حجت‌الاسلام والمسلمین حسین امیدی، در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری شبستان از فارس با اشاره به به مناسبت ۱۵ مهر، روز ملی روستا و عشایر، درباره نقش مساجد و کانون‌های فرهنگی هنری در روستاها اظهار کرد: روستاها از ظرفیت‌های ارزشمند فرهنگی برخوردارند و یکی از وظایف ما این است که این ظرفیت‌ها را شناسایی کنیم و اجازه دهیم خود مردم روستا، به‌ویژه نوجوانان و جوانان، در شکوفایی آنها نقش داشته باشند.
وی با اشاره به اینکه بخشی از هویت فرهنگی هر منطقه از آیین‌ها و سنت‌ها گرفته تا قصه‌ها، گویش‌ها، هنرهای بومی و شیوه‌های همسایگی و مشارکت اجتماعی در روستاها شکل گرفته است؛ افزود: در بسیاری از این روستاها، مسجد همچنان یکی از معدود مکان‌هایی است که مردم در آن یکدیگر را می‌بینند و کانون فرهنگی هنری می‌تواند همین ارتباط قدیمی را به فعالیتی تازه برای نسل امروز تبدیل کند.
۵۳۷ کانون؛ شبکه‌ای فرهنگی در روستاهای فارس
مدیر ستاد هماهنگی کانون‌های فرهنگی هنری مساجد استان فارس، با اشاره به گستردگی فعالیت کانون‌های فرهنگی هنری در مناطق روستایی استان فارس گفت: در حال حاضر ۵۳۷ کانون فرهنگی هنری در مساجد روستاهای استان فارس فعالیت دارند و این تعداد نشان می‌دهد که بخش قابل توجهی از فعالیت فرهنگی شبکه مساجد در روستاها جریان دارد.
امیدی افزود: شهرستان داراب با ۴۷ کانون، مرودشت با ۳۵ کانون و فسا با ۳۳ کانون بیشترین تعداد کانون‌های فرهنگی هنری مساجد روستایی استان فارس را به خود اختصاص داده‌اند.
شهرستان داراب با ۴۷ کانون، مرودشت با ۳۵ کانون و فسا با ۳۳ کانون بیشترین تعداد کانون‌های فرهنگی هنری مساجد روستایی استان فارس را به خود اختصاص داده‌اند.مدیر ستاد هماهنگی کانون‌های فرهنگی هنری مساجد فارس ادامه داد: وجود این تعداد کانون در روستاها یک سرمایه فرهنگی است؛ اما مهم‌تر از تعداد، کیفیت فعالیت آنها و میزان ارتباطی است که با مردم و به‌ویژه نسل جدید برقرار می‌کنند.
مسجد؛ جایی که هنوز مردم را دور هم جمع می‌کند
امیدی با اشاره به جایگاه مسجد در ساختار اجتماعی روستاها گفت: در بسیاری از روستاها، مسجد همچنان محل ارتباط مردم با یکدیگر است. خانواده‌ها مسجد را می‌شناسند، امام جماعت و فعالان مسجد با مردم ارتباط دارند و همین سرمایه اجتماعی می‌تواند زمینه فعالیت‌های فرهنگی را فراهم کند.
وی افزود: در شهرها، نوجوان ممکن است برای پیدا کردن یک کلاس، کتابخانه، مجموعه ورزشی یا مرکز فرهنگی انتخاب‌های متعددی داشته باشد، اما در بسیاری از روستاها امکانات فرهنگی محدودتر است. بنابراین اگر مسجد و کانون فرهنگی هنری بتوانند بخشی از این نیاز را پاسخ دهند، نقش آنها بسیار پررنگ‌تر می‌شود.
رئیس ستاد هماهنگی کانون‌های فرهنگی هنری مساجد فارس تأکید کرد: این به معنای تبدیل مسجد به یک مجموعه صرفاً آموزشی یا تفریحی نیست؛ می‌توان از ظرفیت مسجد برای ایجاد یک محیط سالم فرهنگی استفاده کرد؛ محیطی که نوجوان در آن هم ارتباط اجتماعی پیدا کند و هم فرصت رشد استعدادهای خود را داشته باشد.
استعدادهایی که نباید به دلیل جغرافیا دیده نشوند
وی یکی از مهم‌ترین کارکردهای کانون‌های روستایی را شناسایی استعدادها دانست و گفت: ممکن است در یک روستا نوجوانی استعداد خوبی در تئاتر، سرود، فیلم‌سازی، نویسندگی، قرائت قرآن، ورزش یا کارهای هنری داشته باشد، اما امکان دسترسی او به مراکز تخصصی شهر فراهم نباشد.
امیدی ادامه داد: کانون مسجد می‌تواند نخستین جایی باشد که این استعداد را می‌بیند و زمینه رشد آن را فراهم می‌کند. شاید یک فعالیت کوچک در مسجد آغاز شود، اما اگر درست هدایت شود، می‌تواند مسیر زندگی یک نوجوان را تغییر دهد.
وی گفت: نباید تصور کنیم فعالیت فرهنگی حرفه‌ای حتماً باید از شهرهای بزرگ شروع شود. روستا هم می‌تواند تولیدکننده اثر فرهنگی باشد و نوجوان روستایی نیز باید فرصت داشته باشد که خودش تولیدکننده محتوا و اثر فرهنگی باشد، نه اینکه همیشه مخاطب برنامه‌هایی باشد که دیگران برای او طراحی کرده‌اند.
در یک روستا ممکن است فعالیت قرآنی ظرفیت بیشتری داشته باشد، در روستایی دیگر هنر و سرود، در نقطه‌ای کتاب و قصه‌گویی و در منطقه‌ای دیگر ورزش و فعالیت‌های اجتماعی. مدیر کانون باید این ظرفیت‌ها را بشناسد و برنامه را از دل همان محیط بیرون بیاورد.کانون روستایی باید بومی باشد
امیدی با تأکید بر ضرورت توجه به ویژگی‌های هر روستا اظهار کرد: فعالیت کانون‌های روستایی نباید کپی فعالیت کانون‌های شهری باشد. هر روستا فرهنگ، ظرفیت و نیاز خودش را دارد.
وی افزود: در یک روستا ممکن است فعالیت قرآنی ظرفیت بیشتری داشته باشد، در روستایی دیگر هنر و سرود، در نقطه‌ای کتاب و قصه‌گویی و در منطقه‌ای دیگر ورزش و فعالیت‌های اجتماعی. مدیر کانون باید این ظرفیت‌ها را بشناسد و برنامه را از دل همان محیط بیرون بیاورد.
مدیر ستاد هماهنگی کانون‌های فرهنگی هنری مساجد فارس خاطرنشان کرد: وقتی برنامه‌ای از دل فرهنگ و نیاز خود روستا شکل بگیرد، مردم نیز ارتباط بیشتری با آن برقرار می‌کنند؛ زیرا احساس نمی‌کنند یک برنامه بیرونی بدون شناخت محیط به آنها تحمیل شده است.
روستا فقط مصرف‌کننده فرهنگ شهر نباشد
وی با اشاره به اهمیت حفظ هویت فرهنگی روستاها گفت: یکی از موضوعات مهم این است که روستاها را صرفاً مصرف‌کننده محصولات فرهنگی شهر نبینیم. بسیاری از آداب، هنرها، داستان‌ها، گویش‌ها و سنت‌های ارزشمند در روستاها وجود دارد که می‌تواند به محتوای فرهنگی تبدیل شود.
امیدی افزود: کانون‌های فرهنگی هنری می‌توانند نوجوانان را به سمت ثبت و معرفی این میراث سوق دهند؛ مثلاً نوجوان یک روستا می‌تواند درباره تاریخ روستای خود، شخصیت‌های فرهنگی آن، آیین‌های بومی یا هنرهای محلی تحقیق کند و نتیجه کارش را در قالب عکس، فیلم، پادکست، کتابچه یا محتوای فضای مجازی ارائه دهد.
وی گفت: این کار هم به هویت فرهنگی کمک می‌کند و هم به نوجوان نشان می‌دهد که محیط زندگی خودش موضوعی ارزشمند برای شناخت و روایت کردن است.
مدیر ستاد هماهنگی کانون‌های فرهنگی هنری مساجد فارس درباره ارتباط فعالیت‌های فرهنگی با مسئله مهاجرت جوانان نیز اظهار کرد: کانون به تنهایی نمی‌تواند مسائل اقتصادی یا اشتغال روستا را حل کند، اما می‌تواند در ایجاد تعلق اجتماعی و تقویت هویت فرهنگی نسل جوان نقش داشته باشد.
وی ادامه داد: وقتی نوجوان احساس کند در روستای خودش دیده می‌شود، استعدادش مورد توجه قرار می‌گیرد و برای فعالیت فرهنگی و اجتماعی فرصت دارد، ارتباط او با محیط زندگی‌اش تقویت می‌شود.
امیدی افزود: باید کاری کنیم که جوان روستایی احساس نکند برای دیده شدن، حتماً باید روستا را ترک کند. بخشی از این مسئله به امکانات فرهنگی و ایجاد فرصت برای مشارکت اجتماعی برمی‌گردد.
مسجد روستا؛ پایگاه ارتباط نسل‌ها
وی یکی دیگر از ظرفیت‌های کانون‌های روستایی را ایجاد ارتباط میان نسل‌ها عنوان کرد و گفت: در روستاها هنوز ارتباط میان نسل‌های مختلف ظرفیت خوبی دارد. پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌ها، والدین و نوجوانان هرکدام بخشی از حافظه فرهنگی روستا را در اختیار دارند.
امیدی ادامه داد: کانون می‌تواند این ارتباط را به یک فعالیت فرهنگی تبدیل کند؛ مثلاً نوجوانان پای صحبت پیشکسوتان بنشینند، خاطرات روستا را ثبت کنند یا درباره شخصیت‌های اثرگذار منطقه فیلم و گزارش تهیه کنند.
طبیعی است که امکانات همه کانون‌ها یکسان نباشد و برخی کانون‌های روستایی با محدودیت‌هایی مواجه باشند، اما یکی از مهم‌ترین مزیت‌های آنها سرمایه انسانی و ارتباط نزدیک با مردم است.وی افزود: چنین فعالیت‌هایی هم نوجوان را درگیر می‌کند و هم بخشی از حافظه فرهنگی روستا را از فراموشی نجات می‌دهد.
عدالت فرهنگی از مسجد روستا می‌گذرد
امیدی در ادامه با تأکید بر ضرورت توزیع عادلانه فرصت‌های فرهنگی گفت: عدالت فرهنگی زمانی محقق می‌شود که فرصت کتاب خواندن، آموزش هنری، فعالیت قرآنی، تولید محتوا و تجربه کار فرهنگی فقط در اختیار ساکنان شهرها نباشد.
وی اظهار کرد: وجود ۵۳۷ کانون فرهنگی هنری در روستاهای فارس ظرفیت قابل توجهی برای تحقق همین موضوع است. اگر امکانات، آموزش و محتوای مناسب در اختیار این کانون‌ها قرار گیرد، می‌توان بخشی از فاصله فرهنگی میان مناطق شهری و روستایی را کاهش داد.
مدیر ستاد هماهنگی کانون‌های فرهنگی هنری مساجد فارس گفت: کانون مسجد در اینجا می‌تواند نقش یک پل را داشته باشد؛ پلی میان استعدادهای روستا و امکانات فرهنگی، میان نسل قدیم و نسل جدید و میان ظرفیت‌های محلی و مجموعه‌های فرهنگی استان.
وی درباره محدودیت امکانات برخی کانون‌های روستایی نیز گفت: طبیعی است که امکانات همه کانون‌ها یکسان نباشد و برخی کانون‌های روستایی با محدودیت‌هایی مواجه باشند، اما یکی از مهم‌ترین مزیت‌های آنها سرمایه انسانی و ارتباط نزدیک با مردم است.
امیدی افزود: ممکن است یک کانون تجهیزات گسترده‌ای نداشته باشد، اما اگر مدیر کانون فعال باشد، امام جماعت همراهی کند، نوجوانان پای کار باشند و خانواده‌ها مشارکت کنند، همین مجموعه می‌تواند برنامه‌های اثرگذاری اجرا کند.
وی تأکید کرد: در کنار استفاده از ظرفیت مردم، حمایت از کانون‌های روستایی نیز ضروری است. تجهیزات فرهنگی، کتاب، آموزش مربیان و دسترسی به برنامه‌های تخصصی می‌تواند توان این کانون‌ها را افزایش دهد.
روز روستا؛ فرصتی برای دیدن ظرفیت‌های فرهنگی روستا
امیدی در پایان گفت: روز ملی روستا و عشایر فرصتی است تا در کنار توجه به مسائل عمرانی و اقتصادی روستاها، ظرفیت فرهنگی و اجتماعی آنها نیز بیشتر دیده شود.
وی خاطرنشان کرد: روستا مجموعه‌ای از سرمایه‌های انسانی، فرهنگی و اجتماعی دارد و مسجد و کانون فرهنگی هنری می‌توانند در شناسایی، حفظ و شکوفایی این سرمایه‌ها نقش‌آفرین باشند.
مدیر ستاد هماهنگی کانون‌های فرهنگی هنری مساجد فارس افزود: وقتی نوجوان روستایی بتواند در مسجد کتاب بخواند، فیلم بسازد، سرود اجرا کند، قرآن بیاموزد، درباره فرهنگ روستای خودش تحقیق کند و در کنار دیگر نوجوانان یک کار جمعی را به نتیجه برساند، مسجدبه بخشی از زندگی فرهنگی روستا تبدیل شده است.
نظر شما