نمایشگاه «جست‌وجوی ایران» فرصتی برای بازخوانی هویت ایرانی و تقویت امید اجتماعی است

«رضا دبیری‌نژاد»، رئیس موزه هنرهای معاصر تهران در گفت‌وگو با خبرنگار فرهنگی خبرگزاری شبستان، درباره مفهوم ایران در نمایشگاه «جست‌وجوی ایران» که با آثاری از گنجینه این موزه برپا شده است، اظهار کرد: در این نمایشگاه نزدیک به ۱۴۰ اثر با این رویکرد انتخاب شده‌اند که بررسی کنیم هویت ایرانی چگونه با آثار هنر مدرن و معاصر ایران پیوند برقرار کرده است.

وی افزود: آثار نمایشگاه با محوریت موضوعاتی همچون سرزمین و طبیعت، مردم، خط، تاریخ و دیگر مؤلفه‌های هویت ایرانی دسته‌بندی شده‌اند تا مشخص شود هنرمندان در دوره‌های مدرن و معاصر چگونه با مفهوم ایران ارتباط برقرار کرده و آن را در آثار خود بازتاب داده‌اند.

دبیری‌نژاد با اشاره به انتخاب عنوان «جست‌وجوی ایران» برای این نمایشگاه تصریح کرد: تلاش ما این بوده است که به‌جای ارائه یک تعریف قطعی از ایران، پرسش‌هایی را درباره این مفهوم مطرح کنیم و مخاطبان را به تأمل درباره ابعاد مختلف هویت ایرانی دعوت کنیم. به همین دلیل، آثار منتخب در کنار نقل‌قول‌هایی از هنرمندان و متفکران و همچنین نمونه‌هایی از موسیقی و سینما قرار گرفته‌اند تا نسبت ایران با حوزه‌های مختلف اندیشه و هنر به نمایش گذاشته شود.

رئیس موزه هنرهای معاصر تهران ادامه داد: در طول برگزاری نمایشگاه، نشست‌های تخصصی، نمایش فیلم‌های سینمایی مرتبط با موضوع ایران و برنامه‌های موسیقایی نیز پیش‌بینی شده است تا بتوانیم در یک ماه آینده این موضوع را از زوایای مختلف و به شکلی گسترده‌تر دنبال کنیم.

وی در پاسخ به پرسشی درباره نقش برگزاری نمایشگاهی با موضوع ایران در شرایط اجتماعی کنونی و نگرانی‌های ناشی از احتمال جنگ گفت: به اعتقاد من، همین که امروز همه ما با وجود تفاوت دیدگاه‌ها و سلیقه‌ها حول یک مفهوم مشترک به نام «ایران» گرد هم می‌آییم، اتفاق ارزشمندی است. موضوع ایران می‌تواند به ما انرژی، امید و انگیزه بدهد و یادآور ظرفیت‌هایی باشد که در دوره‌های مختلف تاریخی و حتی در شرایط دشوار، هنرمندان با تکیه بر آن‌ها به خلق آثار هنری پرداخته‌اند.

دبیری‌نژاد با بیان اینکه انتخاب موضوع نمایشگاه متأثر از شرایط اجتماعی امروز بوده است، خاطرنشان کرد: همان‌طور که در حوزه‌های سیاسی، اقتصادی و اجتماعی با دغدغه‌های مختلفی مواجه هستیم، نباید دغدغه فرهنگی را نیز تعطیل کنیم. هنر نمی‌تواند در شرایط دشوار متوقف شود، بلکه باید متناسب با نیازها و مسائل روز جامعه به مسیر خود ادامه دهد.

وی تأکید کرد: اگر یک نهاد فرهنگی بخواهد نقش اجتماعی خود را ایفا کند، باید موضوعات روز و متناسب با شرایط جامعه را مورد توجه قرار دهد. بر همین اساس، تلاش کردیم مفهوم ایران را به‌عنوان موضوعی محوری انتخاب کنیم و از ظرفیت گنجینه موزه برای طرح دوباره این مسئله بهره ببریم.

رئیس موزه هنرهای معاصر تهران با اشاره به ویژگی آثار انتخاب‌شده در این نمایشگاه اظهار کرد: برخی از این آثار برای نخستین بار به نمایش درآمده‌اند و تعدادی نیز طی ۱۰ تا ۱۵ سال گذشته کمتر در معرض دید مخاطبان قرار گرفته‌اند. از آنجا که هنر معاصر برخلاف برخی مجموعه‌های دائمی، نیازمند فرصت‌های مستمر برای نمایش و بازخوانی است، چنین نمایشگاه‌هایی امکان مواجهه دوباره مخاطبان با آثار گنجینه را فراهم می‌کنند.

وی با اشاره به تفاوت روایت‌های ارائه‌شده از آثار هنری افزود: آثار هنری می‌توانند در دوره‌های مختلف با رویکردهای متفاوتی به نمایش درآیند. ممکن است یک اثر در چارچوب تاریخ هنر بررسی شود و در فرصتی دیگر، از منظر مفهوم ایران مورد توجه قرار گیرد. در واقع، آثار ثابت هستند، اما روایت‌ها و زاویه نگاه به آن‌ها تغییر می‌کند.

دبیری‌نژاد در پایان با تأکید بر اینکه هدف نمایشگاه ارائه حکم قطعی درباره مفهوم ایران نیست، گفت: این نمایشگاه بیش از آنکه بخواهد پاسخی نهایی ارائه دهد، تلاش می‌کند پرسش‌هایی را مطرح کند و توجه مخاطبان را به موضوعات مختلف جلب کند. امیدواریم منتقدان، علاقه‌مندان، صاحب‌نظران و متفکران با ادامه این بحث، زنجیره گفت‌وگو درباره هویت ایرانی را گسترش دهند و هر یک از زاویه دید خود به این موضوع بپردازند.