به گزارش خبرنگار گروه مسجد و کانون‌های مساجد خبرگزاری شبستان، گردهمایی ستادی و استانی کانون های فرهنگی هنری مساجد کشور از عصر امروز هشتم آبان ماه در مجتمع آدینه آغاز شد.
در مراسم افتتاحیه این گردهمایی سعید سعادتی، معاون راهبردی قرارگاه قرب، با تأکید بر ضرورت بازتعریف مأموریت شبکه تبلیغ و فعالان فرهنگی در شرایط جنگ ترکیبی، گفت: امروز با جنگی تمام‌عیار، ترکیبی، تمدنی و طولانی‌مدت مواجه هستیم که عرصه‌های مختلف نظامی، امنیتی، اطلاعاتی، سایبری، اقتصادی، فرهنگی، سیاسی و دیپلماسی را دربرمی‌گیرد.
وی با اشاره به تفاوت ماهیت جنگ نظامی با جنگ ترکیبی افزود: زمانی که از جنگ نظامی سخن می‌گوییم، محور اصلی مواجهه، میدان نظامی است و سایر عرصه‌ها پیرامون آن تعریف می‌شوند اما در جنگ ترکیبی، جنگ نظامی به یکی از اضلاع این مواجهه تبدیل می‌شود و ابعاد مختلف فرهنگی، اقتصادی، سیاسی، رسانه‌ای و شناختی نقش محوری پیدا می‌کنند.
سعادتی اظهار کرد: آنچه امروز با آن روبه‌رو هستیم، در ادبیات مختلف با عناوینی همچون جنگ سایه‌ها، جنگ پنهان، جنگ شناختی و جنگ ترکیبی شناخته می‌شود، جنگی که صرفاً به میدان نظامی محدود نیست و تمام ابعاد زندگی اجتماعی و فرهنگی جامعه را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
معاون راهبردی قرارگاه قرب در ادامه با اشاره به جایگاه مرزبانی در اندیشه اسلامی، گفت: در کنار مرزبانان زمینی که مسئولیت حفاظت از مرزهای جغرافیایی کشور را برعهده دارند، باید به مرزبانان اعتقادی نیز توجه کنیم، افرادی که در عرصه فرهنگ، اندیشه و اعتقادات جامعه از مرزهای هویتی و فکری مردم پاسداری می‌کنند.
وی با اشاره به فرازی از دعای امام سجاد(ع) در صحیفه سجادیه درباره مرزداران افزود: در شرایطی که نیروهای مرزبانی کشور در مرزهای زمینی با مسئولیت‌های سنگین و تهدیدهای مستمر مواجه هستند، فعالان عرصه تبلیغ و فرهنگ نیز مأموریتی مهم در حفاظت از مرزهای اعتقادی جامعه دارند.
سعادتی با اشاره به تأکید روایات بر فضیلت مرزبانی اعتقادی تصریح کرد: امام صادق(ع) در تبیین جایگاه این گروه، برای مرزبانان اعتقادی ثواب و پاداشی بسیار بزرگ بیان می‌کنند چراکه پاسداری از باورها، اندیشه‌ها و هویت دینی جامعه، مسئولیتی خطیر و اثرگذار است.
خیابان و محله؛ خط مقدم جدید مقابله با دشمن
وی با تأکید بر نقش مردم در پشتیبانی از جبهه مقاومت و دفاع از کشور، اظهار کرد: نباید تصور کنیم که پشتوانه نیروهای نظامی صرفاً امکانات و تجهیزات است، حضور مردم در خیابان‌ها و محله‌ها، سرمایه اجتماعی و پشتوانه اصلی نیروهای مدافع کشور به شمار می‌رود. نیروهای دریایی، هوافضا و زمینی نیز از حمایت و همراهی مردم برخوردارند.
سعادتی با مقایسه شرایط دفاع مقدس و جنگ‌های اخیر گفت: اگر در دوران دفاع مقدس، شلمچه، طلائیه و هویزه به‌عنوان خطوط مقدم جبهه شناخته می‌شدند، امروز در جنگ ترکیبی، خط مقدم به خیابان‌ها و محله‌ها منتقل شده است. از این رو، حکمرانی شبکه‌ای نیز باید به لایه محلات راه پیدا کند و ظرفیت‌های مردمی را در این عرصه به میدان بیاورد.
معاون راهبردی قرارگاه قرب با اشاره به ضرورت ارتقای آمادگی و تغییر آرایش در عرصه‌های مختلف افزود: همان‌طور که در حوزه نظامی و پدافندی، از تجربه‌های گذشته برای ارتقای توانمندی‌ها استفاده شده و ابتکارات دانشمندان جوان کشور به توسعه ظرفیت‌های جدید منجر شده است، در عرصه فرهنگی و تبلیغی نیز باید متناسب با شرایط جدید، آرایش و سازوکارهای خود را بازتعریف کنیم.
وی خطاب به فعالان شبکه تبلیغ و کانون‌های فرهنگی هنری مساجد تأکید کرد: اگر خیابان و محله خط مقدم جبهه امروز است، باید از خود بپرسیم چند درصد از عناصر شبکه تبلیغ کشور، امامان جماعت و مجموعه‌های فرهنگی در جایگاه سربازان این خط مقدم قرار گرفته‌اند؟ آیا به اندازه اهمیت این مأموریت، خود را مسئول و درگیر میدان می‌دانیم؟
حفظ اجتماعات مردمی؛ نخستین مطالبه رهبر شهید
سعادتی در ادامه به پیام‌های رهبر انقلاب اشاره کرد و گفت: در شرایط جنگی، یکی از نخستین تأکیدات ایشان، حفظ میدان و اجتماعات مردمی بود این تأکید در مقطعی مطرح شد که برخی نیروهای انقلابی با نیت دلسوزانه، اما بدون توجه کافی به نقشه دشمن، به دنبال تعطیلی اجتماعات خیابانی بودند. حفظ حضور مردم در میدان، یک ضرورت راهبردی است و نباید اجازه داد دشمن با طراحی‌های خود، سرمایه اجتماعی و انسجام مردمی را تضعیف کند. این موضوع باید در دستور کار همه مجموعه‌هایی قرار گیرد که با مردم ارتباط مستقیم دارند.
حکمرانی محله‌محور؛ مأموریت جدید شبکه تبلیغ کشور
معاون راهبردی قرارگاه قرب با اشاره به پیام ۱۵ مهر رهبر انقلاب و تأکید ایشان بر حکمرانی معلم‌محور و محله‌محور اظهار کرد: در این پیام، بر ضرورت شکل‌گیری حکمرانی محله‌محور و تعیین متولی مشخص برای آن تأکید شده است و قرارگاه بعثت نیز در همین چارچوب، مأموریت جدیدی را دنبال می‌کند.
وی افزود: مطالبه امروز فراتر از حفظ اجتماعات مردمی است. همان‌گونه که در عرصه هوافضا به مجموعه‌ای از ظرفیت‌ها از جمله رادار، پدافند و سامانه‌های مختلف نیاز داریم، در عرصه اجتماعی و فرهنگی نیز باید همه ظرفیت‌ها را به میدان بیاوریم. حکمرانی محله‌محور نیز نیازمند شبکه‌ای منسجم از نیروهای تبلیغی، فرهنگی و مردمی است.
سعادتی با خطاب قرار دادن فعالان کانون‌های فرهنگی هنری مساجد و شبکه تبلیغ کشور گفت: مجموعه‌هایی که ارتباط مستقیم با مردم دارند و در خط مقدم جنگ نرم و ترکیبی فعالیت می‌کنند، باید مسئولیت بیشتری در مدیریت و هدایت ظرفیت‌های محلی برعهده بگیرند. امروز زمان آن رسیده است که در عرصه حکمرانی محله‌محور نقش‌آفرینی کند.
وی با اشاره به ضرورت عبور از مرحله شناخت و تبیین معارف اسلامی به سمت تحقق عملی آن در جامعه خاطرنشان کرد: همان‌طور که در بیانات رهبر انقلاب نیز بر این موضوع تأکید شده بود، ما باید از مرحله شناخت اسلام عبور کنیم و به مرحله حکمرانی اسلامی برسیم. تبلیغ نیز باید در این عرصه نقش‌آفرین باشد و در جایگاه هدایت و راهبری ظرفیت‌های اجتماعی قرار گیرد.
ضرورت حضور فعالان فرهنگی در جایگاه راهبری اجتماعی
سعادتی گفت: گاهی در مناسبت‌هایی مانند نیمه شعبان، وقتی به عرشه کشتی انقلاب نگاه می‌کنیم، شاهد چراغانی، آذین‌بندی و برگزاری برنامه‌های مختلف هستیم، اما مسئله اصلی این است که چه کسی هدایت و راهبری این حرکت را برعهده دارد و چگونه باید مسیر حرکت را مدیریت کرد. صرف برگزاری برنامه و حضور در میدان کافی نیست؛ شبکه تبلیغ و مجموعه‌های فرهنگی باید در جایگاه راهبری و هدایت حرکت‌های مردمی قرار بگیرند. کانون‌های فرهنگی هنری مساجد نیز با برخورداری از ارتباط مستمر با مردم و ظرفیت‌های گسترده محلی، می‌توانند در تحقق این مأموریت و تقویت حکمرانی محله‌محور نقش مؤثری ایفا کنند.
سعادتی با اشاره به ضرورت توجه به خروجی فعالیت‌های تبلیغی گفت: باید ببینیم افرادی که پای منبرها و برنامه‌های فرهنگی حضور پیدا می‌کنند، تا چه اندازه در ادامه مسیر به کنشگران اجتماعی تبدیل می‌شوند. اگر فردی ساعت‌ها در یک مراسم مذهبی حضور داشته باشد، اما پس از آن برای گره‌گشایی از مسائل مردم و محله خود قدمی برندارد، باید در شیوه‌های تبلیغی و تربیتی خود بازنگری کنیم.
مسجد نباید صرفاً به زیرساخت‌های فیزیکی محدود شود
معاون راهبردی قرارگاه قرب با اشاره به ضرورت تحول در نگاه نهادهای مرتبط با مسجد و تبلیغ دین بیان کرد: باید بررسی کنیم که مجموعه‌های مسئول در حوزه مسجد و تبلیغ تا چه اندازه نگاه تحولی دارند و تحول مورد انتظار صرفاً به معنای توسعه امکانات و زیرساخت‌ها نیست.
وی افزود: تجهیز مساجد به پنل خورشیدی، تأمین منابع آب، نصب موتور برق و ارتقای امکانات فیزیکی، اقدامات ارزشمندی هستند، اما نباید مأموریت مسجد را در این امور خلاصه کنیم. آنچه امروز مورد نیاز است، تحولی است که بتواند جریان مردمی ایجاد کند و ظرفیت‌های مختلف محله، از نوجوانان و بانوان تا جوانان و نخبگان را به یکدیگر متصل سازد.
سعادتی با اشاره به دو مأموریت مهم مسجد در منظومه حکمرانی محله‌محور گفت: مسجد باید نخست به پایگاهی برای پمپاژ فکر، تبیین و انتشار گفتمان تبدیل شود و دوم، مردم را به فعالیت‌های گوناگون اجتماعی سوق دهد. تحقق این دو مأموریت، از مسئولیت‌های اصلی شبکه تبلیغ و مجموعه‌های فرهنگی مساجد است.
وی با تأکید بر نقش روحانیت در این مسیر خاطرنشان کرد: بخش مهمی از تبیین این مأموریت بر عهده افرادی است که از توان فکری و قدرت بیان برخوردارند. شبکه تبلیغ باید در سطح محله شناخته‌شده، اثرگذار و دارای جهت‌گیری تمدنی باشد و بتواند از کودکی زمینه شکل‌گیری نگاه تمدنی را در نسل جدید فراهم کند.
سعادتی در ادامه، یکی از راهکارهای تحقق این تحول را شکل‌گیری حلقه‌های میانی و گروه‌های مردمی دانست و گفت: یکی از محورهای مورد تأکید رهبر انقلاب، استفاده از ظرفیت گروه‌های مردمی برای حل مسائل جامعه است. در این الگو، باید زمینه شکل‌گیری میلیون‌ها گروه کوچک مردمی فراهم شود، گروه‌هایی که هرکدام با حضور سه تا پنج نفر بتوانند در یک عرصه مشخص مسئولیت‌پذیر باشند.
وی با اشاره به ضرورت گسترش فعالیت‌های جهادی و اجتماعی افزود: اگرچه گروه‌های جهادی در سال‌های گذشته خدمات ارزشمندی ارائه کرده‌اند، اما ظرفیت مورد انتظار بسیار فراتر از تعداد محدود گروه‌های موجود است. هدف باید این باشد که میلیون‌ها جوان در قالب گروه‌های کوچک و اثرگذار در محلات سازماندهی شوند و برای حل مسائل جامعه مسئولیت بپذیرند.
معاون راهبردی قرارگاه قرب با اشاره به ضرورت تحول همه‌جانبه در شرایط کنونی اظهار کرد: امروز با مجموعه‌ای از مسائل به‌هم‌پیوسته مواجه هستیم؛ دشمن در حوزه‌های مختلف از جمله خانواده، عفاف و حجاب، جمعیت، اقتصاد، آموزش و تربیت اثرگذاری می‌کند. بنابراین نمی‌توان با تمرکز بر یک مسئله و غفلت از سایر عرصه‌ها، به مواجهه مؤثر با این شرایط پرداخت.
وی تأکید کرد: برای شکل‌گیری یک جبهه فراگیر اجتماعی، باید ظرفیت‌های مردمی به میدان بیایند. در این الگو، گروه‌های پیشرو نقش موتور محرک جامعه را ایفا می‌کنند و می‌توانند سایر اقشار و گروه‌ها را نیز به حرکت درآورند.
کانون‌های مساجد؛ شتاب‌دهنده حرکت‌های اجتماعی در محلات
سعادتی در ادامه با تبیین نقش کانون‌های فرهنگی هنری مساجد در تحقق این الگو گفت: کانون‌های مساجد نباید صرفاً خود را متولی برگزاری فعالیت‌های فرهنگی در محدوده ساختمان مسجد بدانند. این یک نگاه محدود به مأموریت کانون‌ها است، در حالی که می‌توانند به مراکز شتاب‌دهنده حرکت‌های مردمی در عرصه‌های فرهنگی و اجتماعی تبدیل شوند.
معاون راهبردی قرارگاه قرب تصریح کرد: کانون مسجد می‌تواند با شناسایی نیروهای مستعد و ایجاد ارتباط میان آنها، ظرفیت‌های پراکنده محله را در مسیر حل مسائل متمرکز کند. در چنین الگویی، کانون نقش تسهیلگر و شتاب‌دهنده دارد و به جای آنکه همه کارها را خودش انجام دهد، زمینه فعالیت و مسئولیت‌پذیری مردم را فراهم می‌کند.
وی با اشاره به پیچیدگی مسائل اجتماعی و ضرورت پرهیز از نگاه تک‌بعدی اظهار کرد: مسائل جامعه صرفاً با یک راهکار اقتصادی، فرهنگی یا سیاسی حل نمی‌شوند. برای مثال، در موضوع ازدواج و خانواده، گاهی عوامل اقتصادی، گاهی مسائل فرهنگی و گاهی ریشه‌های روان‌شناختی تأثیرگذار هستند. بنابراین شبکه تبلیغ باید بتواند با شناخت دقیق مسائل، ظرفیت‌های مختلف را برای حل آنها به کار بگیرد.
وی با تأکید بر ضرورت هدفمند شدن فعالیت‌های تبلیغی گفت: تبلیغ باید مانند یک موشک نقطه‌زن، دقیق و متناسب با مخاطب و مسئله باشد. نمی‌توان بدون شناخت مخاطب، هر روز در مسجد یا هیئتی سخنرانی کرد و بدون ارزیابی میزان اثرگذاری، فعالیت‌ها را ادامه داد.
معاون راهبردی قرارگاه قرب خاطرنشان کرد: مبلغ باید بداند مخاطب او چه کسی است، چه مسئله‌ای دارد، چه ظرفیتی در اختیار اوست و فعالیت تبلیغی چه تغییری در زندگی فرد و محله ایجاد کرده است. این رویکرد مستلزم تشکیل پرونده شناختی از ظرفیت‌های محله، نیازسنجی، آسیب‌شناسی و اولویت‌بندی مسائل است.
وی تأکید کرد: کانون‌های فرهنگی هنری مساجد با چنین نگاهی می‌توانند از مجموعه‌هایی که صرفاً برنامه‌های فرهنگی اجرا می‌کنند، به شبکه‌ای برای شناسایی، سازماندهی و هدایت کنشگران مردمی تبدیل شوند؛ شبکه‌ای که هم در گفتمان‌سازی و جریان‌آفرینی نقش دارد و هم مردم را برای پذیرش مسئولیت‌های اجتماعی و حل مسائل محله به میدان می‌آورد.
سعادتی با اشاره به تأکید رهبر شهید انقلاب بر تبلیغ حرکت‌آفرین اظهار کرد: در دیدارهای مختلف، بر این موضوع تأکید شده است که تبلیغ باید بتواند حرکت ایجاد کند. همچنین بر ضرورت گفتمان‌سازی و جریان‌سازی در عرصه تبلیغ تأکید شده است؛ به این معنا که فعالیت تبلیغی باید در محلات، شهرها و سطح کشور به شکل‌گیری یک جریان اجتماعی منجر شود.
وی با اشاره به تأکید رهبر انقلاب بر نقش آفرینی مردم افزود: حضور در راهپیمایی‌ها، اجتماعات مردمی، پرچم‌گردانی، مطالبه‌گری و حمایت از ارزش‌های انقلاب اسلامی از جمله جلوه‌های این نقش‌آفرینی عمومی است اما انقلابی‌گری نباید به حضورهای مقطعی و موسمی محدود شود.
وی با اشاره به پنج عرصه مهم نقش‌آفرینی اجتماعی ادامه داد: محیط زندگی، محیط خانوادگی، محیط آموزشی، محیط شغلی و فضای مجازی پنج عرصه‌ای هستند که افراد باید در آنها مسئولیت‌پذیر باشند. نمی‌توان در یک محیط به فعالیت تبلیغی پرداخت، اما در محیط خانواده، میان اقوام و آشنایان یا محل زندگی هیچ اثرگذاری نداشت.
سعادتی با تأکید بر ضرورت استمرار فعالیت‌های تبلیغی خاطرنشان کرد: تبلیغ مؤثر نیازمند تمرکز، برنامه‌ریزی و استمرار است. برای مثال اگر موضوع عفاف و حجاب مسئله اصلی یک مبلغ باشد، این موضوع نباید صرفاً به منبر و سخنرانی محدود شود، بلکه باید در محیط خانواده، جمع‌های دوستانه، محل کار و ارتباطات اجتماعی نیز دنبال شود.
محله؛ عرصه اصلی تحقق تبلیغ حرکت‌آفرین
وی با تأکید بر اینکه نخستین لایه حکمرانی در جامعه اسلامی از خانواده آغاز می‌شود، گفت: خانواده، محله و مدیریت‌های محلی از جمله مدارس و مساجد، عرصه‌های مهم تحقق حکمرانی اسلامی هستند و باید بررسی کنیم که تا چه اندازه توانسته‌ایم در این محیط‌ها نقش‌آفرینی کنیم.
نظر شما