به گزارش خبرنگار خبرگزاری شبستان از کردستان، هنر نمایش از دیرباز یکی از ابزارهای انتقال فرهنگ، روایت تاریخ و بازتاب باورها و سنت‌های مردم بوده است؛ هنری که در بسیاری از مناطق ایران، ریشه در آیین‌های کهن، مناسبت‌های اجتماعی و شیوه زندگی مردم دارد. تئاتر خیابانی نیز با فاصله گرفتن از چارچوب‌های متعارف سالن‌های نمایش، امکان ارتباط مستقیم‌تر هنرمندان با مردم را فراهم می‌کند و خیابان‌ها و میدان‌های شهری را به صحنه‌ای برای روایت داستان‌ها و تجربه‌های مشترک تبدیل می‌سازد.
در همین راستا، چهارمین جشنواره ملی تئاتر آیینی سنتی و آیین‌های نمایشی زیویه سقز با حضور گروه‌های نمایشی داخلی و خارجی در استان کردستان آغاز شده است؛ رویدادی که در چهار روز برگزاری، میزبان هنرمندانی از مناطق مختلف کشور خواهد بود و بخشی از برنامه‌های آن در شهرهای سقز، سنندج و بانه اجرا می‌شود.
این دوره از جشنواره با حضور ۱۲ گروه داخلی و خارجی برگزار می‌شود و بنا بر اطلاعات اعلام‌شده، ۸۰۴ اثر به دبیرخانه آن ارسال شده است که از میان آنها ۱۲ اثر به‌صورت مستقیم به بخش رقابتی راه یافته‌اند.
از ۸۰۴ اثر تا حضور ۱۲ گروه در جشنواره
ارسال ۸۰۴ اثر به دبیرخانه جشنواره، بیانگر گستردگی مشارکت هنرمندان در این رویداد نمایشی است؛ رویدادی که با تمرکز بر تئاتر آیینی سنتی و آیین‌های نمایشی، زمینه‌ای برای حضور گروه‌های مختلف و عرضه تجربه‌های هنری آنها فراهم کرده است.
آیین‌های نمایشی در فرهنگ ایرانی، بخشی از حافظه تاریخی و اجتماعی جوامع به شمار می‌روند. بسیاری از این آیین‌ها در پیوند با مناسبت‌های مذهبی، جشن‌ها، سوگواری‌ها، آداب محلی و روایت‌های شفاهی شکل گرفته‌اند و در گذر زمان، شیوه‌های گوناگونی از بیان هنری را به وجود آورده‌اند.
بازنمایی این ظرفیت‌ها در قالب تئاتر، می‌تواند فرصتی برای آشنایی نسل‌های جدید با بخشی از میراث فرهنگی مناطق مختلف کشور باشد؛ به‌ویژه زمانی که اجراها در فضای عمومی و در ارتباط مستقیم با مخاطبان برگزار می‌شوند.
جشنواره زیویه سقز نیز با گردهم‌آوردن گروه‌هایی از استان‌های مختلف، امکان آشنایی مخاطبان با گونه‌های متنوع نمایش و شیوه‌های متفاوت روایتگری را فراهم کرده است. حضور گروه‌هایی از کردستان، کرمانشاه، کهگیلویه و بویراحمد، آذربایجان شرقی، گیلان، سیستان و بلوچستان و دیگر مناطق، از تنوع جغرافیایی و فرهنگی برنامه‌های اعلام‌شده حکایت دارد.
سقز؛ میزبان اصلی روایت‌های نمایشی
شهر سقز به‌عنوان میزبان اصلی جشنواره، در روزهای ششم تا هشتم آبان شاهد اجرای مجموعه‌ای از نمایش‌های خیابانی است. برنامه‌های این شهر با اجرای «کارناوال افتتاحیه» در روز چهارشنبه ششم آبان آغاز شده و در ادامه، گروه‌های نمایشی با آثار خود در برابر مخاطبان قرار می‌گیرند.
در جدول اجراهای سقز، نمایش «ژنه وین و ناسو» از کردستان نیز برای روز چهارشنبه در نظر گرفته شده است. در روز پنجشنبه هفتم آبان، نمایش‌هایی از کرمانشاه، آذربایجان شرقی، گیلان و دیگر مناطق در برنامه قرار دارند و روز جمعه هشتم آبان نیز چند گروه با آثار خود در این رویداد حضور پیدا می‌کنند.
از جمله نمایش‌های پیش‌بینی‌شده برای اجرا در سقز می‌توان به «تافره‌ت» از کردستان و سنندج، «وزرا کشی» از کرمانشاه، «بوکه بارانه» از کردستان و قروه، «عروس برون» از کهگیلویه و بویراحمد و یاسوج و «به یمانی دوستان» از عراق و کلاتر اشاره کرد.
همچنین نمایش «گه لوکانی» از کردستان و دهگلان، «ایلیک بهار» از آذربایجان شرقی و جلفا، «هنوز دیر نیست» از سیستان و بلوچستان و ایرانشهر، «گیل زاکان» از گیلان و کلاچای و «شاماران» از کرمانشاه در جدول برنامه‌های جشنواره درج شده‌اند.
تنوع آثار و خاستگاه گروه‌های نمایشی، این امکان را فراهم می‌کند که مخاطبان در مدت برگزاری جشنواره، با بخش‌هایی از فرهنگ و هنر مناطق مختلف کشور آشنا شوند و تفاوت‌ها و اشتراک‌های فرهنگی را در قالب زبان نمایش تجربه کنند.
سنندج؛ میدان شهر در خدمت هنر نمایش
برگزاری بخشی از اجراهای جشنواره در سنندج، دامنه این رویداد را از شهر میزبان اصلی فراتر برده و فرصت تماشای نمایش‌های خیابانی را برای شهروندان مرکز استان نیز فراهم کرده است.
بر اساس جدول اعلام‌شده، برنامه اجراهای سنندج روز جمعه هشتم آبان در میدان اصلی شهر برگزار می‌شود. در این برنامه، نمایش «تافره‌ت» از کردستان و سنندج ساعت ۱۰ صبح روی صحنه می‌رود.
پس از آن، در ساعت ۱۰:۳۰، نمایش «عروس برون» از گروه کهگیلویه و بویراحمد و یاسوج اجرا می‌شود و ساعت ۱۱ نیز نمایش «هنوز دیر نیست» با عنوان گروه سیستان و بلوچستان و ایرانشهر در برنامه قرار دارد.
انتخاب فضای عمومی شهر برای اجرای نمایش‌ها، امکان تماشای آثار را برای طیف گسترده‌تری از شهروندان فراهم می‌کند. در این شیوه از اجرا، مخاطب تنها فردی نیست که از پیش برای تماشای یک اثر نمایشی برنامه‌ریزی کرده است؛ بلکه رهگذران و شهروندانی که در فضای شهری حضور دارند نیز می‌توانند با اثر مواجه شوند و بخشی از تجربه هنری را شکل دهند.
از این منظر، تئاتر خیابانی علاوه بر جنبه هنری، ظرفیتی برای افزایش مشارکت اجتماعی و گسترش دسترسی عمومی به فعالیت‌های فرهنگی دارد.
بانه پیوند هنر خیابانی با فضای عمومی شهر
شهر بانه نیز یکی دیگر از میزبانان اجراهای چهارمین جشنواره ملی تئاتر آیینی سنتی و آیین‌های نمایشی زیویه سقز است. مطابق جدول منتشرشده، اجراهای این شهر در روزهای پنجشنبه هفتم و جمعه هشتم آبان برگزار می‌شود.
در روز پنجشنبه، نمایش «وزرا کشی» از کرمانشاه ساعت ۱۵:۳۰ و نمایش «عروس برون» از کهگیلویه و بویراحمد و یاسوج ساعت ۱۶ اجرا خواهد شد. محل اجرای برنامه‌های این روز، سه‌راه بیمارستان اعلام شده است.
روز جمعه هشتم آبان نیز نمایش «گه لوکانی» از کردستان و دهگلان ساعت ۱۵:۳۰ و نمایش «هنوز دیر نیست» از سیستان و بلوچستان و ایرانشهر ساعت ۱۶ در میدان گاز، ورودی شهر، اجرا می‌شوند.
گسترش اجراها به بانه، زمینه حضور گروه‌های نمایشی در یکی دیگر از شهرهای مهم استان را فراهم کرده است. چنین برنامه‌هایی می‌تواند به آشنایی بیشتر شهروندان با هنر نمایش کمک کند و فرصت تعامل میان هنرمندان و مخاطبانی با پیشینه‌ها و سلیقه‌های گوناگون را افزایش دهد.
از سوی دیگر، اجرای آثار در نقاط مختلف شهری، ظرفیت فضاهای عمومی را برای میزبانی رویدادهای فرهنگی برجسته می‌کند؛ ظرفیتی که در صورت استمرار برنامه‌های هنری، می‌تواند به پویایی فرهنگی شهرها و افزایش حضور مردم در فعالیت‌های جمعی کمک کند.
آیین‌های بومی سرمایه‌ای برای روایت فرهنگ ایرانی
یکی از ویژگی‌های جشنواره‌های تئاتر آیینی سنتی، پیوند میان هنر نمایش و میراث فرهنگی ناملموس است. بسیاری از شیوه‌های نمایشی در مناطق مختلف ایران، از دل آیین‌ها و سنت‌هایی شکل گرفته‌اند که نسل به نسل منتقل شده و بخشی از هویت فرهنگی جوامع محلی را ساخته‌اند.
این آیین‌ها تنها مجموعه‌ای از حرکات، لباس‌ها یا شیوه‌های اجرایی نیستند، بلکه در بسیاری موارد، حامل خاطره‌های جمعی، باورها، روایت‌های تاریخی و تجربه‌های مشترک مردم هستند. از همین رو، بازتاب آنها در آثار نمایشی می‌تواند به ثبت و انتقال بخشی از این میراث کمک کند.
در استان کردستان نیز تنوع فرهنگی و وجود سنت‌های بومی، زمینه مناسبی برای توجه به هنرهای نمایشی و بازآفرینی ظرفیت‌های فرهنگی منطقه فراهم کرده است. حضور گروه‌های کردستانی در جشنواره زیویه سقز و اجرای آثار آنها در شهرهای مختلف، بخشی از این ظرفیت را در معرض دید مخاطبان قرار می‌دهد.
در کنار آن، حضور گروه‌هایی از سایر استان‌ها و مناطق کشور، امکان آشنایی با سنت‌ها و روایت‌های فرهنگی دیگر نقاط ایران را فراهم می‌کند؛ فرصتی که می‌تواند شناخت متقابل میان فرهنگ‌ها را افزایش دهد و بر اشتراک‌های فرهنگی در عین حفظ تنوع منطقه‌ای تأکید کند.
تئاتر خیابانی فرصتی برای مشارکت مردم در رویدادهای فرهنگی
تئاتر خیابانی به دلیل ماهیت ارتباطی خود، می‌تواند فاصله میان هنرمند و مخاطب را کاهش دهد. در این شکل از نمایش، فضای اجرا محدود به سالن نیست و مخاطب در محیطی روزمره با اثر روبه‌رو می‌شود؛ محیطی که واکنش‌ها، توجه و مشارکت مردم می‌تواند بر تجربه تماشای نمایش اثر بگذارد.
اجرای آثار در میدان‌ها، پارک‌ها و دیگر فضاهای عمومی، به‌ویژه در رویدادهایی با گستره استانی، این امکان را فراهم می‌کند که برنامه‌های فرهنگی در دسترس گروه‌های بیشتری از مردم قرار گیرد.
جشنواره زیویه سقز نیز با پیش‌بینی اجرا در سه شهر سقز، سنندج و بانه، امکان بهره‌مندی مخاطبان بیشتری از برنامه‌های نمایشی را فراهم کرده است. این گستره اجرایی، علاوه بر معرفی آثار، فرصتی برای حضور هنرمندان در محیط‌های شهری متفاوت و ارتباط با مخاطبان محلی ایجاد می‌کند.
در عین حال، تداوم چنین رویدادهایی می‌تواند به تقویت جایگاه تئاتر در زندگی فرهنگی جامعه کمک کند؛ به‌ویژه اگر معرفی آثار، اطلاع‌رسانی مناسب و فراهم‌کردن امکان حضور خانواده‌ها و گروه‌های مختلف مردم، در کنار برنامه‌های اجرایی مورد توجه قرار گیرد.
پایان جشنواره با معرفی دستاوردهای چهار روز اجرا
چهارمین جشنواره ملی تئاتر آیینی سنتی و آیین‌های نمایشی زیویه سقز به مدت چهار روز برگزار می‌شود و طبق برنامه اعلام‌شده، مراسم اختتامیه آن روز شنبه نهم آبان ساعت ۱۰ صبح خواهد بود.
این رویداد با مشارکت ۱۲ گروه داخلی و خارجی و در پی دریافت ۸۰۴ اثر از سوی دبیرخانه، یکی از فرصت‌های گردهمایی هنرمندان حوزه نمایش و معرفی آثار مرتبط با آیین‌ها و سنت‌های نمایشی به شمار می‌رود.
برگزاری اجراها در شهرهای سقز، سنندج و بانه نیز بر گستره جغرافیایی برنامه‌ها افزوده و امکان ارتباط مستقیم‌تر مردم با آثار نمایشی را فراهم کرده است.
جشنواره زیویه سقز را می‌توان فرصتی برای بازخوانی بخشی از ظرفیت‌های هنرهای نمایشی و توجه به نقش آیین‌ها در حفظ و انتقال فرهنگ دانست؛ فرصتی که اهمیت آن تنها به چند روز اجرای نمایش محدود نمی‌شود، بلکه می‌تواند زمینه توجه بیشتر به هنرمندان، گروه‌های نمایشی و میراث فرهنگی مناطق مختلف کشور را فراهم کند.
نظر شما