به گزارش خبرگزاری شبستان از استان قم، حجت‌الاسلام والمسلمین علیزاده، مدیر حوزه‌های علمیه خواهران کشور، در آیین اختتامیه هجدهمین دوره جشنواره علمی‌ـ‌پژوهشی «بانوی کرامت» که امروز در سالن آیت‌الله شرعی مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه خواهران برگزار شد، در رابطه با جایگاه تحقیق گفت: در آیات و روایات متعددی به مسأله تحقیق و تفکر اشاره شده است. امام علی علیه السلام می فرماید:«لاَ یَنْفَعُ اِجْتِهَادٌ بِغَیْرِ تَحْقِیق» یعنی هیچ کار و تلاشی بدون تحقیق نافع نخواهد بود. همچنین بیان شده «لاَ سُنَّةَ أَفْضَلُ مِنَ اَلتَّحْقِیق» سنتی بهتر از تحقیق نیست.
وی افزود: پرسشگری یک گام بسیار مهم در تحقیق است. در روایات آمده است «اَلْعِلْمُ خَزَائِنُ وَ مَفَاتِیحُهُ اَلسُّؤَالُ»، یعنی علم در گنجینه هایی است کلید این گنجینه ها پرسش است. پژوهشگر موفق همانند یک شکارچی دقیق است که با صبر استراتژیک، دقت بالا و ذهنی گشوده، در کمین مسائل می‌ماند تا در لحظه مناسب، مسئله‌ای بنیادین را صید کند.
یک پژوهشگر موفق باید مسأله شناس باشد
مدیر حوزه‌های علمیه خواهران کشور خاطرنشان کرد: انقلاب اطلاعات و فناوری سبب شده با انبوه داده ها و اطلاعات مواجه شویم و به نوعی دچار تورم در پاسخ ها هستیم. به همین خاطر یک پژوهشگر موفق فقط پاسخ دهنده نیست بلکه باید مسأله شناس باشد. نقش آفرینی پیش‌برنده و دوران ساز نیازمند مسأله شناسی است؛ یعنی مشکل و مسأله را بشناسند. پژوهشگر باید با ذهن نقاد که از روتین فاصله گرفته تلاش کند به ریشه ها بیندیشید و زود قانع نشود.
حجت‌الاسلام والمسلمین علیزاده با اشاره با اینکه این مسیر نیازمند یک نوع سبک زندگی است، بیان کرد: همانگونه که بزرگان گفتند دست نفس مضطربه از معارف کوتاه است و نفس مطمئنه به معارف دست خواهد یافت.
وی در بخش دیگری از سخنان خود در تفاوت پژوهش‌های بنیادین، توسعه‌ای و کاربردی، عنوان کرد: پژوهش های بنیادین در رابطه با پرسش های عمیق هستند. در این نوع پژوهش، مفاهیم گذشته به چالش کشیده می‌شوند. البته این به معنای اعتبار زدایی از مفاهیم قبلی نیست بلکه مصادیق و دامنه آن را بررسی می‌کند. برای مثال مصادیق لا ضرر فی الاسلام در عصر حاضر چیست.
مدیر حوزه‌های علمیه خواهران کشور ادامه داد: در پژوهش های بنیادین توجه به نظریه های خرد و سرمایه گذاری بهینه تری است زیرا اغلب به سادگی از کنار آن عبور می‌کنند در حالی که می‌تواند افق جدیدی باز کند. در مطالعات توسعه ای موضوع حل یک چالش بیرونی نیست بلکه به توسعه خود دانش می پردازد.
حجت‌الاسلام والمسلمین علیزاده در رابطه با حوزه مطالعات کاربردی، تصریح کرد: امروز با یک جامعه بسیار پرشتاب و پرتحول روبرو هستیم که مسائل مستحدثه فراوانی را در پیش رو ما قرار می‌دهد. همچنین امروزه عصر تضادها است. تضاد در آرزوها، بیم ها، امیدها مصالح و... به یکی از چالش های عصر حاضر تبدیل شده است.
وی اظهار کرد: جامعه امروز یک جامعه ارتباطی شبکه ای است و ما در خلوت فرهنگی خود محصور نیستیم و شبهات فراوانی ذهن را به چالش می‌کشد. از سوی دیگر امروزه با نسل تجربه گر مواجه هستیم که می‌خواهد خودش همه مسائل را لمس و تجربه کند. مواجه با نسل نو جو که از تکرار دل زده است، فعالیت حدود هزار جنبش دینی فعال و تعدد سبک های زندگی دیگر چالش های عصر حاضر است.
ضرورت رصد دقیق تحولات فکری نسل جدید
مدیر حوزه‌های علمیه خواهران کشور با تأکید بر ضرورت رصد دقیق تحولات فکری نسل جدید، گفت: شناسایی نقاطی که ضربه می‌زند بسیار مهم است. اگر این مسائل به‌درستی تحلیل و دیده شوند، پاسخ به آن‌ها به‌معنای پاسخ دادن به طیف گسترده‌ای از مشکلات فکری و معضلات نظام خواهد بود. حوزه‌های علمیه این افتخار را دارند که عقبه تئوریک نظام هستند به همین خاطر چالش ها و مسائل نظام و جامعه باید توسط حوزه های علمیه حل شود.
حجت‌الاسلام والمسلمین علیزاده با تأکید بر ارتقای مهارت‌های مسئله‌یابی و پرسشگری افزود: بسیاری از موضوعات صرفاً مسئله‌نما هستند و مسئله جدی محسوب نمی‌شوند اما تمرکز را از پرسش های اصلی و مهم دور می‌کنند.
پژوهش اصیل، پرسش‌محور و مسئله‌محور است
وی با اشاره به اینکه پژوهش اصیل، پرسش‌محور و مسئله‌محور است، نه موضوع‌محور، تأکید کرد: بسیاری از تولیدات فعلی، موضوع‌محور هستند و مرز دانش را به جلو نمی‌برند و مجهول را به معلوم تبدیل نمی‌کنند، بلکه صرفاً یک بازآرایی از اندوخته‌ها و یافته‌های قدیم است. حوزویان در چهار رسته مبلغ، محقق، مدرس و نویسنده فعالیت می‌کنند. نویسندگی یک هنر است زیرا نویسنده با سبکی جدید، اندوخته‌های گذشته را ترتیب می‌دهد و از زیبایی قلم و شیوایی در نوشتار برخوردار است، اما تبدیل مجهول به معلوم، کار یک پژوهشگر است. بازآرایی اندوخته‌ها و عرضه آن به بازار اندیشه ممکن است مخاطب و ارزش خاص خود را داشته باشد، اما در دایره تحقیق و پژوهش نمی‌گنجد. پژوهش باید یک ابهام را پاسخ دهد و مجهول را به معلوم تبدیل کند.
مدیر حوزه‌های علمیه خواهران کشور عنوان کرد: میان تحقیق و حرکت علمی در فضای دینی و غیردینی تفاوتی بنیادین وجود دارد. در خارج از فضای دین، پژوهش می‌تواند به هر نیتی صورت گیرد، اما برای سربازان این میدان، افتخار اصلی در این است که بتوانند از نظام معارف دین رمزگشایی کرده، آن را عمیقاً بفهمند و بفهمانند. معارف دین از جنس نور هستند و نور و ظلمت با یکدیگر هم‌سنخی ندارند و همدیگر را دفع می‌کنند. در تاریخ هزاران صفحه نوشته شده که برکت نکرده‌اند، زیرا برای تبدیل شدن به یک علم مبارک و مؤثر، توجه به پاکی نیت ضروری است تا اثر مانا شود و در مدار تعلیم و تعلم قرار گیرد.
حجت‌الاسلام والمسلمین علیزاده در پایان گفت: پیامبر اکرم (ص) فرمودند: «یُوزَنُ یَومَ القِیامَةِ مِدادُ العُلَماءِ و دِماءُ الشُّهَداءِ فیَرجَحُ مِدادُ العُلَماءِ عَلی دِماءِ الشُّهَداءِ؛ روز قیامت مرکّب عالمان و خون شهیدان با هم وزن می شوند و مرکّب عالمان بر خون شهیدان می چربد.» این ارجحیت در صورتی است که قلم خالصانه و در مسیر مجاهده فی سبیل‌الله حرکت کرده باشد. اگر اندکی برای نفس یا اهدافی غیر از خدا باشد آن علم دیگر علم دینی نیست و صاحب آن در سلک علمای دین قرار نمی‌گیرد.
نظر شما