خبرگزاری شبستان- خراسان جنوبی؛ زینب روحانی مقدم- گاهی فاصله میان یک زندگی برخوردار و جامعهای گرفتار کمبود، تنها به اندازه خاموش کردن یک چراغ اضافی است؛ چراغی که شاید در نگاه نخست روشن ماندنش اهمیتی نداشته باشد، اما تداوم همین رفتارهای کوچک میتواند به هدررفت سرمایههایی منجر شود که حق امروز و فردای همه مردم است.
در روزگاری که مدیریت منابع انرژی به یکی از دغدغههای جدی خانوادهها و مسئولان تبدیل شده، بازخوانی آموزههای دینی درباره پرهیز از اسراف، بیش از هر زمان دیگری ضرورت دارد. اسلام، مصرف را نه صرفاً مسئلهای اقتصادی، بلکه موضوعی برخاسته از ایمان، اخلاق، مسئولیت اجتماعی و رعایت حقوق دیگران میداند؛ نگاهی که در آن آب، برق و گاز تنها امکانات رفاهی نیستند، بلکه امانتهایی الهی به شمار میروند که باید در حفظ و استفاده درست از آنها کوشید.
از این منظر، صرفهجویی تنها راهی برای کاهش هزینههای خانوار نیست؛ بلکه جلوهای از شکرگزاری، نشانهای از عقلانیت و مسئولیتی در برابر نسلهای آینده است. فرهنگی که شکلگیری آن از رفتارهای ساده روزمره آغاز میشود و میتواند با همراهی خانوادهها، مساجد و نهادهای فرهنگی به یک باور عمومی تبدیل شود.
حجتالاسلام مهدی اسداللهی، استاد حوزه و دانشگاه و مشاور خانواده، در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری شبستان از خراسان جنوبی، با تأکید بر اینکه صرفهجویی در آموزههای اسلامی یک وظیفه دینی، اخلاقی و اجتماعی است، اظهار کرد: منابع طبیعی و امکانات زندگی در نگاه اسلام، نعمتها و امانتهای الهی هستند و انسان مالک مطلق آنها نیست، بلکه در برابر نحوه استفاده از این نعمتها مسئولیت دارد.
اسراف؛ خط قرمز قرآن در بهرهمندی از نعمتهای الهی
وی با اشاره به تأکید قرآن کریم بر رعایت اعتدال در مصرف افزود: خداوند در آیه ۳۱ سوره اعراف میفرماید: «وَکُلُوا وَاشْرَبُوا وَلَا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لَا یُحِبُّ الْمُسْرِفِینَ»؛ بخورید و بیاشامید، اما اسراف نکنید که خداوند اسرافکنندگان را دوست ندارد.خداوند در آیه ۳۱ سوره اعراف میفرماید: «وَکُلُوا وَاشْرَبُوا وَلَا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لَا یُحِبُّ الْمُسْرِفِینَ»؛ بخورید و بیاشامید، اما اسراف نکنید که خداوند اسرافکنندگان را دوست ندارد.
استاد حوزه و دانشگاه ادامه داد: این آیه بهروشنی نشان میدهد که حتی در استفاده از نعمتهای حلال نیز باید اعتدال را رعایت کنیم؛ بنابراین صرفهجویی در مصرف آب، برق و گاز صرفاً یک توصیه اقتصادی نیست، بلکه نشانه شکرگزاری عملی انسان در برابر نعمتهای خداوند است.
حجت الاسلام اسداللهی با بیان اینکه مصرف بیرویه انرژی میتواند فراتر از یک رفتار شخصی و خانوادگی، پیامدهای اجتماعی و شرعی داشته باشد، تصریح کرد: وقتی فردی بدون نیاز، وسایل گرمایشی و سرمایشی را با مصرف بالا روشن نگه میدارد، در شرایطی که منابع انرژی محدود است، ممکن است زمینه محرومیت دیگران از دسترسی مناسب به این منابع را فراهم کند.
وی افزود: اگر مصرف غیرمسئولانه انرژی موجب تضییع حق دیگران، آسیب به اموال عمومی یا ایجاد خسارت شود، میتواند مصداق حقالناس و موجب مسئولیت شرعی باشد اگر مصرف غیرمسئولانه انرژی موجب تضییع حق دیگران، آسیب به اموال عمومی یا ایجاد خسارت شود، میتواند مصداق حقالناس و موجب مسئولیت شرعی باشد؛ چراکه منابع انرژی فقط متعلق به مصرفکننده امروز نیست، بلکه نسلهای آینده و سایر اعضای جامعه نیز در این منابع سهم و حق دارند.
از خاموش کردن یک چراغ تا ساختن فرهنگ مسئولیتپذیری
مشاور خانواده با تأکید بر اینکه مدیریت مصرف انرژی نیازمند اقدامات پیچیده و دشوار نیست، گفت: بسیاری از راهکارهای مؤثر از تغییر رفتارهای ساده روزمره آغاز میشود و هر خانواده میتواند با اصلاح عادتهای مصرفی خود در این مسیر نقشآفرین باشد.
حجت الاسلام اسداللهی خاموش کردن چراغهای اضافی و وسایل برقی بدون استفاده، تنظیم دمای وسایل گرمایشی و سرمایشی متناسب با نیاز، جلوگیری از باز ماندن در و پنجره هنگام استفاده از این وسایل، مصرف صحیح آب گرم و توجه به استاندارد انرژی هنگام خرید لوازم خانگی را از جمله راهکارهای ساده اما اثرگذار در مدیریت مصرف دانست.
وی ادامه داد: از منظر دینی باید این رفتارها را نوعی عبادت اجتماعی و مسئولیت اخلاقی بدانیم. گاهی خاموش کردن یک چراغ اضافی در ظاهر کار کوچکی است، اما هنگامی که به یک فرهنگ عمومی تبدیل شود، آثار اقتصادی، اجتماعی و زیستمحیطی بزرگی به همراه خواهد داشت.گاهی خاموش کردن یک چراغ اضافی در ظاهر کار کوچکی است، اما هنگامی که به یک فرهنگ عمومی تبدیل شود، آثار اقتصادی، اجتماعی و زیستمحیطی بزرگی به همراه خواهد داشت.
این استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به فاصله میان آگاهی و رفتار در موضوع مصرف انرژی بیان کرد: یکی از دلایل اصلی مصرف بیرویه، همین فاصله میان دانستن و عمل کردن است؛ بسیاری از مردم میدانند که اسراف از نظر شرعی و اخلاقی ناپسند است، اما این باور هنوز به یک رفتار پایدار در زندگی روزمره تبدیل نشده است.
وی افزود: راحتطلبی، عادتهای نادرست، چشموهمچشمی، نبود آموزش کافی و تصور اینکه منابع انرژی همیشه در دسترس خواهند بود، از عواملی است که زمینه مصرف بیرویه را فراهم میکند.
حجت الاسلام اسداللهی با بیان اینکه باید فرهنگ مصرف را از یک موضوع صرفاً اقتصادی به یک باور اعتقادی تبدیل کنیم، گفت: انسان باید احساس کند همانگونه که در برابر نماز و روزه مسئولیت دارد، در برابر نحوه استفاده از نعمتهای الهی نیز مسئول است انسان باید احساس کند همانگونه که در برابر نماز و روزه مسئولیت دارد، در برابر نحوه استفاده از نعمتهای الهی نیز مسئول است؛ چراکه دینداری تنها در عبادات فردی خلاصه نمیشود و رعایت حقوق دیگران، حفظ منابع عمومی و پرهیز از اسراف نیز بخشی از دینداری واقعی است.
خانواده؛ نخستین مدرسه تربیت نسل حافظ منابع
وی با تأکید بر نقش خانواده در نهادینهسازی فرهنگ صرفهجویی اظهار کرد: خانواده نخستین مدرسه تربیت انسان است و فرزندان بیش از آنکه از توصیههای والدین تأثیر بپذیرند، از رفتار آنها الگو میگیرند.خانواده نخستین مدرسه تربیت انسان است و فرزندان بیش از آنکه از توصیههای والدین تأثیر بپذیرند، از رفتار آنها الگو میگیرند.
این مشاور خانواده افزود: وقتی پدر و مادر هنگام خروج از اتاق چراغ را خاموش میکنند، هنگام مسواک زدن شیر آب را میبندند و در استفاده از وسایل گرمایشی و سرمایشی اعتدال دارند، فرزندان نیز بهتدریج این رفتارها را میآموزند و آن را به بخشی از سبک زندگی خود تبدیل میکنند.
حجت الاسلام اسداللهی با پیشنهاد چند راهکار تربیتی برای خانوادهها گفت: والدین باید برای فرزندان توضیح دهند که آب، برق و گاز نعمتهای ارزشمند الهی هستند، کودکان را در خاموش کردن چراغهای اضافی و مدیریت مصرف مشارکت دهند و از داستانها، آیات و روایات مرتبط با پرهیز از اسراف برای آموزش آنها استفاده کنند.
وی تشویق رفتارهای درست به جای سرزنش و مهمتر از همه، الگوبودن والدین را از دیگر ضرورتهای تربیت مصرف صحیح دانست و افزود: اگر بخواهیم جامعهای مسئولیتپذیر داشته باشیم، باید از تربیت فرزندانی آغاز کنیم که نسبت به نعمتهای خداوند احساس مسئولیت میکنند.اگر بخواهیم جامعهای مسئولیتپذیر داشته باشیم، باید از تربیت فرزندانی آغاز کنیم که نسبت به نعمتهای خداوند احساس مسئولیت میکنند.
این استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به آیه ۶۷ سوره فرقان خاطرنشان کرد: خداوند در توصیف بندگان شایسته خود میفرماید: «وَالَّذِینَ إِذَا أَنْفَقُوا لَمْ یُسْرِفُوا وَلَمْ یَقْتُرُوا وَکَانَ بَیْنَ ذَٰلِکَ قَوَامًا»؛ بندگان خدا کسانی هستند که هنگام انفاق نه اسراف میکنند و نه سختگیری، بلکه راهی متعادل میان این دو در پیش میگیرند.
وی تأکید کرد: نگاه اسلام نه مصرفگرایی است و نه محروم کردن خود از نعمتها؛ بلکه اسلام بر بهرهمندی صحیح، عادلانه و مسئولانه از امکانات تأکید دارد. از این رو، کسی که در مصرف انرژی صرفهجویی میکند، علاوه بر کاهش هزینههای خانواده، در حفظ منابع عمومی، رعایت حقوق دیگران و حفاظت از محیط زیست نیز نقش دارد.
مساجد؛ سنگر فرهنگی مقابله با اسراف و مصرفگرایی
حجت الاسلام اسداللهی با اشاره به ظرفیت مساجد و روحانیون در اصلاح الگوی مصرف جامعه گفت: مساجد به دلیل برخورداری از جایگاه تربیتی، فرهنگی و اجتماعی میتوانند نقش بسیار مهمی در ترویج فرهنگ درست مصرف کردن داشته باشند.مساجد به دلیل برخورداری از جایگاه تربیتی، فرهنگی و اجتماعی میتوانند نقش بسیار مهمی در ترویج فرهنگ درست مصرف کردن داشته باشند.
وی با بیان اینکه این نقشآفرینی باید در سه سطح دنبال شود، اظهار کرد: نخستین گام، تبیین دینی است؛ ائمه جماعات و روحانیون میتوانند در خطبههای نماز جمعه، سخنرانیها و جلسات مذهبی، آیات قرآن و روایات اهلبیت(ع) درباره اسراف، قناعت، اعتدال و حقوق مردم را برای جامعه تبیین کنند.
این استاد حوزه و دانشگاه، الگو بودن مساجد را دومین ضرورت دانست و افزود: خود مساجد باید در مصرف آب، برق و گاز الگوی جامعه باشند؛ برای مثال روشن بودن چراغها و سیستمهای سرمایشی و گرمایشی در زمانهایی که مسجد مورد استفاده قرار نمیگیرد، با فرهنگ پرهیز از اسراف سازگار نیست.
وی ادامه داد: سومین گام، فرهنگسازی اجتماعی است که میتوان با برگزاری نشستهای خانوادگی، مسابقات فرهنگی برای کودکان و نوجوانان، نصب پیامهای قرآنی و مشارکت گروههای مردمی آن را دنبال کرد.
حجت الاسلام اسداللهی با تأکید بر ضرورت پیوند دادن آموزههای دینی با مسائل واقعی زندگی مردم تصریح کرد: منبر دینی باید بتواند مفاهیم اسلامی را به نیازهای روزمره جامعه پیوند بزند تا مردم احساس کنند دین تنها برای مسائل فردی و عبادی نیست، بلکه برای مدیریت زندگی اجتماعی و حل مشکلات جامعه نیز راهکار دارد.
صرفهجویی؛ شکرگزاری عملی برای حفظ حق نسلهای آینده
وی با تأکید بر اینکه صرفهجویی را نباید نشانه خساست دانست، گفت: آب، برق و گاز فقط امکاناتی برای رفاه امروز ما نیستند، بلکه نعمتهایی الهی و سرمایههایی عمومی هستند که باید در حفظ آنها برای نسلهای آینده نیز مسئولیتپذیر باشیم.
این استاد حوزه و دانشگاه با یادآوری فرمان قرآنی «وَلَا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لَا یُحِبُّ الْمُسْرِفِینَ» افزود: بیاییم اصلاح الگوی مصرف را از خانههای خود آغاز کنیم؛ چراغهای اضافی را خاموش کنیم، در مصرف آب دقت داشته باشیم و در استفاده از وسایل گرمایشی و سرمایشی اعتدال را رعایت کنیم.
حجت الاسلام اسداللهی خاطرنشان کرد: مؤمن واقعی کسی نیست که تنها خودش از نعمتهای الهی بهرهمند شود، بلکه باید مراقب باشد بهرهمندی امروز او موجب محرومیت دیگران در زمان حال و آینده نشود.مؤمن واقعی کسی نیست که تنها خودش از نعمتهای الهی بهرهمند شود، بلکه باید مراقب باشد بهرهمندی امروز او موجب محرومیت دیگران در زمان حال و آینده نشود.
وی در پایان تأکید کرد: صرفهجویی نشانه خساست نیست، بلکه نشانه عقلانیت، شکرگزاری، مسئولیتپذیری و فرهنگ دینی است؛ چراکه شکر نعمت تنها گفتن «الحمدلله» نیست، بلکه استفاده درست و مسئولانه از نعمتها نیز بخشی از شکرگزاری در برابر خداوند محسوب میشود.
نظر شما