خبرگزاری شبستان، گروه دین و اندیشه: اغلب این تعبیر را که «مساجد تبدیل به خانه سالمندان شده‌اند» به وقت آسیب‌شناسی کاهش حضور جوانان در مساجد شنیده‌ایم، در حالی که نفس حضور گروه سنی سالمند علاوه بر اینکه خود می‌توند بسترساز حضور جوانان در مسجد نیز شود، به کاهش آسیب‌های اجتماعی همچون افسردگی، بیماری و در پی آن هزینه‌های درمانی این گروه سنی حساس کمک می‌کند و به جوانان امکان استفاده از تجربه‌های آنها را نیز می‌دهد. با توجه به آنکه به تازگی هفته سالمند را پشت سر گذاشته‌ایم درباره راهکارهایی که مساجد می‌توانند و باید برای حضور موثر سالمندان انجام دهند با حجت‌الاسلام والمسلمین حسین ملانوری، مدیر مجتمع عالی آموزشی پژوهشی تبلیغ گفتگو کرده‌ایم که در ادامه مرور می‌شود:
حجت‌الاسلام ملانوری با اشاره به اقداماتی که مساجد می‌توانند برای اثربخشی و ارتقای کیفی سبک زندگی سالمندی انجام دهند، اظهار کرد: مساجد اگر چند کار را انجام دهند، می‌توانند روحیه سالمندان را تقویت کرده و این گروه سنی را در جامعه هم مؤثر کنند.
مدیر مجتمع عالی آموزشی پژوهشی تبلیغ افزود: ابتدا اینکه فضای فیزیکی مسجد را باید برای حضور سالمندان مناسب کرد. در واقع ما باید موانع حضور این قشر را در مساجد رفع کنیم. اگر یک سالمند نتواند به راحتی به مسجد رفت و آمد کند، خود به خود از برکات جمعی مسجد محروم می‌شود؛ به طور مثال حذف پله‌ها، نصب آسانسور یا پله برقی، ایجاد مسیرهای ایمن برای رفت‌وآمد از ضروریات مسجد برای قشر سالمند است. اگر این شرایط وجود نداشته باشد، طبعاً بسیاری از سالمندان در مسجد حضور پیدا نمی‌کنند و عدم حضور در جامعه و مسجد، آنها را ناامید کرده و حتی روحیه‌شان را تخریب کرده و موجب سرخوردگی‌شان می‌شود.
مساجد می توانند پایگاه پایش سلامت برای سالمندان باشد
حجت الاسلام ملانوری ادامه داد: دومین کاری که مساجد می‌توانند در این خصوص انجام دهند، ارائه خدمات سلامت و مشاوره است. وقتی انسان به سن سالمندی می‌رسد، طبیعتاً با مشکلات جسمی و روحی و روانی مواجه می‌شود. به هر حال جسمی که سالیانی از آن گذشته، با بیماری‌ها و کمبودهایی مواجه می‌شود. مسجد می‌تواند یک پایگاه پایش سلامت برای سالمندان باشد، ایستگاه سلامت داشته باشد و کارهایی از قبیل کنترل فشار خون، توزیع مکمل‌ها، مشاوره تغذیه و... به سالمندان ارائه دهد.
سالمندان هم عضو جامعه دینی هستند
وی گفت: ما برخی مواقع نگاه منفی به حضور سالمندان در مساجد داریم و مساجد را کانون سالمندان می‌نامیم، در صورتی که این امر چه اشکالی دارد؟ سالمند مگر عضو این جامعه نیست!؟، مگر مسلمان نیست و به ارائه خدمات احتیاج ندارد؟ مسجد باید پایگاه خدمت‌رسانی برای سلامت و مشاوره خانوادگی و روان‌شناختی باشد تا منجر به کاهش افسردگی و انزواطلبی این قشر شود تا تعامل سازنده‌ای با جامعه و خانواده خویش داشته باشند.
حجت الاسلام ملانوری افزود: سومین کاری که مساجد می‌توانند در این زمینه انجام دهند، آموزش مهارت‌های زندگی به سالمندان است. سالمندان نیز باید خیلی از مهارت‌های زندگی را فرابگیرند، چرا که فرصت مناسبی در خانواده‌ها برای انتقال این مهارت‌ها دارند. اگر ما کارگاه‌های آموزشی مناسبی را مخصوص سالمندان در مسجد بگذاریم و موضوعاتی نظیر مهارت‌های حل مسئله، مدیریت تعارض در روابط خانوادگی، ارتباطات بین‌نسلی و حفظ استقلال را به آنها یاد دهیم، می‌توانند در خانواده‌ها مؤثر شده و به نسل بعدی منتقل کنند.
مدیر مجتمع عالی آموزشی پژوهشی تبلیغ ادامه داد: چهارمین کاری که می‌توان انجام داد، ایجاد بستر مشارکت اجتماعی برای سالمندان است. در حال حاضر بسیاری از کارها را در جامعه و حتی در مساجد جوانان انجام می‌دهند، در صورتی که این کارها را سالمندان نیز می‌توانند انجام دهند و در صورت انجام این امور توسط این قشر، احساس مفید بودن و ارزشمندی در آنها بیشتر می‌شود.
وی گفت: الان ما بعضاً با سالمندان به گونه‌ای رفتار می‌کنیم که احساس می‌کنند دیگر کارایی ندارند، در صورتی که آنها نیز نیروی اجتماعی ما به شمار می‌روند. ما باید مسئولیت‌های سبک‌تر را که متناسب با شرایط سالمندی است به آنان واگذار کنیم، همانند تشکیل حلقه‌های دوستی و گفت‌وگو. ما باید در مساجد این حلقه‌ها را ایجاد کنیم و سالمند، غیرسالمند، جوانان و بچه‌ها در آن عضو شده و سالمندان با تجربه خویش مسئولیت این حلقه‌ها شوند و بتوانند این گفت‌وگوها را مدیریت کنند.
وقتی سالمند در مسجد احساس تعلق و کرامت پیدا کند و از تجربیات خود در این زمینه استفاده کند، روحیه‌اش تازه شده و این روحیه تازه را به خانواده خویش نیز منتقل می‌کندحجت الاسلام ملانوری افزود: برنامه‌های مشترک سالمندان و جوانان همانند جزءخوانی قرآن، جشن‌های خانوادگی و جشن‌های مسجدی را سالمندان با تجربه خویش می‌توانند مدیریت کرده و در این برنامه‌های مشترک برای جوانان راهکار ارائه کنند. وقتی سالمند در مسجد احساس تعلق و کرامت پیدا کند و از تجربیات خود در این زمینه استفاده کند، روحیه‌اش تازه شده و این روحیه تازه را به خانواده خویش نیز منتقل می‌کند. همچنین از گوشه‌نشینی پرهیز کرده و می‌تواند تبدیل به ستون خانه و مشاوری امین برای فرزندان خویش شود.
وی در ادامه گفت: اگر این مسائل در مساجد پیگیری شود، هم در سالمندان ایجاد امید کرده و هم آنها را تبدیل به نیروهای فرهنگی و اجتماعی مؤثر می‌کند که می‌توانند بسیاری از مشکلات جامعه و خانواده را حل کنند.
حجت‌الاسلام ملانوری در ادامه با بیان اینکه مساجد ظرفیت‌های گسترده‌ای دارند که شامل نیروهای انسانی، امکانات فیزیکی، ساختمان و امکانات جانبی آنها می‌شود، گفت: سالمندان بخشی از نیروی انسانی مسجد هستند و می‌توانند هم در خدمات اجتماعی و اقتصادی اثرگذار باشند، هم در بحران‌های اجتماعی نقش ایفا کنند و حتی می‌توانند برخی بخش‌ها را مدیریت کرده و برخی خدمات را ارائه دهند.
وی افزود: به طور مثال یکی از کارهایی که الان نیز توسط سالمندان در برخی مساجد صورت می‌گیرد، الگوی انتقال فرهنگ رفت و آمد به مسجد است، زیرا آنها سال‌ها تجربه حضور در مساجد را دارند؛ بنابراین می‌توانند این الگو را به جوانان و نوجوانان مسجدی منتقل کنند.
وی ادامه داد: وقتی یک پیرمرد در مسجد سخن حکیمانه‌ای برای نوجوانان و جوانان ارائه می‌کند، خیلی می‌تواند کمک کند. او می‌تواند به عنوان بزرگ‌تر گروه در مسجد نقش ایفا کند. پیامبر عظیم‌الشان اسلام فرمودند: «پیرمرد در میان خانواده خودش مثل پیغمبر در میان امت است»، زیرا قبولش دارند. این نقش در مسجد از خانواده قوی‌تر است؛ وقتی پیرمردی سالیان سال اهل مسجد است و تجربیاتی در مسجد دارد، این خود به خود می‌تواند موجب جذب جوانان شود.
وی افزود: همچنین در حفظ سنت‌های اصیل مسجدی، سالمندان خیلی می‌توانند نقش‌آفرین باشند. مسجد مجموعه‌ای آداب و سنن دارد که از قدیم در مساجد جا افتاده و هر شهر و هر کشوری آدابش گاهی متفاوت می‌شود. این سالمندان هستند که از گذشته و نسل‌های پیشین این آداب و سنت‌ها را فرا گرفته و می‌توانند آنها را به نسل جدید منتقل کنند. چه‌بسا نسل جدید ما در شرایط فرهنگی کنونی، حتی اگر اهل مطالعه و فضای مجازی باشد، به این‌ها نرسد، اما وقتی در کنار سالمندان در مسجد قرار می‌گیرد، خود به خود گاهی با تدبیر و گاهی با تذکر، این آداب‌ها و سنت‌ها را از سالمندان فرا می‌گیرد.
سالمندان می‌توانند الگوی عملی حضور دیگران، مثلاً نسل جوان، در مسجد باشند
وی گفت: سالمندان الگوی عملی حضور در مسجد هستند؛ اینکه جوانان و نوجوانان پیرمردی را می‌شناسند که هم اهل آرامش و معنویت است و هم اهل مسجد است؛ بنابراین برای دست‌یابی به آرامش، حتی اگر این پیرمرد را در خیابان ببیند، جذب رفتار وی می‌شوند و همین خود عامل حضور آنان در مسجد می‌شود. در واقع سالمندان می‌توانند الگوی عملی حضور دیگران، مثلاً نسل جوان، در مسجد باشند.
حجت‌الاسلام ملانوری با بیان اینکه یک گروه از قشر سالمند مساجد، خود امام جماعت‌های مساجد هستند، تأکید کرد: آنها از دوران جوانی در مساجد بوده‌اند و اکنون به دوران کهنسالی رسیده‌اند. پیشنهاد این است که امام جماعت‌های سالمند خودشان یک امام جماعت جوان را کنار خود بگذارند و یا حتماً یک سری امور فرهنگی مسجد را به آن جوان بسپارند هر کسی مرد زمانه خودش است و ما نمی‌توانیم در زمان آینده به سبک قبل عمل کنیم، چرا که جوانان امروزی به دنبال چیزهایی هستند که طلبه‌های جوان بیشتر آنها را درک می‌کنند. البته نباید از تجارب سالمندان غافل شویم.
مدیر مجتمع عالی آموزشی پژوهشی تبلیغ گفت: نکته دوم اینکه ما در مساجد پایگاه‌های مشاوره و راهنمایی راه‌اندازی کنیم و سالمندانی را که توان مشاوره و راهنمایی در بخش‌های مختلف دارند، شناسایی کنیم. این مشاوره‌ها در بخش‌های مختلف نظیر خانواده‌داری، مدیریت اداره، مدیریت اقتصادی و مدیریت فرهنگی می‌تواند صورت گیرد. در تمام نقش‌های ما در زندگی، یک آدمی قبلاً وجود داشته که مدیر بوده، کار کرده، تجربه دارد و الان تبدیل به سالمند شده است.
وی ادامه داد: پایگاه مشاوره مسجد هم می‌تواند سالمندان را احیا کرده و هم با خدمات رایگان این قشر در مساجد استفاده کرد، چرا که هزینه‌های سالمندان کمتر بوده و پس از بازنشستگی حقوق دریافت کرده و به دنبال حقوق جدید نیستند.
می‌توان ستادهایی نظیر ستاد کمک به نیازمندان، ستاد رساندن آذوقه به فقرا و... را در مساجد فعال و سالمندان را هم مسئول کرد و هم عضو و فعال کرد تا این کار تقویت شودوی افزود: سومین نکته راه‌اندازی انجمن‌های خیرخواهانه یا تشکیلات خیرخواهانه در مساجد است و سالمندان را در این تشکیلات هم در مدیریت و هم در اجرای فعالیت‌های خیرخواهانه مسجد فعال کنیم؛ به طور مثال راه‌اندازی ستاد جهیزیه مسجد. برای تهیه جهیزیه دخترخانم‌های نیازمند، گروهی از سالمندان مسئول ستاد شده و از افراد خیر در این خصوص پیگیری کنند. همچنین می‌توان ستادهایی نظیر ستاد کمک به نیازمندان، ستاد رساندن آذوقه به فقرا و... را در مساجد فعال و سالمندان را هم مسئول کرد و هم عضو و فعال کرد تا این کار تقویت شود.
مدیر مجتمع عالی آموزشی پژوهشی تبلیغ در پایان خاطرنشان کرد: چهارمین نکته ایجاد کلاس‌های آموزشی با تدریس سالمندان است. اگر ما در مساجد این امکانات را فراهم کنیم تا سالمندان تجربیات خود را در کلاس‌های بیان تجربیات ارائه کنند و مطالب‌شان را به قشر جوان فرا دهند، خیلی‌ها علاقه‌مند به استفاده از این تجربیات هستند و این امر می‌تواند مسجد را به عنوان یک محور در آموزش در جامعه مطرح کند.
گفتگو از آمنه مستقیمی
نظر شما