خبرگزاری شبستان_چهارمحال‌وبختیاری_سجاد عباسی: مسجد برای نسل جوان فقط زمانی به یک پایگاه اثرگذار فرهنگی تبدیل می‌شود که جوان و نوجوان در آن از جایگاه مخاطب صرف خارج شود و فرصت پیدا کند ایده بدهد، تصمیم بگیرد، مسئولیت بپذیرد و نتیجه تلاش خود را ببیند؛ مسیری که کانون فرهنگی‌هنری توحید مسجد امام صادق(ع) فرخشهر با تکیه بر آن توانست بخشی از فاصله میان نسل جوان و قدیمی‌ترهای مسجد را کاهش دهد و پس از سال‌ها رکود، زمینه بازگشت نوجوانان و پویایی دوباره فعالیت‌های فرهنگی را فراهم کند.
در این تجربه، قرار نبود برای حل مشکلات کانون صرفاً به دنبال اعتبارهای مالی و امکانات تازه باشند؛ بلکه قرار شد از سرمایه‌ای استفاده شود که سال‌ها در دل مسجد وجود داشت؛ تجربه بزرگ‌ترها در کنار انگیزه، خلاقیت و توان اجرایی نوجوانان. همین نگاه، زمینه شکل‌گیری ایده‌ای را فراهم کرد که در آن هر برنامه فرهنگی، فرصتی برای مشارکت، مسئولیت‌پذیری و پیوند میان نسل‌ها بود.
سیده زهرا طاهریان، مدیر کانون فرهنگی‌هنری توحید مسجد امام صادق(ع) فرخشهر در گفت‌وگو با خبرنگار شبستان از روزهایی سخن می‌گوید که یک کانون سال‌ها راکد مانده بود، امکاناتش از دست رفته بود و فاصله‌ای میان نسل جوان و بخشی از ساختار سنتی مسجد شکل گرفته بود؛ اما با اعتماد به نوجوانان و ایجاد پیوند میان «انرژی جوانی» و «تجربه بزرگ‌ترها»، مسیر تازه‌ای برای فعالیت کانون شکل گرفت.
وقتی مسئله، فقط نبودن نوجوان‌ها نبود
طاهریان در تشریح شرایط کانون پیش از اجرای این طرح، اظهار کرد: مسئله اصلی ما فقط رکود برنامه‌های فرهنگی، کاهش حضور نوجوانان یا غیبت نسل جوان از مسجد نبود؛ مسئله عمیق‌تر از این حرف‌ها بود و ما با نوعی نبود سیاست‌گذاری فرهنگی منسجم و همچنین فاصله میان نسل جدید و برخی اعضای قدیمی مسجد مواجه بودیم.
وی افزود: از یک سو نسل آگاه، جوان و مشارکت‌جو در ساختار هیئت امنا و تشکل‌های مسجد به اندازه کافی حضور نداشت و از سوی دیگر، این وضعیت دو پیامد مهم ایجاد کرده بود؛ نخست ریزش کودکان و نوجوانان و کاهش اثرگذاری برنامه‌های فرهنگی و دوم، شکل‌گیری نوعی مقاومت ساختاری در برابر تغییرات جدید.
مدیر کانون فرهنگی‌هنری توحید مسجد امام صادق(ع) فرخشهر ادامه داد: بخشی از اعضای قدیمی هیئت امنا تصور می‌کردند تغییراتی که جوان‌ها و نوجوان‌ها دنبال می‌کنند ممکن است جایگاه و نقش آنها را تهدید کند؛ بنابراین اگر می‌خواستیم مستقیماً وارد تقابل با این نگاه شویم، نه‌تنها مسئله حل نمی‌شد، بلکه ممکن بود اصل فعالیت کانون نیز با مشکل مواجه شود.
من ۲۱ ساله بودم و باید راهی برای ماندن پیدا می‌کردیم
طاهریان با اشاره به شرایط خود در زمان پذیرش مسئولیت کانون گفت: زمانی که مدیر کانون «توحید» شهر فرخشهر شدم، بیش از ۲۱ سال نداشتم و اعضای کادر نیز عمدتاً جوان و نوجوان و زیر ۲۱ سال بودند.
وی افزود: کانون سال‌ها غیرفعال و راکد مانده بود و شاید حدود ۱۰ سال فعالیت جدی در آن اتفاق نیفتاده بود، بسیاری از امکانات و اموال کانون دیگر وجود نداشت، بخشی از تجهیزات از بین رفته بود و بودجه‌ای هم در اختیار نداشتیم؛ بنابراین راه‌اندازی دوباره کانون کار ساده‌ای نبود.
وی ادامه داد: در چنین شرایطی اگر وارد یک چالش مستقیم با هیئت امنا می‌شدم، کار برای من بسیار دشوارتر می‌شد و حتی این احتمال وجود داشت که نتوانم به فعالیت خود ادامه دهم؛ بنابراین تصمیم گرفتیم به جای مقابله، یک راه تازه برای همراه‌کردن نسل‌های مختلف مسجد پیدا کنیم.
وقتی تجربه بزرگ‌ترها کنار انرژی نوجوان‌ها قرار گرفت
مدیر کانون فرهنگی هنری «توحید» مسجد امام صادق(ع) فرخشهر درباره چگونگی شکل‌گیری ایده این طرح بیان کرد: تصمیم گرفتیم همه برنامه‌های کانون، حتی برنامه‌های کوچک و ساده، در قالب یک طرح مشخص نوشته شود و برای هر برنامه دو نوع مشارکت‌کننده تعریف کنیم؛ یک گروه مسئول اجرای کار باشد و گروه دیگر تجربه و پشتیبانی خود را در اختیار آنها قرار دهد.
طاهریان افزود: نوجوانان، مسئولیت اجرای برنامه‌ها را برعهده می‌گرفتند و اعضای هیئت امنا، افراد قدیمی، فعالان باسابقه و افراد مؤثر مسجد نیز در جایگاه افراد صاحب تجربه در کنار آنها قرار می‌گرفتند
وی ادامه داد: البته در برخی برنامه‌ها یک نفر برای اجرای کار کافی نبود و حتی چند نفر از نوجوانان مسئولیت اجرایی یک برنامه را برعهده می‌گرفتند؛ چون هدف این بود که نوجوانان واقعاً درگیر کار شوند و صرفاً مجری یک برنامه از پیش طراحی‌شده نباشند.
به گفته وی، طرح‌ها و برنامه‌های کانون در اختیار اعضای هیئت امنا قرار می‌گرفت و آنها برنامه‌ها را بررسی و از میان آنها انتخاب می‌کردند و گاهی نیز پیشنهادهایی برای تغییر و تکمیل طرح ارائه می‌دادند.
بچه‌ها دیگر مهمان مسجد نبودند؛ صاحب کار شدند
طاهریان گفت: همین فرآیند باعث شد اعضای هیئت امنا احساس کنند برنامه‌ها فقط متعلق به نوجوانان نیست، بلکه خود آنها نیز در شکل‌گیری و اجرای آن سهم دارند.
وی افزود: این اتفاق احساس تعلق هیئت امنا را افزایش داد، آنها احساس می‌کردند در حال حمایت و بزرگتری‌کردن برای بچه‌های مسجد هستند و همین نگاه، بسیاری از موانع را از سر راه فعالیت کانون برداشت.
مدیر کانون فرهنگی‌هنری «توحید» شهر فرخشهر ادامه داد: بعضی طرح‌ها به حمایت مالی نیاز داشت، بعضی به امکانات و زیرساخت، برخی فقط به حمایت معنوی احتیاج داشتند و حتی گاهی مسئله به همین سادگی بود که در مسجد باز شود، چای آماده شود یا آشپزخانه مسجد در اختیار نوجوانان قرار گیرد.
وی تصریح کرد: شاید اینها در ظاهر مسائل بسیار کوچکی باشند، اما وقتی همین امکانات با همراهی هیئت امنا در اختیار بچه‌ها قرار گرفت، نوجوان احساس کرد مسجد فقط جایی برای حضور و شرکت در برنامه نیست؛ بلکه جایی است که می‌تواند در آن تصمیم بگیرد، کار کند و نتیجه تلاش خودش را ببیند.
از «اوقات فراغت» تا «زندگی در مسجد»
طاهریان با اشاره به تأثیر این تجربه بر ماندگاری نوجوانان گفت: یکی از مهم‌ترین دستاوردهای این کار این بود که توانستیم مسئله جانشین‌پروری و جذب و ماندگاری نوجوانان را تا حد زیادی حل کنیم.
وی افزود: وقتی بچه‌ها در طراحی و اجرای برنامه‌ها نقش پیدا کردند، دیگر کانون را صرفا محلی برای گذراندن اوقات فراغت خود نمی‌دیدند؛ آنها احساس می‌کردند بخشی از این مجموعه هستند.
وی ادامه داد: نوجوانان طرح می‌ریختند، برنامه طراحی می‌کردند، مسئولیت می‌پذیرفتند و در نهایت ثمره و نتیجه کار خود را می‌دیدند، همین مسئولیت‌دادن و عاملیت‌بخشیدن به نوجوانان باعث شد ماندگاری آنها در کانون افزایش پیدا کند.
مدیر کانون فرهنگی هنری «توحید» مسجد امام صادق(ع) فرخشهر تأکید کرد: وقتی نوجوان احساس کند کاری که انجام می‌دهد متعلق به خودش است، طبیعی است که برای ادامه آن انگیزه بیشتری داشته باشد و این دقیقاً همان چیزی بود که ما در کانون دنبال می‌کردیم.
سرمایه‌ای که فقط پول نبود
طاهریان درباره ویژگی اصلی این ایده گفت: ما تلاش کردیم از تمام ظرفیت‌های موجود در مسجد استفاده کنیم و نشان دهیم که سرمایه فرهنگی فقط منابع مالی نیست.
مدیرکانون مسجد امام صادق(ع) شهر فرخشهر افزود: یک نفر تجربه خود را در اختیار نوجوان می‌گذاشت، فرد دیگری امکانات فراهم می‌کرد، شخصی حمایت معنوی انجام می‌داد و نوجوانان نیز انرژی، ایده و توان اجرایی خود را وارد میدان می‌کردند.
وی ادامه داد: در واقع تلاش کردیم میان تجربه نسل قدیم و انگیزه نسل جدید یک پیوند واقعی ایجاد کنیم؛ به‌گونه‌ای که نه نسل قدیم احساس حذف‌شدن کند و نه نسل جدید احساس کند قرار است همیشه فقط مخاطب برنامه‌ها باشد.
یک تندیس برای تجربه‌ای که از دل مسجد بیرون آمد
مدیر کانون فرهنگی‌هنری «توحید» مسجد امام صادق(ع) شهر فرخشهر با اشاره به حضور این ایده در رویداد ملی حل مسئله و نوآوری‌های مسجدمحور گفت: در میان ۱۱۰ کانونی که به این رویداد راه پیدا کرده بودند، طرح ارائه‌شده از سوی کانون ما مورد توجه قرار گرفت و به عنوان یکی از طرح‌های برگزیده انتخاب شد و دومین لوح و تندیس رویداد به کانون ما اختصاص پیدا کرد.
طاهریان افزود: برای ما مهم بود که این طرح از دل یک مسئله واقعی در مسجد شکل گرفته بود و صرفاً یک ایده روی کاغذ نبود؛ ما با یک چالش واقعی مواجه بودیم، راه‌حل را طراحی کردیم و بعد آن را در میدان اجرا آزمودیم.
سوادکوه؛ جایی برای شنیدن تجربه‌های تازه
وی درباره محل برگزاری رویداد اظهار کرد: این رویداد در استان مازندران، شهرستان سوادکوه و روستای خرماکلا برگزار شد و شرکت‌کنندگان در اردوگاه مربوط به کانون فرهنگی این روستا اسکان داشتند.
طاهریان ادامه داد: در جریان این رویداد فرصت پیدا کردیم از فعالیت‌های مجموعه فرهنگی روستا و به‌ویژه تجربه‌های مسئول کانون خرماکلا بازدید کنیم.
وی گفت: مجموعه گلخانه‌هایی که ایشان راه‌اندازی کرده بودند، از جمله تجربه‌های ارزشمند این سفر بود و برای ما جذاب بود که ببینیم چگونه یک کانون مسجدی می‌تواند از ظرفیت‌های محیط پیرامون خود برای حل مسائل و ایجاد فعالیت‌های جدید استفاده کند.
رویدادی برای دیدن، شنیدن و یادگرفتن
طاهریان با اشاره به نقاط قوت و ضعف این رویداد بیان کرد: در مجموع رویداد خوبی بود و برای من و مجموعه کانون تجربه ارزشمندی به همراه داشت.
وی افزود: البته مانند هر رویداد دیگری، نقاط قوت و ضعف‌هایی داشت و ما برخی پیشنهادها و نقدهای خود را با استادان و برگزارکنندگان مطرح کردیم و امیدواریم در دوره‌های بعدی این مسائل برطرف شود.
مدیر کانون فرهنگی‌هنری «توحید» مسجد امام صادق(ع) فرخشهر گفت: به نظرم برگزاری چنین رویدادهایی باید استمرار پیدا کند، زیرا کانون‌های فرهنگی هنری مساجد در نقاط مختلف کشور با مسائل متفاوتی روبه‌رو هستند و وقتی این تجربه‌ها در کنار یکدیگر قرار می‌گیرد، می‌توان از دل آنها راه‌حل‌های تازه‌ای پیدا کرد.
اگر قرار است مسجد زنده بماند، باید به نوجوان اعتماد کرد
طاهریان با تأکید بر اهمیت نقش نوجوانان در آینده مساجد اظهار کرد: تجربه ما نشان داد که برای ماندگارکردن نوجوان در مسجد، صرفاً برگزاری برنامه کافی نیست؛ نوجوان باید احساس کند در مسجد نقش دارد و صدایش شنیده می‌شود.
مدیر کانون مسجد امام صادق(ع) شهر فرخشهر افزود: اگر قرار باشد نوجوان را فقط مخاطب برنامه بدانیم، ممکن است مدتی در برنامه‌ها شرکت کند، اما برای ماندن باید به او مسئولیت، اختیار و فرصت تجربه‌کردن داد.
وی تصریح کرد: ما تلاش کردیم این فرصت را ایجاد کنیم؛ تجربه بزرگ‌ترها را کنار انرژی و ایده نوجوانان قرار دادیم و نتیجه نشان داد که وقتی این دو نسل به جای رقابت، در کنار هم قرار بگیرند، مسجد می‌تواند دوباره به یک فضای زنده، پویا و مسئله‌حل‌کن تبدیل شود.
طاهریان گفت: کانون ما طرح دیگری نیز در این رویداد داشت که آن هم مورد توجه قرار گرفت، اما با نظر استادان، تصمیم گرفتیم در نهایت همین طرح را به عنوان طرح اصلی ارائه کنیم؛ طرحی که برای ما نه فقط یک ایده، بلکه حاصل تجربه واقعی فعالیت در مسجد و تلاش برای حل یک مسئله بود.
نظر شما