خبرگزاری شبستان-خراسان جنوبی؛ زینب روحانی مقدم- در روزگاری که نسل جدید در میان انبوهی از تصویرها، روایتها، قهرمانان مجازی و الگوهای زودگذر به دنبال یافتن معنایی برای زندگی است، بازخوانی قصه مردانی که روزگاری جوانی خود را در میدان نبرد و سالهای عمرشان را پشت میلههای اسارت گذراندند، بیش از آنکه مرور خاطرات گذشته باشد، فرصتی برای یافتن پاسخ پرسشهای امروز است.
امروز که جامعه ایران در میانه فشارهای اقتصادی، تحریمها، تهدیدهای بیرونی و جنگ روایتها قرار دارد، شاید بیش از هر زمان دیگری به شنیدن روایت کسانی نیازمندیم که معنای ایستادگی را نه در شعار، بلکه در سختترین شرایط زندگی تجربه کردهاند؛ مردانی که روزگاری در انتخاب میان آسایش و اعتقاد، راه دشوارتر را برگزیدند و نشان دادند میتوان در تنگنای اسارت نیز آزاد بود و در محرومیت، معنای حقیقی دارایی را شناخت.
غلامرضا رخشانی یکی از همین مردان است؛ متولد ۲۹ شهریورماه ۱۳۴۳ که در سال ۱۳۶۲ و در ۱۹ سالگی راهی جبهههای دفاع مقدس شد، اما نخستین عملیات، سرنوشت دیگری برایش رقم زد و به اسارت دشمن درآمد. او هفت سال از بهترین سالهای جوانی خود را در اردوگاههای اسارت گذراند و سرانجام در سال ۱۳۶۹ به میهن اسلامی بازگشت.
رخشانی در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری شبستان از خراسان جنوبی، از روزهایی روایت میکند که قرآن، تنها پناهگاه اسرای ایرانی در روزهای بیپناهی بود؛ از رزمندگانی که در لحظههای هراسانگیز اسارت، به جای نجات جان خود، ذکر خدا را بر زبان داشتند و از انسانهایی که با ایمان قلبی، دنیا را کوچکتر از آن میدیدند که برای رسیدن به آن، عزت و باورهایشان را بفروشند.

شهدا؛ آنان که از زمین دل کندند و به آسمان پیوستند
رخشانی با اشاره به ویژگیهای اخلاقی شهدایی که در دوران دفاع مقدس و سالهای اسارت در کنار آنان حضور داشته است، اظهار کرد: اگر بخواهیم برجستهترین ویژگی این عزیزان را بیان کنیم، باید از انفصال از خلق و اتصال به خالق سخن بگوییم؛ گویی دنیا با همه زیباییها و نعمتهایش در برابر عظمت خداوند برای آنان کوچک بود.
وی افزود: در روزهای نخست جنگ و حتی لحظاتی که در حال اسیر شدن بودیم، هرکس به فکر نجات جان خود و رهایی از آن مهلکه بود، اما در همان شرایط مشاهده میکردیم برخی از رزمندگان دفترچه دعا بیرون میآوردند، به توسل مشغول میشدند و آیات قرآن و آیتالکرسی را زمزمه میکردند.
این آزاده دفاع مقدس ادامه داد: در آن لحظات، جان خودشان برایشان اولویت نداشت؛ آنچه اهمیت داشت، رسیدن به معبود واقعی بود. شاید آن روزها بهدرستی متوجه نمیشدیم چرا یک رزمنده در آن شرایط درخواست قرآن یا کتاب دعا میکند، اما با گذشت زمان و مشاهده اینکه برخی از ما زنده ماندیم و آنان به مقام شهادت رسیدند، به عمق تفاوت نگاهشان پی بردیم.
رخشانی با بیان اینکه شهدا دنیا را با همه جلوههایش در برابر عظمت خالق ناچیز میدیدند، گفت: وقتی زندگی شهدا را با سرانجام خودمان مقایسه میکنم و از خودم میپرسم چرا آنان به شهادت رسیدند و ما ماندیم، یکی از مهمترین پاسخها را در همین ویژگی میبینم؛ آنان دنیا را کوچک و عظمت خداوند را بزرگ میدیدند و معاملهشان با خدا بود، نه با دنیا.

قرآن؛ چراغی که در تاریکترین روزهای اسارت خاموش نشد
وی با اشاره به نقش محوری قرآن در زندگی رزمندگان و آزادگان بیان کرد: بخش عمدهای از دوران دفاع مقدس من در اسارت گذشت و ۷۸ ماه در اردوگاههای دشمن بودم. در روزهای ابتدایی اسارت با کمبود قرآن مواجه بودیم و حتی چند ماه قرآن در اختیار نداشتیم و برای تلاوت، از محفوظات ذهنی یکدیگر استفاده میکردیم.
این آزاده دفاع مقدس افزود: در آن روزها، اگر عراقیها از ما میپرسیدند چه چیزی نیاز دارید، درخواست نخست ما آب، غذا یا لباس نبود؛ میگفتیم به قرآن نیاز داریم، زیرا احساس میکردیم گمشدهای در میان ما وجود دارد و نبود قرآن را با تمام وجود حس میکردیم.
رخشانی با یادآوری روزهای حضور در جبهه گفت: پیش از اعزام به جبهه و حتی در دوران حضور در مناطق عملیاتی، انس با قرآن در میان رزمندگان جایگاه ویژهای داشت. به یاد دارم در منطقه کلهقندی و در یک قرارگاه تاکتیکی، پس از اقامه نماز جماعت صبح، در سنگر مخابراتی که چهار تا پنج نفر در آن حضور داشتیم، حدود یک ساعت به برگزاری کلاس و محفل قرآنی اختصاص میدادیم.
وی ادامه داد: آن زمان دانشجوی تربیت معلم بودم و به دلیل آشنایی بیشتر با مباحث قرآنی و برخورداری از اطلاعات تحصیلی، دوستان از مطالبی که ارائه میکردم استفاده میکردند و این جلسات فرصتی برای یادگیری و انس بیشتر با قرآن بود.
این آزاده با اشاره به ادامه فعالیتهای قرآنی در اردوگاههای اسارت اظهار کرد: در سالهای پایانی اسارت، بهویژه پس از عملیات مرصاد در سال ۱۳۶۷ که تعدادی از سربازان به اسارت درآمده بودند و با اسرای قدیمی در یک آسایشگاه قرار گرفتند، برخی از آنان از من درخواست کردند برایشان کلاس قرآن برگزار کنم.
رخشانی افزود: صبحها به جای پرداختن به کارهای شخصی، در کنار این جوانان مینشستم و به صورت چندنفره کلاس قرآن برگزار میکردیم. در دوران اسارت افراد زیادی حافظ قرآن شدند و برخی نیز به مباحث تفسیری روی آوردند؛ آن هم در شرایطی که نه کتابهای تفسیر در اختیار داشتیم، نه استادان و امکانات آموزشی مناسبی وجود داشت.
وی با تأکید بر اینکه قرآن در اردوگاههای اسارت نقشی فراتر از یک کتاب مقدس داشت، گفت: هرکس به اندازه دانستههای خود از قرآن برای دیگران میگفت و همین انتقال سینهبهسینه معارف قرآنی، زمینهساز رشد معنوی بسیاری از آزادگان شد. به همین دلیل معتقدم قرآن برای همه ما نقش نجاتدهنده داشت.

ایمان قلبی؛ راز پایداری مردانی که سختی را به زانو درآوردند
رخشانی در ادامه با تشریح رمز مقاومت آزادگان و رزمندگان در برابر شکنجهها و محدودیتهای دوران جنگ و اسارت، تصریح کرد: رمز صبوری و مقاومت این عزیزان در همان حقیقتی نهفته بود که پیشتر به آن اشاره کردم؛ آنان با دنیا معامله نکرده بودند، بلکه معاملهشان با خدای رحمان بود.
وی افزود: رزمندگان به مرحلهای از شناخت رسیده بودند که ایمان واقعی و قلبی در وجودشان شکل گرفته بود؛ آنچه در کتابها خوانده، از منابر شنیده و در آموزههای دینی آموخته بودند، در میدان عمل به عینیت رسیده بود.
این آزاده دفاع مقدس با اشاره به شرایط متفاوت نسل امروز اظهار کرد: امروز جوانان در فضایی زندگی میکنند که گاهی از اعتقادات دینی فاصله میگیرند و در فضای ملتهب و غیرواقعی مجازی، ایستگاهها و الگوهای مختلفی پیش روی آنان قرار میگیرد، اما رزمندگان هشت سال دفاع مقدس، بهویژه شهدایی که به ایستگاه آخر یعنی شهادت رسیدند، به زندگی دیگری باور داشتند؛ زندگی جاودانهای که فراتر از عمر کوتاه دنیوی است.
رخشانی ادامه داد: آنان احساس میکردند فرصت عمل به آموزههایی که آموختهاند، فرا رسیده و باید برای زندگی ابدی خود توشه جمع کنند. همین نگاه بود که تحمل سختیها را برایشان امکانپذیر میکرد.
وی با تأکید بر اینکه ریشه سایر فضائل اخلاقی شهدا را باید در پایبندی آنان به اعتقادات دینی جستوجو کرد، گفت: اگر بخواهم یک ویژگی را به عنوان مهمترین خصوصیت شهدا به جوانان معرفی کنم، آن ویژگی پایبندی به باورها و ارزشهای دینی است؛ البته نه صرفاً در حد شناخت ظاهری، بلکه در سطح اعتماد و ایمان قلبی.
این آزاده با اشاره به دلبستگیهای خانوادگی رزمندگان افزود: در میان شهدا و رزمندگان، افرادی بودند که متأهل بودند و فرزند داشتند. حتی در دوران جبهه و اسارت، نامهها و عکس فرزندانشان برایشان ارسال میشد، اما گاهی عکسها را نگاه نمیکردند و کنار میگذاشتند تا دلبستگیهای دنیوی مانع ادامه مسیر اعتقادی آنان نشود.
رخشانی تأکید کرد: این رفتار به معنای نداشتن محبت و علاقه به خانواده نبود، بلکه سرچشمه آن ایمان قلبی و شناخت عمیقی بود که از مسیر زندگی پیدا کرده بودند. یکی از الگوهای ماندگار شهدا این است که انسان دین و اعتقاداتش را از مسیر زندگی جدا نکند.

آزادگان؛ قهرمانانی که معنای خوشبختی را در سختی آموختند
وی با دعوت از نسل جوان برای مطالعه زندگی شهدا و آزادگان به عنوان الگوهای واقعی زندگی بیان کرد: جوانان امروز معمولاً برای زندگی خود الگوهایی از عرصههای هنری، ورزشی یا اقتصادی انتخاب میکنند، اما پیشنهاد من این است که در کنار این افراد، سرگذشت شهدا و آزادگان را نیز با دقت بخوانند؛ چراکه این انسانها تنها متعلق به دنیای کوچک و زودگذر امروز نیستند و نگاهشان به زندگی، افقی فراتر از این جهان داشت.
رخشانی با تشبیه زندگی دنیا به دوران جنینی و حیات اخروی به جهانی گستردهتر، افزود: همانگونه که انسان در دوران حضور در رحم مادر شناختی از جهان پس از تولد ندارد، زندگی دنیوی نیز در برابر جهان آخرت چنین جایگاهی دارد. بسیاری از خوشیها و لذتهای زودگذر دنیا مانند کف روی آب هستند که برای مدتی کوتاه باقی میمانند و از بین میروند.
این آزاده دفاع مقدس ادامه داد: وقتی به زندگی آزادگانی نگاه میکنیم که هفت، هشت یا حتی ۱۰ سال اسارت را با سختی، شکنجه و کمترین امکانات سپری کردهاند، اما امروز نیز با شکرگزاری از آن دوران یاد میکنند و از گذشته خود پشیمان نیستند، این پرسش در ذهن شکل میگیرد که چه عاملی چنین روحیهای به آنان داده است؟
وی با بیان اینکه در دوران اسارت امکان انتخاب مسیرهای مختلف وجود داشت، گفت: ما میتوانستیم برای اینکه کمتر کتک بخوریم، غذای بیشتری دریافت کنیم یا از شکنجه در امان بمانیم، با خواستههای دشمن همراه شویم، اما چرا این مسیر را انتخاب نکردیم؟ پاسخ را باید در باورها و اعتقادات دینی جستوجو کرد.
رخشانی با اشاره به تجربه شخصی خود از سالهای اسارت اظهار کرد: بارها به جوانان گفتهام که بهترین دوران زندگی من، دوران جوانیام در اسارت بود. درست است که در آن سالها سختیهای فراوانی تحمل کردم، اما آن دوران مانند کورهای بود که انسان را آبدیده میکند.
وی افزود: امروز اگر در زندگی صبر و تحمل بیشتری دارم و حتی کمبودها را نیز نوعی نعمت میبینم، ریشه آن را در همان تجربهها جستوجو میکنم. البته دعا میکنم هیچکس مجبور به تجربه چنین شرایطی نشود، اما دوست دارم نتایج و درسهای آن دوران به نسل امروز منتقل شود.
این آزاده دفاع مقدس خاطرنشان کرد: فاصله گرفتن از دین، قرآن و اعتقادات ممکن است در ظاهر به تأمین خواستههای مادی منجر شود، اما بهتدریج انسان را به شخصیتی پوچ و بیاساس تبدیل میکند؛ چراکه انسان تنها برای چند روز خوشی و لذت زودگذر آفریده نشده است.
رخشانی با تأکید بر ضرورت بهرهمندی از نعمتهای دنیوی در کنار پایبندی به ارزشهای الهی گفت: اینگونه نیست که مؤمن باید همیشه سختی را انتخاب کند؛ خداوند نعمتهای فراوانی در اختیار انسان قرار داده و باید از آنها بهره برد، اما در این مسیر آزمایشها و فتنههایی نیز وجود دارد و آنچه در نهایت به سود انسان تمام میشود، صبر و مقاومت در برابر این آزمونهاست.
نسل جدید در میدان آزمون؛ از روایت دفاع مقدس تا ایستادگی در برابر جبهه باطل
رخشانی با پیوند دادن تجربههای دوران دفاع مقدس و اسارت با شرایط امروز کشور اظهار کرد: ایران در سالهای اخیر با فشارها و تحریمهای گسترده اقتصادی و سیاسی و مواجهه با قدرتهای سلطهگر، بهویژه آمریکا، روبهرو بوده است، اما روحیه مقاومت امروز جامعه ما حاصل الگویی است که از دوران دفاع مقدس به یادگار مانده است.
وی افزود: ما در این مسیر سختیهای فراوانی متحمل شدهایم، اما به خودباوری رسیدهایم و آموختهایم که میتوان در برابر ظلم و زیادهخواهی ایستاد؛ هرچند این ایستادگی هزینههایی نیز داشته باشد.
این آزاده دفاع مقدس با بیان اینکه تقویت روحیه مقاومت، مکتب ایستادگی و انسانهای پایبند به حق را پرورش میدهد، تصریح کرد: اگر تاریخ را از زمان حضرت آدم(ع) و فرزندانش مرور کنیم، همواره شاهد تقابل حق و باطل بودهایم؛ اگر حضرت موسی(ع) بوده، فرعونی نیز در برابرش قرار داشته و اگر حضرت ابراهیم(ع) بوده، نمرودی در مقابل او ایستاده است. این تقابل، محدود به دیروز و امروز نیست و تا آینده نیز ادامه خواهد داشت.
رخشانی ادامه داد: در این مسیر، همواره جبهه حق با آزمونهای دشوار مواجه بوده است. در تاریخ اسلام نیز نمونههایی از خیانت، شایعهپراکنی و اختلافافکنی در میان نیروهای خودی وجود داشته و حتی در دوران امیرالمؤمنین علی(ع) نیز ایشان با افرادی مانند طلحه و زبیر مواجه شدند و ناچار به مقابله با پیمانشکنان شدند.
وی با اشاره به ضرورت هوشیاری در برابر دشمنان خارجی و جریانهای انحرافی داخلی گفت: امروز نیز در چنین میدان آزمایشی قرار داریم و باید بدانیم که ایستادگی در برابر ظلم تنها به مقابله با دشمن خارجی محدود نمیشود؛ گاهی انسان باید در برابر ظلم و انحرافی که در داخل جامعه شکل میگیرد نیز موضع درست و شجاعانه داشته باشد.
این آزاده دفاع مقدس در توصیهای به نسل جوان، آیه شریفه «إِنَّ اللَّهَ مَعَ الَّذِینَ اتَّقَوْا وَالَّذِینَ هُم مُّحْسِنُونَ» را یادآور شد و گفت: خداوند با تقواپیشگان و نیکوکاران است و جوانان باید در مسیر زندگی، قرآن، اهلبیت(ع) و ارزشهای دینی را چراغ راه خود قرار دهند.
رخشانی با تأکید بر اینکه انتخاب الگو باید بر اساس معیارهای واقعی عزت و ارزشمندی باشد، افزود: امروز ممکن است افراد مختلفی در عرصه ورزش، هنر یا اقتصاد در یک زمینه برتری داشته باشند، اما هر برتری ظاهری به معنای شایستگی برای الگو شدن نیست. انسان باید عقل خود را به کار بگیرد و کسانی را الگو قرار دهد که از نظر اخلاقی و انسانی در جایگاه ارزشمندی قرار دارند.
وی با اشاره به اینکه معیار برتری انسانها در نگاه الهی، تقواست، خاطرنشان کرد: اگر بخواهم پیام شهدا و آزادگان را برای جوانان امروز در یک توصیه خلاصه کنم، میگویم از مسیر دین، قرآن، اهلبیت(ع) و ولایت جدا نشوید؛ البته این مسیر به معنای تقلید کورکورانه نیست، بلکه خداوند به انسان عقل داده است تا با آگاهی، در برابر هر نوع ظلمی بایستد.
این آزاده دفاع مقدس در پایان با یادآوری سخن امیرالمؤمنین علی(ع) درباره ضرورت دشمنی با ظالم و یاری مظلوم، ابراز امیدواری کرد: نسل جوان با تکیه بر ایمان، آگاهی و قدرت تشخیص، راه شهدا و آزادگان را ادامه دهد و در هر شرایطی اجازه ندهد فشارها و جذابیتهای زودگذر دنیا، او را از مسیر حق و حقیقت دور کند.
نظر شما