مجلسنامه غم» در نخستین دوره دوسالانه کتاب عاشورا به عنوان اثر برگزیده در بخش ادبیات نمایشی معرفی شد و کتاب «شبیهنامه» نیز به عنوان کتاب سال ۱۳۹۹ شناخته شده است.
«مجلسنامه غم»؛ روایتی از تاریخ تعزیه در همدان

مجللی در رابطه با کتاب «مجلسنامه غم» گفت: این کتاب با محوریت تاریخچه تعزیه در استان همدان و به سفارش حوزه هنری این استان نگاشته شده است. این اثر که در ۳۴۸ صفحه، دو فصل و با تیراژ ۱۱۰۰ نسخه توسط نشر طلایی منتشر شده، حاصل پژوهشی گسترده در زمینه تعزیه است.
وی به ساختار و محتوای کتاب اشاره کرد و بیان داشت: فصل نخست این کتاب به تاریخ تعزیه در استان همدان اختصاص دارد و فصل دوم آن، مجالس پنجگانه تعزیه را در بر میگیرد.
مجلسنامه غم در سطح ملی کتاب سال عاشورا شد

مجللی خاطرنشان کرد: در این کتاب علاوه بر پیشینه و تاریخچه تعزیه به طور اختصاصی در منطقه همدان، سیر تحول تاریخی تعزیههای ترکی در کشور نیز به طور مفصل تشریح شده است.
این فعال فرهنگی به ویژگیهای شاخص این کتاب پرداخت و بیان داشت: یکی از وجوه تمایز این اثر، پرداختن به نقش و جایگاه زنان در قرن نوزدهم در شکلگیری تعزیه است که به گفته نویسنده، این کتاب را به «یک اثر ملی و بومی» تبدیل کرده است. همچنین بخشی از کتاب به معرفی تعزیهخوانان و شبیهخوانان تُرکزبان، بهویژه در مناطق «درگزین» و «کبودرآهنگ» همدان پرداخته است.
مجللی به نسخههای خطی نیز اشاره کرد و اظهارداشت: در انتهای کتاب، سه مجلس از نسخههای تکیه دولت با عناوین «اسلام آوردن ابوذر»، «عزاداری موسی» و «زن هندو» گنجانده شده است. همچنین دو مجلس تعزیه ترکی مربوط به روز عاشورا و مجلس شهادت امام رضا (ع) برای نخستین بار از نسخههای منطقه درگزین همدان به چاپ رسیده است.
«شبیهنامه»؛ پژوهشی جامع در باب شکلگیری تعزیه

مجللی در ادامه گفت: کتاب «شبیهنامه» با عنوان فرعی «سیری در چگونگی شکلگیری تعزیه و تعزیهخوانی» اثری تخصصی و پژوهشی است که در سال ۱۳۹۹ به چاپ رسید و به عنوان کتاب سال نیز برگزیده شد. این کتاب حاصل سالها تحقیق میدانی و کتابخانهای نویسنده است که از سال ۱۳۸۹ آغاز شده است.
این پژوهشگر تعزیه در ادامه به ساختار و محتوای کتاب «شبیهنامه» اشاره کرد و بیان داشت: این کتاب دارای پنج فصل است که با ساختار تعزیه تنظیم شده و هر فصل آن با عنوان «مجلس» طراحی شده است.
وی گفت:مجلس اول به «درآمدی بر عزاداری، نوحه و مرثیهسرایی در عزای امام حسین (ع)» اختصاص دارد و به بررسی چگونگی شکلگیری تعزیهخوانی در بین قومیتهای مختلف ایران و پیشینه این هنر در ۳۱ استان کشور پرداخته است.
کتاب شبیه نامه درسال۹۹ کتاب سال استان شد

مجللی به گستره پژوهش این اثر ارزشمند پرداخت و ادامه داد: برای نگارش این اثر از بیش از ۵۲۰ منبع کتابخانهای، صدها ساعت مصاحبه حضوری با شبیهخوانان و پژوهشگران تعزیه و بررسی حدود ۴۰۰ نسخه از مجالس تعزیه از سراسر کشور استفاده کرده است.
وی افزود: در این اثر «بیش از ۵۲۰ منبع کتابخانهای و ۳۸۰ نسخه مجالس تعزیه از سراسر کشور را بررسی کردم و صدها نکته از این هنر ارزشی را که تا کنون توسط هیچ پژوهشگری مکتوب نشده، عنوان کردم.
این نویسنده و پژوهشگر در رابطه با اهمیت اثر گفت: «شبیهنامه» نخستین و تخصصیترین کتاب پژوهشی تعزیه به قلم یک تعزیهخوان است و شامل محتوای ساعتها مصاحبه با شبیهخوانان و پژوهشگران تعزیه، نگاهی به ۴۰۰ تعزیه در نقاط مختلف کشور و پیشینه این هنر در ۳۱ استان است. این کتاب توانسته است جایگاه ویژهای در میان پژوهشگران و علاقهمندان به هنرهای آیینی کسب کند.
نظر شما