خبرگزاری شبستان، گروه بین‌الملل: با نزدیک شدن به انتخابات کنست اسرائیل که قرار است روز پنجم آبان مطابق با ۲۷ نوامبر برگزار شود، اهمیت رأی فلسطینیان عرب ساکن سرزمین‌های اشغالی بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است. اگرچه این جمعیت حدود ۲۰ درصد از ساکنان اسرائیل را تشکیل می‌دهد، آرای آنان در شرایطی که رقابت میان دو اردوگاه اصلی سیاسی به بن‌بست رسیده، می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در سرنوشت دولت آینده داشته باشد.
حدود سه هفته مانده به روز رأی‌گیری، نقشه سیاسی اسرائیل همچنان گرفتار نوعی بن‌بست انتخاباتی است. اردوگاه بنیامین نتانیاهو و ائتلاف مخالفان او موسوم به «بلوک تغییر» هیچ‌یک نتوانسته‌اند برتری لازم برای تشکیل دولت را به دست آورند. همین وضعیت، رأی عرب‌ها را به عاملی مهم در محاسبات انتخاباتی تبدیل کرده است.
در این میان، چند پرسش اساسی مطرح است: فلسطینیان عرب با چه نگاهی در انتخابات شرکت می‌کنند؟ حذف صلاحیت سامی ابوشحاده، از چهره‌های برجسته حزب «تجمع ملی دموکراتیک»، چه تأثیری بر مشارکت آنان خواهد گذاشت؟ و فهرست‌های عربی برای همکاری احتمالی با یکی از اردوگاه‌های سیاسی اسرائیل چه هزینه‌ای باید بپردازند؟
آخرین نظرسنجی‌های اسرائیل از بهبود موقعیت حزب لیکود و اردوگاه راست‌گرا، به زیان اردوگاه مخالفان صهیونیست و حزب «یشار» به رهبری گادی آیزنکوت، حکایت دارد. با این حال، این تغییرات هنوز برای تعیین تکلیف انتخابات کافی نیست و همچنان بر اهمیت آرای عرب‌ها می‌افزاید.
در همین حال، یوسف جبارین، استاد دانشگاه و از چهره‌های سیاسی فهرست مشترک، اعلام کرده است که برای هر دولتی که نتانیاهو را کنار بزند، نقش تضمین‌کننده ثبات را ایفا خواهد کرد.
جبارین می‌گوید که اجازه نمی‌دهیم چنین دولتی بدون مذاکره با ما تشکیل شود. هیچ‌کس نمی‌تواند ما را نادیده بگیرد و ما به کسی چک سفیدامضا نمی‌دهیم. تأثیرگذاری به معنای سکوت در برابر همه‌چیز نیست؛ در برابر نسل‌کشی در غزه سکوت نخواهیم کرد.
معادلات تشکیل دولت؛ بدون اعراب، اکثریت دشوار است
علی حبیب الله، پژوهشگر تاریخ اجتماعی و سیاسی و سیاست‌های فرهنگی فلسطین، معتقد است رأی عرب‌ها در محاسبات انتخاباتی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا نظرسنجی‌ها نشان می‌دهند هیچ‌یک از دو اردوگاه اصلی اسرائیل بدون اتکا به آرای عرب‌ها قادر به تشکیل ائتلاف دولتی نیست.
او در گفت‌وگو با روزنامه «القدس العربی» توضیح می‌دهد که این وضعیت با وجود بی‌میلی هر دو اردوگاه به حضور احزاب عربی در ائتلاف حکومتی شکل گرفته است. موضع جریان راست در این زمینه روشن است و احزاب میانه و چپ نیز برای مشارکت عرب‌ها شروط متعددی مطرح می‌کنند.
به گفته این پژوهشگر، تفاوت مهمی میان رویکرد فهرست‌های عربی نیز وجود دارد. «فهرست متحد» وابسته به جنبش اسلامی جنوب، در دوره اخیر به جریانی تبدیل شده است که هدف خود را ورود به قدرت و مشارکت در اداره دولت قرار می‌دهد.
این رویکرد با تجربه تاریخی بسیاری از احزاب عربی تفاوت دارد؛ چراکه این فهرست آمادگی خود را برای پیوستن به هر دولتی با هدف پیگیری مسائل فلسطینیان ساکن سرزمین‌های اشغالی سال ۱۹۴۸ اعلام کرده است.
در حال حاضر، دو فهرست اصلی نماینده فلسطینیان داخل اسرائیل هستند: «فهرست مشترک» و «فهرست متحد».
حبیب الله می‌گوید که افزایش مشارکت در انتخابات می‌تواند شمار کرسی‌های نمایندگان عرب در کنست را بیشتر کند و در نتیجه، تشکیل دولت برای راست‌گرایان اسرائیلی، به‌ویژه احزاب مذهبی یهودی، دشوارتر شود.
بر اساس نظرسنجی‌ها، انتظار می‌رود هر یک از دو اردوگاه اصلی بین ۵۲ تا ۵۵ کرسی به دست آورند؛ رقمی که برای تشکیل دولت اکثریت کافی نیست. از این رو، دو فهرست عربی، صرف‌نظر از موضع اردوگاه‌های اسرائیلی درباره حضور آنان در ائتلاف حکومتی، از ظرفیت اثرگذاری بر نتیجه انتخابات برخوردارند.
مشارکت گسترده بدون بسیج سیاسی؛ واکنش به جنگ غزه
حبیب الله درباره رویکرد فلسطینیان عرب به انتخابات می‌گوید به نظر می‌رسد این نخستین بار است که تمایل به مشارکت در رأی‌گیری تا این اندازه افزایش یافته، بی‌آنکه کارزار گسترده‌ای برای بسیج سیاسی مردم شکل گرفته باشد.
او دلیل این وضعیت را برگزاری نخستین انتخابات پس از هفتم اکتبر و جنگ ویرانگر غزه می‌داند؛ دوره‌ای که با تشدید سیاست‌های تعقیب، ارعاب و محدود کردن آزادی بیان همراه بوده است.
این پژوهشگر می‌افزاید: همان‌طور که مردم در جریان نسل‌کشی نتوانستند کاری انجام دهند، اکنون رأی دادن را حداقل وظیفه خود برای مشارکت می‌دانند.
او براین باور است که هدف اصلی این مشارکت، نه امید بستن به تأثیرگذاری سیاسی یا توهم تغییر از مسیر ائتلاف‌ها، بلکه تلاش برای کنار زدن دولت کنونی رژیم صهیونیستی است.
حبیب الله می‌گوید که فضای سیاسی در میان فلسطینیان داخل اسرائیل تغییر کرده و گفتمان تحریم انتخابات نسبت به گذشته ضعیف‌تر شده است. حامیان تحریم نیز این بار با دشواری بیشتری از موضع خود دفاع می‌کنند؛ زیرا بخش بزرگی از جامعه خواهان مشارکت است. حتی برخی از کسانی که پیش‌تر انتخابات را تحریم می‌کردند، اکنون از حضور در پای صندوق‌های رأی حمایت می‌کنند.
این پژوهشگر دولت کنونی رژیم صهیونیستی را بدترین دولت در تاریخ این رژیم توصیف می‌کند و پیش‌بینی می‌کند که مشارکت فلسطینیان عرب به حدود ۷۰ درصد برسد؛ رقمی که رکوردی تاریخی خواهد بود.
حبیب الله تأکید می‌کند که ویژگی اصلی این انتخابات، نگاه سرنوشت‌ساز مردم عرب به آن است؛ انتخاباتی که در پی تحولات سه سال گذشته، به‌ویژه جنگ غزه، معنایی فراتر از رقابت‌های معمول سیاسی پیدا کرده است.
او در توضیح ابعاد گسترده‌تر این موضوع می‌گوید: این انتخابات از بخشی از پروژه سیاسی عرب‌های داخل سرزمین‌های اشغالی فراتر رفته و به مسئله‌ای برای کل منطقه تبدیل شده است. اعراب منطقه چیزی جز انتخابات و نتایج آن برای امید بستن در اختیار ندارند.
حذف صلاحیت ابوشحاده؛ عاملی برای افزایش مشارکت؟
حذف صلاحیت سامی ابوشحاده، نامزد حزب تجمع ملی دموکراتیک، یکی دیگر از موضوعات مهم در معادلات انتخاباتی است.
حبیب الله معتقد است این تصمیم بیش از هر چیز، حدود و محدودیت‌های فعالیت سیاسی فلسطینیان عرب در اسرائیل را آشکار می‌کند.
به گفته او، اجماع کمیته انتخابات، از راست افراطی تا جریاناتی که چپ افراطی خوانده می‌شوند، بر حذف ابوشحاده، حامل پیامی سیاسی درباره ماهیت فضای سیاسی اسرائیل است.
این پژوهشگر همچنین تسلیم شدن دیوان عالی عدالت در برابر سلطه گفتمان فاشیستی بر فضای سیاسی سرزمین‌های اشغالی را از پیامدهای این روند می‌داند.
با این حال، به اعتقاد این پژوهشگر، حذف صلاحیت ابوشحاده نتیجه دیگری نیز داشته است؛ به طوری که انگیزه برخی شهروندان برای حضور در انتخابات افزایش یافته و مشارکت در رأی‌گیری برای آنان توجیه‌پذیرتر شده است.
او می‌گوید نظرسنجی‌های اخیر نیز از افزایش حمایت انتخاباتی از ابوشحاده، به‌عنوان نماینده حزب تجمع، حکایت دارند.
حبیب الله فضای کنونی را بی‌سابقه دانسته و می‌گوید که مردم این بار بدون فریب‌خوردن از وعده‌های سیاسی و با آگاهی و اعتقاد شخصی در انتخابات شرکت می‌کنند.
این پژوهشگر تأکید کرد که ناتوانی و انفعال سه سال گذشته اکنون به تمایل برای اقدام تبدیل شده و زمان حساب‌کشی فرا رسیده است.
او در ادامه بر تفاوت میان وزن انتخاباتی و قدرت سیاسی عرب‌ها تأکید می‌کند: رأی عرب‌ها تأثیرگذار است؛ وزن انتخاباتی آنان، نه لزوماً وزن سیاسی‌شان، تشکیل دولت را برای راست‌گرایان دشوار می‌کند. ما درباره دست‌کم ۱۵ کرسی عربی صحبت می‌کنیم. بنابراین، هرکس بخواهد دولت تشکیل دهد، باید درِ خانه عرب‌ها را بزند.
به باور این پژوهشگر، راست‌گرایان به‌تنهایی قادر به تشکیل دولت نیستند، اما اگر در صحنه سیاسی اسرائیل شریک واقعی برای فلسطینیان عرب وجود داشت، موقعیت آنان برای چانه‌زنی بهتر می‌شد.
همکاری با احزاب اسرائیلی؛ به چه قیمتی؟
با وجود اهمیت آرای عرب‌ها، مشارکت در ائتلاف‌های رژیم صهیونیستی همچنان با پرسش‌های جدی همراه است. حبیب الله می‌پرسد فهرست‌های عربی برای پیوستن به ائتلافی با احزاب میانه و چپ اسرائیل باید چه بهایی بپردازند، به‌ویژه آنکه میان این جریان‌ها درباره برخی مسائل بنیادین اختلاف چندانی وجود ندارد.
او به اجماع گسترده صهیونیستی درباره موضوعاتی مانند تشکیل کشور فلسطین، شهرک‌سازی، وضعیت قدس، یهودی بودن دولت و قانون دولت-ملت یهود اشاره می‌کند.
از نظر حبیب الله، توافق بر سر این مسائل مانع شکل‌گیری شراکتی واقعی میان عرب‌ها و یهودیان در قوه مجریه، اداره کشور و تصمیم‌گیری‌های کلان می‌شود.
این پژوهشگر معتقد است اگر پروژه «فهرست مشترک عربی» با مشارکت چهار جریان و بر پایه توافقی درباره اصول و خطوط کلی سیاسی شکست نمی‌خورد، وضعیت سیاسی فلسطینیان عرب امروز متفاوت بود.
در آن صورت، آنان از قدرت مانور بیشتری برخوردار می‌شدند، مشارکت انتخاباتی افزایش می‌یافت و مردم احساس امنیت جمعی بیشتری می‌کردند؛ زیرا تصور می‌کردند از یک پروژه سیاسی مشترک برخوردارند.
او تأکید می‌کند که فلسطینیان عرب هنوز پروژه سیاسی روشنی در اختیار ندارند، هرچند برخی می‌کوشند این تصور را ایجاد کنند که چنین پروژه‌ای وجود دارد.
حبیب الله در پایان می‌گوید پیامدهای تحولات منطقه، جنگ و جنایت‌های نسل‌کشی در غزه تا اندازه‌ای زمینه را برای طرح این دیدگاه فراهم کرده است که صرف ورود به کنست کافی نیست و احزاب عربی باید برای اثرگذاری بیشتر وارد دولت اسرائیل شوند.
این رویکرد محصول شرایطی است که با جنگ و تحولات منطقه‌ای شکل گرفته و از نبود موج فراگیر جنبش‌های ملی در منطقه تأثیر پذیرفته است؛ وضعیتی متأسفانه فضای لازم را برای طرح چنین دیدگاه‌هایی فراهم کرده است.
نظر شما