«سهیل معینی»، مشاور امور نابینایان رئیس سازمان بهزیستی کشور، مدیرعامل شبکه تشکل‌های نابینایان و کم‌بینایان «چاوش»، رئیس هیئت‌مدیره شبکه ملی دیگر تشکل‌های نابینایان و کم‌بینایان موسوم به «شمعنا» و مدیرعامل انجمن باور در گفتگو با خبرنگار فرهنگ و اجتماع خبرگزاری شبستان با اشاره به آمار افراد دارای آسیب بینایی در کشور اظهار کرد: بر اساس تخمین‌های آماری، حدود ۱۵ درصد جمعیت هر کشور به نوعی دارای معلولیت هستند. در این میان، افراد دارای آسیب بینایی چهارمین گروه از افراد دارای معلولیت در ایران به شمار می‌روند. ضمن اینکه در حال حاضر، حدود ۲۶۵ هزار فرد دارای آسیب بینایی در سازمان بهزیستی کشور دارای پرونده هستند؛ اما به‌طور قطع، تعداد واقعی افراد دارای آسیب بینایی در سراسر کشور بیش از این رقم است.
وی ادامه داد: به‌طور تقریبی، افراد دارای آسیب بینایی در کشور به نسبت سه به یک به دو گروه افراد دارای نابینایی مطلق و افراد دارای کم‌بینایی با درجات مختلف تقسیم می‌شوند؛ به این معنا که در ازای هر فرد نابینا، حدود سه فرد کم‌بینا وجود دارد. بنابراین، جمعیت واقعی افراد دارای آسیب بینایی در ایران به‌مراتب بیشتر از ۲۶۵ هزار نفری است که در سازمان بهزیستی پرونده دارند.
مدیرعامل انجمن باور در ادامه، با تشریح مهم‌ترین چالش‌های پیش روی جامعه نابینایان و کم‌بینایان کشور گفت: یکی از مهم‌ترین مشکلات این افراد، ناایمنی محیط‌های فیزیکی در شهرها و روستاها برای تردد است. با وجود تدوین ضوابط دسترس‌پذیری و اقداماتی که طی دو دهه اخیر برای اجرای این ضوابط انجام شده، بخش عمده محیط‌های شهری همچنان از استانداردهای ایمنی لازم برای تردد افراد دارای آسیب بینایی برخوردار نیستند.ناایمنی محیط‌های شهری؛ یکی از مهم‌ترین موانع تردد نابینایان
مدیرعامل انجمن باور در ادامه، با تشریح مهم‌ترین چالش‌های پیش روی جامعه نابینایان و کم‌بینایان کشور گفت: یکی از مهم‌ترین مشکلات این افراد، ناایمنی محیط‌های فیزیکی در شهرها و روستاها برای تردد است. با وجود تدوین ضوابط دسترس‌پذیری و اقداماتی که طی دو دهه اخیر برای اجرای این ضوابط انجام شده، بخش عمده محیط‌های شهری همچنان از استانداردهای ایمنی لازم برای تردد افراد دارای آسیب بینایی برخوردار نیستند.
وی با بیان اینکه این ضعف در برخی مسیرها نمود بیشتری دارد، افزود: مسیرهای منتهی به تقاطع‌ها و دسترسی به سامانه‌های حمل‌ونقل ریلی و اتوبوسی از جمله بخش‌هایی هستند که مشکلات ایمنی در آنها به‌وضوح مشاهده می‌شود. همچنین، نبود ایمنی کافی در ایستگاه‌های مترو یکی از مهم‌ترین چالش‌های پیش روی نابینایان و کم‌بینایان برای تردد مستقل و ایمن در محیط شهری است.
اشتغال پایدار؛ مطالبه‌ای متناسب با توانمندی و تحصیلات نابینایان
وی تصریح کرد: بخشی از نرم‌افزارهای مورد نیاز نابینایان و کم‌بینایان، به دلیل تحریم‌ها، به‌صورت غیرمستقیم و از طریق شکستن قفل نرم‌افزار در اختیار کاربران قرار می‌گیرد. از سوی دیگر، در حوزه سخت‌افزار نیز گرانی تجهیزات، وابستگی به واردات و هزینه‌های ناشی از تأمین ارز، دسترسی بسیاری از افراد دارای آسیب بینایی به فناوری‌های کمک‌زیستی مورد استفاده در کشورهای توسعه‌یافته را دشوار کرده است.
موانع دسترس‌پذیری در خدمات دیجیتال
وی، ششمین چالش را دسترس‌پذیر نبودن بسیاری از خدمات دیجیتال برای افراد نابینا و کم‌بینا عنوان کرد و گفت: با گسترش خدمات دیجیتال، نیاز این افراد نیز همگام با سایر اعضای جامعه افزایش یافته است. نابینایان و کم‌بینایان باید بتوانند همانند دیگر شهروندان از خدمات سامانه‌های بانکی، وب‌سایت‌های آموزشی، پلتفرم‌های اشتغال دیجیتال و سایر خدمات الکترونیکی استفاده کنند. با وجود این نیاز روزافزون، افراد نابینا و کم‌بینا از فناوری‌های کمک‌زیستی موجود در جهان، به‌ویژه نرم‌افزارها و سخت‌افزارهای لازم برای دسترسی به خدمات دیجیتال، به میزان شایسته‌ای برخوردار نیستند.
وی با تأکید بر ضرورت رفع موانع دسترسی به خدمات الکترونیکی اظهار کرد: دسترس‌پذیری خدمات دیجیتال باید به‌گونه‌ای باشد که افراد نابینا و کم‌بینا بتوانند بدون وابستگی غیرضروری به دیگران، امور بانکی، آموزشی، شغلی و سایر فعالیت‌های روزمره خود را انجام دهند. تحقق این هدف، مستلزم توجه هم‌زمان به دسترس‌پذیری سامانه‌ها و تأمین فناوری‌های کمک‌زیستی مورد نیاز کاربران است.
ضرورت حمایت از زندگی مستقل و خانواده‌های نابینا
مدیرعامل انجمن باور، هفتمین چالش جامعه نابینایان و کم‌بینایان را ناکافی بودن حمایت‌ها برای برخورداری از امکانات و زیرساخت‌های مورد نیاز زندگی دانست و گفت: افراد نابینا و کم‌بینا علاوه بر نیاز به خدمات آموزشی، شغلی و توانبخشی، در حوزه‌هایی مانند مسکن و حمایت‌های اجتماعی نیز به توجه بیشتری نیاز دارند.
حمایت‌های مددکاری از زوج‌های نابینا پس از ازدواج و در مراحل مختلف زندگی خانوادگی، به‌ویژه در دوران فرزندپروری، از جمله موضوعاتی است که باید مورد توجه قرار گیرد. همچنین، زوج‌ها و خانواده‌های نابینا باید از خدمات آموزشی متناسب با شرایط و نیازهای خود برخوردار باشند تا بتوانند با آگاهی و آمادگی بیشتری مسئولیت‌های خانوادگی را دنبال کنند.وی افزود: حمایت‌های مددکاری از زوج‌های نابینا پس از ازدواج و در مراحل مختلف زندگی خانوادگی، به‌ویژه در دوران فرزندپروری، از جمله موضوعاتی است که باید مورد توجه قرار گیرد. همچنین، زوج‌ها و خانواده‌های نابینا باید از خدمات آموزشی متناسب با شرایط و نیازهای خود برخوردار باشند تا بتوانند با آگاهی و آمادگی بیشتری مسئولیت‌های خانوادگی را دنبال کنند.حمایت از زندگی مستقل افراد دارای آسیب بینایی، صرفاً به تأمین وسایل توانبخشی محدود نمی‌شود، بلکه باید مجموعه‌ای از خدمات اجتماعی، آموزشی و حمایتی را در بر بگیرد تا این افراد و خانواده‌های آنان بتوانند از کیفیت زندگی مناسب‌تری برخوردار شوند.
مشارکت مؤثر تشکل‌های مدنی؛ مهم‌ترین مطالبه جامعه نابینایان
وی در ادامه، مهم‌ترین مطالبه جامعه نابینایان و تشکل‌های مدنی مدافع حقوق این افراد از مسئولان را مشارکت مستقیم و مؤثر در فرایندهای تصمیم‌سازی و تصمیم‌گیری دانست و اظهار کرد: جامعه نابینایان و کم‌بینایان با برخورداری از ظرفیت کارشناسی قابل توجه، انتظار دارد در تصمیم‌گیری‌های مرتبط با حقوق و نیازهای خود نقش مؤثری داشته باشد.
معینی افزود: تشکل‌های مدنی مدافع حقوق نابینایان و کم‌بینایان، به‌ویژه شبکه‌های ملی این تشکل‌ها، باید در فرایند تدوین دستورالعمل‌ها و شیوه‌نامه‌های ارائه خدمات، برنامه‌ریزی‌ها و سیاست‌گذاری‌های کوتاه‌مدت، میان‌مدت و بلندمدت در حوزه‌های توانبخشی، آموزش و اشتغال مشارکت داشته باشند.
وی ادامه داد: ضروری است هنگام تدوین برنامه‌ها و مقررات مرتبط با افراد نابینا و کم‌بینا، از دیدگاه‌ها و نظرات کارشناسی خود این افراد و تشکل‌های تخصصی آنان استفاده شود. حضور این تشکل‌ها در فرایند تصمیم‌گیری می‌تواند به شناسایی دقیق‌تر نیازها و تدوین راهکارهای متناسب با شرایط واقعی زندگی جامعه هدف کمک کند.
مدیرعامل انجمن باور با اشاره به گذشت سال‌ها از تصویب قوانین حمایتی، به‌ویژه قانون حمایت از حقوق معلولان، تصریح کرد: با وجود بهبودهایی که در زمینه ارائه خدمات به افراد دارای معلولیت، به‌ویژه نابینایان و کم‌بینایان، مشاهده شده است، مهم‌ترین چالش‌های این گروه همچنان پابرجاست و شاخص‌های ارزیابی نشان می‌دهد روند بهبود خدمات بسیار کند و تدریجی بوده است.
وی خاطرنشان کرد: این در حالی است که جامعه نابینایان و کم‌بینایان در کشورهای توسعه‌یافته، با اتکا به گسترش خدمات دیجیتال و فناوری اطلاعات، با سرعت بیشتری به عرصه‌های نوین دسترسی به خدمات و فرصت‌های برابر، به‌ویژه در حوزه‌های آموزش و اشتغال، وارد شده‌اند. از این رو، ضروری است سیاست‌گذاری‌ها و برنامه‌های اجرایی در کشور نیز با توجه به تحولات فناوری و نیازهای روز جامعه نابینایان و کم‌بینایان بازنگری شود.
مدیرعامل انجمن باور با اشاره به نقش تشکل‌های مدنی در ارائه خدمات به افراد دارای آسیب بینایی گفت: تشکل‌های مدنی در سطح شهرستان‌ها و استان‌ها، متناسب با ظرفیت و امکانات خود، برای ارائه خدمات به نابینایان و کم‌بینایان تلاش می‌کنند؛ اما متأسفانه، به دلیل فقدان منابع مالی پایدار، این تشکل‌ها در مجموع نتوانسته‌اند خدماتی درخور و متناسب با نیازهای این افراد ارائه دهند.شبکه‌های ملی تشکل‌های نابینایان در مسیر وحدت و هم‌افزایی
معینی در پاسخ به پرسشی درباره نحوه ارائه خدمات از سوی شبکه‌های ملی تشکل‌های نابینایان و کم‌بینایان اظهار کرد: در پی تلاش‌ها و با حسن نظر فعالان حقوق مدنی جامعه نابینایان، دو شبکه ملی که به‌صورت موازی در این حوزه فعالیت می‌کنند، در مسیر وحدت و ادغام نهایی در یکدیگر قرار گرفته‌اند تا صدای واحدی برای جامعه نابینایان و کم‌بینایان کشور شکل بگیرد.
وی افزود: این شبکه‌ها تلاش می‌کنند مطالبات و مهم‌ترین نیازهای جامعه نابینایان و کم‌بینایان را در سطح ملی پیگیری کنند و از طریق تعامل با دولت، نهادهای قانون‌گذاری، نهادهای نظارتی و مراکز تصمیم‌گیری، زمینه توجه بیشتر به مسائل این جامعه را فراهم آورند.
مدیرعامل انجمن باور با اشاره به نقش تشکل‌های مدنی در ارائه خدمات به افراد دارای آسیب بینایی گفت: تشکل‌های مدنی در سطح شهرستان‌ها و استان‌ها، متناسب با ظرفیت و امکانات خود، برای ارائه خدمات به نابینایان و کم‌بینایان تلاش می‌کنند؛ اما متأسفانه، به دلیل فقدان منابع مالی پایدار، این تشکل‌ها در مجموع نتوانسته‌اند خدماتی درخور و متناسب با نیازهای این افراد ارائه دهند.
وی ادامه داد: شبکه‌های ملی از طریق ارتباط با تشکل‌های محلی و ارتباط مستقیم با اعضا، از نیازها و مشکلات افراد نابینا و کم‌بینا آگاه می‌شوند. پس از جمع‌بندی کارشناسی این نیازها، مطالبات جامعه هدف را به مسئولان کشور منتقل می‌کنند تا زمینه پیگیری و رسیدگی به مسائل این افراد در سطح ملی فراهم شود.
نظر شما