به گزارش خبرنگار خبرگزاری شبستان از فارس، وقتی از کانون فرهنگی هنری مسجد حرف می‌زنیم، موضوع فقط اتاقی در کنار مسجد، چند برنامه مناسبتی یا مجموعه‌ای از فعالیت‌های فرهنگی نیست. کانون قرار است بخشی از زندگی فرهنگی مردم باشد؛ جایی که نوجوان مسجد را بشناسد، استعدادش دیده شود، خانواده احساس کند صدایش شنیده می‌شود و فعال فرهنگی بداند برای چه مسئله‌ای باید وارد میدان شود.
این نگاه، همان نقطه‌ای است که محمدابراهیم اخوت، مدیر ستاد هماهنگی کانون‌های فرهنگی هنری مساجد جنوب فارس، بر آن تأکید دارد؛ اینکه کانون‌ها برای اثرگذاری، بیش از آنکه به فهرست بلند برنامه‌ها نیاز داشته باشند، به شناخت دقیق مخاطب و محیط پیرامون خود نیاز دارند.
هر کانون نسخه خودش را پیدا کند
یک کانون ممکن است در منطقه‌ای فعالیت کند که مهم‌ترین ظرفیت آن نوجوانان و دانش‌آموزان هستند؛ کانون دیگری ممکن است در یک روستا ظرفیت خوبی برای فعالیت‌های قرآنی داشته باشد و در نقطه‌ای دیگر، هنر، کتاب، رسانه یا فعالیت‌های اجتماعی زمینه اصلی کار باشد.اخوت در تشریح این رویکرد اظهار کرد: یکی از موضوعاتی که باید در مدیریت کانون‌های مساجد جدی گرفته شود، توجه به تفاوت‌های محیطی و اجتماعی مناطق مختلف است. نمی‌توان برای همه کانون‌ها یک برنامه واحد تعریف کرد و انتظار داشت همه آنها به یک اندازه اثرگذار باشند.
وی افزود: یک کانون ممکن است در منطقه‌ای فعالیت کند که مهم‌ترین ظرفیت آن نوجوانان و دانش‌آموزان هستند؛ کانون دیگری ممکن است در یک روستا ظرفیت خوبی برای فعالیت‌های قرآنی داشته باشد و در نقطه‌ای دیگر، هنر، کتاب، رسانه یا فعالیت‌های اجتماعی زمینه اصلی کار باشد.
مدیر ستاد هماهنگی کانون‌های فرهنگی هنری مساجد جنوب فارس ادامه داد: بنابراین یکی از وظایف ما این است که کانون‌ها را به سمت شناخت ظرفیت‌های خودشان هدایت کنیم. مدیر کانون باید بداند مخاطبش چه کسانی هستند، چه استعدادهایی در مسجد حضور دارند، خانواده‌ها چه انتظاری دارند و مهم‌تر از همه، چه کاری از این کانون برمی‌آید که دیگران نمی‌توانند به همان شکل انجام دهند.
مدیر کانون نباید فقط برگزارکننده باشد
اخوت معتقد است تغییر جایگاه مدیران کانون‌ها یکی از حلقه‌های مهم این مسیر است.
وی گفت: مدیر کانون باید از جایگاه یک برگزارکننده برنامه فراتر برود و به یک کنشگر فرهنگی در محله تبدیل شود. این موضوع نیازمند آموزش و توانمندسازی است؛ زیرا مدیریت یک مجموعه فرهنگی با برگزاری چند برنامه تفاوت دارد.
وی افزود: مدیر کانون باید بتواند مخاطب جذب کند، با نوجوان ارتباط برقرار کند، از ظرفیت رسانه استفاده کند، برای فعالیت فرهنگی ایده داشته باشد، نیرو تربیت کند و در عین حال بتواند با امام جماعت، بسیج، خانواده‌ها، مدارس و مجموعه‌های محلی ارتباط مؤثر برقرار کند.
اخوت تأکید کرد: اگر قرار است کانون‌ها در آینده نقش جدی‌تری داشته باشند، باید روی همین نیروی انسانی سرمایه‌گذاری کنیم. تجهیزات و امکانات مهم هستند، اما کانون بدون نیروی فعال و خلاق، نمی‌تواند ماندگار باشد.
جنوب فارس؛ میدان تجربه‌های بومی
مدیر ستاد هماهنگی کانون‌های فرهنگی هنری مساجد جنوب فارس با اشاره به ظرفیت‌های موجود در این منطقه اظهار کرد: ما در کانون‌های مختلف با تجربه‌های متنوعی مواجه هستیم؛ بعضی مجموعه‌ها در حوزه نوجوان موفق‌تر عمل کرده‌اند، برخی در فعالیت‌های قرآنی، برخی در کتاب و برخی نیز توانسته‌اند از هنر و رسانه برای جذب مخاطب استفاده کنند.
مسئله مهم این است که این تجربه‌ها در همان مسجد باقی نماند. اگر یک کانون توانسته در جذب نوجوان، راه‌اندازی یک فعالیت هنری یا مشارکت دادن خانواده‌ها موفق باشد، باید تجربه آن به کانون‌های دیگر منتقل شود.اخوت ادامه داد: مسئله مهم این است که این تجربه‌ها در همان مسجد باقی نماند. اگر یک کانون توانسته در جذب نوجوان، راه‌اندازی یک فعالیت هنری یا مشارکت دادن خانواده‌ها موفق باشد، باید تجربه آن به کانون‌های دیگر منتقل شود.
وی افزود: یکی از کارهایی که می‌تواند شبکه کانون‌ها را قوی‌تر کند، همین انتقال تجربه است؛ یعنی کانون‌ها رقیب یکدیگر نباشند، بلکه تجربه‌های موفق یکدیگر را ببینند، بومی‌سازی کنند و توسعه دهند.
کانون‌ها را با تعداد برنامه‌ها نسنجیم
اخوت درباره ارزیابی عملکرد کانون‌ها نیز گفت: نباید تصور کنیم هر کانونی که برنامه بیشتری برگزار می‌کند، الزاماً موفق‌تر است.
وی اظهار کرد: ممکن است یک کانون تعداد محدودی برنامه برگزار کند، اما همان برنامه‌ها باعث شود تعدادی نوجوان با مسجد ارتباط پیدا کنند، یک گروه فرهنگی شکل بگیرد یا چند استعداد هنری و قرآنی شناسایی و پرورش پیدا کند. این اثر را نمی‌توان با تعداد برنامه‌ها سنجید.
مدیر ستاد هماهنگی کانون‌های فرهنگی هنری مساجد جنوب فارس افزود: ارزیابی واقعی باید به سمت کیفیت، استمرار و نتیجه فعالیت‌ها برود. اینکه چه تعداد نیرو تربیت شده، چه میزان مشارکت مردمی ایجاد شده و چه تغییری در ارتباط نسل جدید با مسجد اتفاق افتاده، شاخص‌های مهم‌تری هستند.
نوجوان باید از مخاطب به بازیگر تبدیل شود
وی یکی از مهم‌ترین اولویت‌های کانون‌های مساجد را ایجاد نقش واقعی برای نوجوانان و جوانان دانست و گفت: اگر نوجوان همیشه فقط مخاطب برنامه باشد، ارتباط او با مسجد پایدار نخواهد بود. باید به او مسئولیت داد و اجازه داد ایده بدهد، برنامه طراحی کند و بخشی از کار را خودش پیش ببرد.
اخوت ادامه داد: وقتی نوجوان احساس کند مسجد به او اعتماد کرده و حضورش فقط برای پر کردن صندلی یک مراسم نیست، نوع رابطه او با مسجد تغییر می‌کند. همین جاست که کانون می‌تواند استعدادهای مدیریتی، هنری، رسانه‌ای و اجتماعی نسل جدید را شناسایی کند.
وی افزود: بخشی از تربیت فرهنگی نیز همین مسئولیت‌پذیری است. نوجوان باید تجربه کند که می‌تواند در محیط مسجد کاری را به نتیجه برساند و برای دیگران نیز مفید باشد.
از «کانون برای مردم» به «کانون با مردم»
اخوت با بیان اینکه مشارکت مردم باید از مرحله مخاطب بودن عبور کند، اظهار کرد: یکی از تفاوت‌های مجموعه‌های مردمی با برنامه‌های صرفاً اداری این است که خود مردم در شکل‌گیری و استمرار آنها نقش دارند.
وی گفت: کانون مسجد اگر قرار است ماندگار باشد، باید مردم را در تصمیم‌گیری و اجرای برنامه‌ها شریک کند. خانواده‌ها، نوجوانان، بانوان، پیشکسوتان و نیروهای جوان هرکدام می‌توانند بخشی از این جریان باشند.
مدیر ستاد هماهنگی کانون‌های فرهنگی هنری مساجد جنوب فارس افزود: هرچه سهم مردم در یک فعالیت بیشتر باشد، احساس تعلق نیز بیشتر می‌شود و این همان چیزی است که یک کانون را از یک مجموعه برنامه‌محور به یک نهاد اجتماعی در محله تبدیل می‌کند.
حمایت‌ها باید به توانمندسازی ختم شود
اخوت درباره حمایت از کانون‌های مساجد نیز گفت: انتظار ما از حمایت، صرفاً تأمین اعتبار برای برگزاری برنامه نیست. حمایت مؤثر باید به توانمند شدن خود کانون منجر شود.
دستگاه‌های فرهنگی باید ظرفیت‌های کانون‌ها را به رسمیت بشناسند و در برنامه‌ریزی‌های فرهنگی، از این شبکه گسترده مردمی استفاده کنند. کانون‌ها می‌توانند بازوی اجرایی یا صرفاً محل اجرای برنامه نباشند؛ آنها می‌توانند در شناخت مسئله، شناسایی مخاطب و طراحی فعالیت نیز نقش داشته باشند.وی ادامه داد: اگر برای یک کانون تجهیزات تهیه می‌شود، باید در کنار آن آموزش استفاده از این امکانات، تولید محتوا، مدیریت فرهنگی و تربیت نیروی انسانی نیز دیده شود. کانون باید بتواند بعد از دریافت حمایت، خودش روی پای خودش بایستد و فعالیت را ادامه دهد.
وی تأکید کرد: همچنین دستگاه‌های فرهنگی باید ظرفیت‌های کانون‌ها را به رسمیت بشناسند و در برنامه‌ریزی‌های فرهنگی، از این شبکه گسترده مردمی استفاده کنند. کانون‌ها می‌توانند بازوی اجرایی یا صرفاً محل اجرای برنامه نباشند؛ آنها می‌توانند در شناخت مسئله، شناسایی مخاطب و طراحی فعالیت نیز نقش داشته باشند.
«مسجدِ در دسترس» یعنی عدالت فرهنگی
مدیر ستاد هماهنگی کانون‌های فرهنگی هنری مساجد جنوب فارس در بخش دیگری از سخنان خود به نقش کانون‌ها در عدالت فرهنگی اشاره کرد و گفت: یکی از مزیت‌های مهم کانون‌های مساجد، پراکندگی آنها در محله‌ها و مناطق مختلف است.
وی افزود: اگر فعالیت فرهنگی فقط در مراکز بزرگ شهری اتفاق بیفتد، طبیعی است که بخشی از مردم کمتر به آن دسترسی داشته باشند. اما وقتی کتاب، فیلم، هنر، آموزش و برنامه‌های فرهنگی به مسجد محله می‌رسد، فاصله میان مخاطب و فعالیت فرهنگی کمتر می‌شود.
اخوت خاطرنشان کرد: برنامه‌هایی مانند «شنبه‌های کتاب»، «سینمامسجد» و دیگر طرح‌های فرهنگی زمانی اهمیت واقعی خود را نشان می‌دهند که در قالب یک جریان مستمر دنبال شوند و هر مسجد بتواند با توجه به مخاطب خود، این فعالیت‌ها را به شکل بومی اجرا کند.
اثرگذاری یعنی مسجد در زندگی مردم دیده شود
اخوت در پایان گفت: اگر بخواهیم بدانیم کانون فرهنگی هنری مسجد تا چه اندازه موفق بوده، باید ببینیم آیا توانسته بخشی از زندگی فرهنگی محله را تحت تأثیر قرار دهد یا نه.
وی افزود: کانون اثرگذار، کانونی است که نوجوان در آن احساس تعلق کند، خانواده آن را بشناسد، نیروهای مسجد برای فعالیت در آن انگیزه داشته باشند و مردم بدانند در کنار این مجموعه می‌توانند بخشی از مسائل فرهنگی و اجتماعی خود را پیگیری کنند.
مدیر ستاد هماهنگی کانون‌های فرهنگی هنری مساجد جنوب فارس تأکید کرد: آینده کانون‌ها در زیاد کردن تعداد برنامه‌ها خلاصه نمی‌شود؛ آینده در ساختن کانون‌های زنده، توانمند، بومی و متکی بر نیروی انسانی است. اگر این اتفاق بیفتد، هر مسجد می‌تواند متناسب با ظرفیت خودش به یک نقطه اثرگذار در محله تبدیل شود.
نظر شما