خبرگزاری شبستان-خراسان جنوبی؛ زینب روحانی مقدم- زرشک برای خراسان جنوبی فقط یک محصول کشاورزی نیست؛ بخشی از هویت اقتصادی و معیشتی مردمی است که سالها با باغهای سرخ این محصول زندگی کردهاند.
با این حال، مسئله امروز زرشک تنها میزان تولید نیست؛ دغدغه اصلی این است که حاصل ماهها زحمت کشاورز چگونه از باغ تا بازار طی مسیر کند تا هم سهم تولیدکننده از ارزش واقعی محصول افزایش یابد و هم زرشک خراسان جنوبی جایگاه شایستهتری در بازارهای داخلی و خارجی پیدا کند.
در شرایطی که خشکسالیهای متوالی، افزایش دما و محدودیت منابع آبی فشار مضاعفی بر کشاورزان وارد کرده است، برنامهریزی برای برداشت، خرید، فرآوری، بستهبندی و صادرات زرشک اهمیت بیشتری پیدا کرده است؛ چراکه افزایش تولید بدون بازار مطمئن میتواند به جای فرصت، به دغدغهای تازه برای زرشککاران تبدیل شود.
محسن اسفندیاری، رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی، در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری شبستان از خراسان جنوبی، با تشریح آخرین وضعیت تولید و بازار زرشک استان، از پیشبینی تولید حدود ۱۲۰ هزار تن زرشک تازه، آغاز برداشت از اواسط مهرماه، اجرای کشاورزی قراردادی، توسعه فرآوری و بستهبندی، شناسهدار کردن محصول و هدفگذاری برای افزایش صادرات این محصول خبر داد.
خراسان جنوبی همچنان قطب اصلی تولید زرشک کشور است
اسفندیاری با اشاره به سطح زیرکشت زرشک در خراسان جنوبی اظهار کرد: این استان همچنان قطب اصلی تولید زرشک کشور است و حدود ۲۹ هزار و ۳۵۷ هکتار از اراضی استان به کشت این محصول اختصاص دارد.
راسان جنوبی همچنان قطب اصلی تولید زرشک کشور است و حدود ۲۹ هزار و ۳۵۷ هکتار از اراضی استان به کشت این محصول اختصاص دارد.
وی افزود: از این میزان، حدود ۲۹ هزار و ۲۷ هکتار باغ آبی و ۳۳۰ هکتار باغ دیم است و حدود ۲۶ هزار و ۳۸۸ هکتار از باغات آبی در مرحله باردهی قرار دارند.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی ادامه داد: با توجه به سطح باغات بارور، وضعیت فعلی محصول، شرایط اقلیمی، میزان تنشهای گرمایی و آبی و همچنین وضعیت باغات در شهرستانهای عمده تولیدکننده، برآورد کارشناسی ما برای تولید زرشک تازه در سال ۱۴۰۵ حدود ۱۳۰ هزار تن است.
اسفندیاری با بیان اینکه دامنه طبیعی نوسان تولید حدود ۱۱۲ تا ۱۲۵ هزار تن در نظر گرفته میشود، گفت: این میزان تولید ظرفیت قابل توجهی برای تأمین بازار داخلی، فرآوری و توسعه صادرات ایجاد میکند و برنامه امسال باید به گونهای باشد که این حجم تولید با کمترین فشار قیمتی به بازار عرضه شود.
برداشت زرشک از اواسط مهرماه آغاز میشود
وی درباره زمان آغاز برداشت زرشک در استان گفت: برداشت زرشک از اواسط مهرماه آغاز میشود و تا اواسط آبانماه ادامه خواهد داشت و در برخی مناطق، بسته به شرایط اقلیمی و زمان رسیدگی محصول، ممکن است برداشت تا اواخر آبان نیز ادامه پیدا کند.برداشت زرشک از اواسط مهرماه آغاز میشود و تا اواسط آبانماه ادامه خواهد داشت و در برخی مناطق، بسته به شرایط اقلیمی و زمان رسیدگی محصول، ممکن است برداشت تا اواخر آبان نیز ادامه پیدا کند.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی با اشاره به اینکه عمده تولید پیشبینیشده از سطح باغات بارور استان حاصل خواهد شد، بیان کرد: شهرستانهای قائنات، زیرکوه، درمیان، بیرجند و سربیشه مهمترین مناطق تولید زرشک استان هستند و بخش عمده برنامه خرید، فرآوری و بازاررسانی نیز باید بر همین مناطق متمرکز باشد.
اسفندیاری افزود: در سال جاری با ورود حدود ۲۲ تا ۲۳ هزار هکتار باغ بارور به مرحله برداشت، حدود ۱۲۰ هزار تن زرشک تازه وارد چرخه تولید و بازار خواهد شد.
خشکسالی عملکرد زرشک را تحت تأثیر قرار داده است
وی با اشاره به تأثیر خشکسالیهای متوالی و افزایش دما بر تولید زرشک گفت: خشکسالیهای متوالی، افزایش دما و محدودیت منابع آبی همچنان از مهمترین عوامل محدودکننده عملکرد زرشک در استان هستند.خشکسالی های متوالی، افزایش دما و محدودیت منابع آبی همچنان از مهمترین عوامل محدودکننده عملکرد زرشک در استان هستند.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی ادامه داد: در سالهای اخیر تنش گرمایی در برخی مناطق موجب کاهش عملکرد در واحد سطح شده است، اما وضعیت باغات از نظر سن، تغذیه، مدیریت آبیاری و شرایط اقلیمی یکسان نیست و نمیتوان برای تمام استان یک درصد کاهش عملکرد تعیین کرد.
اسفندیاری تصریح کرد: برآورد کارشناسی ما برای سال ۱۴۰۵ این است که عملکرد متوسط باغات بارور در محدوده حدود پنج تا ۵.۵ تن زرشک تازه در هکتار قرار گیرد برآورد کارشناسی ما برای سال ۱۴۰۵ این است که عملکرد متوسط باغات بارور در محدوده حدود پنج تا ۵.۵ تن زرشک تازه در هکتار قرار گیرد و بر این اساس، تولید کل استان حدود ۱۲۰ هزار تن زرشک تازه پیشبینی میشود.
وی با بیان اینکه سیاست امسال صرفاً افزایش سطح زیرکشت نیست، گفت: تمرکز بر حفظ باغات موجود، اصلاح و نوسازی باغات ضعیف، افزایش بهرهوری آب، تغذیه اصولی، کنترل آفات و بیماریها و افزایش عملکرد در واحد سطح است.
کشاورزی قراردادی برای کاهش فشار فروش بر زرشککاران
رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی یکی از دغدغههای اصلی زرشککاران را قیمت محصول دانست و اظهار کرد: در سال ۱۴۰۵ یکی از اقدامات عملی و مهم برای مدیریت بازار زرشک، اجرای طرح توسعه کشاورزی قراردادی زرشک است.
اسفندیاری افزود: در این طرح، صندوق حمایت از توسعه بخش کشاورزی شهرستان قائنات به عنوان مجری طرح توسعه کشاورزی قراردادی زرشک تعیین شده و مأموریت اصلی آن ایجاد ارتباط سازمانیافته میان تولیدکننده و خریدار و فراهم کردن سازوکار خرید محصول است.
وی بیان کرد: هدف عملیاتی ما در سال جاری این است که حداقل ۱۰ تا ۱۵ هزار تن زرشک تازه تحت پوشش خرید قراردادی قرار گیرد؛ یعنی حدود ۸ تا ۱۲ درصد تولید پیشبینیشده استان.
هدف عملیاتی ما در سال جاری این است که حداقل ۱۰ تا ۱۵ هزار تن زرشک تازه تحت پوشش خرید قراردادی قرار گیرد؛ یعنی حدود ۸ تا ۱۲ درصد تولید پیشبینیشده استان.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی ادامه داد: این اقدام باعث میشود بخشی از محصول قبل از ورود به بازار عمومی دارای خریدار مشخص باشد و فشار عرضه در زمان اوج برداشت کاهش پیدا کند.
اسفندیاری با اشاره به تقویت منابع خرید نیز گفت: منابع صندوق حمایت از بخش کشاورزی استان برای خرید زرشک افزایش یافته و موضوع تأمین اعتبار خرید در شورای برنامهریزی استان نیز دنبال شده است.
وی افزود: همچنین مبنای ۲۰۰ هزار تومان برای هر کیلوگرم زرشک با شاخه به عنوان قیمت مورد مطالبه و مبنای حمایتی بازار مطرح شده و هدف این است که کشاورز محصول خود را پایینتر از هزینههای واقعی تولید به فروش نرساند.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی سه محور اصلی بازار زرشک در سال ۱۴۰۵ را «خرید قراردادی، تأمین مالی خرید و توسعه بازار و صادرات» عنوان کرد و گفت: این مدل نسبت به خرید موردی در زمان برداشت، قدرت بیشتری برای مدیریت بازار و کاهش فشار فروش بر کشاورز ایجاد میکند.
عبور زرشک از خامفروشی با فرآوری، بستهبندی و شناسهدار شدن
اسفندیاری با اشاره به ضرورت تکمیل زنجیره ارزش زرشک اظهار کرد: در سال ۱۴۰۵ برنامه توسعه زرشک صرفاً به افزایش تولید محدود نیست و هدف اصلی، تکمیل زنجیره ارزش از مزرعه تا بازار داخلی و صادرات است.
وی گفت: با تولید حدود ۱۲۰ هزار تن زرشک تازه و با در نظر گرفتن ضریب تبدیل حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد، ظرفیت تولید حدود ۲۴ تا ۳۰ هزار تن زرشک خشک وجود خواهد داشت.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی افزود: بر این اساس،هدفگذاری امسال این است که حدود پنج هزار تن زرشک خشک وارد فرآیندهای سورت، بستهبندی استاندارد و فرآوری با ارزش افزوده بالاتر شود.هدفگذاری امسال این است که حدود پنج هزار تن زرشک خشک وارد فرآیندهای سورت، بستهبندی استاندارد و فرآوری با ارزش افزوده بالاتر شود.
اسفندیاری، شناسهدار و شناسنامهدار کردن محصول زرشک را یکی از موضوعات مهمی دانست که باید از امسال به صورت جدی وارد زنجیره تولید شود و گفت: بر اساس بند «خ» ماده ۷۱ قانون برنامه پنجساله هفتم پیشرفت، نظام رهگیری و ردیابی و شناسنامهدار کردن محصولات خام کشاورزی باید به گونهای ایجاد شود که محصول از مرحله تولید تا عرضه یا صادرات قابل شناسایی و رهگیری باشد.
وی ادامه داد: در آییننامه اجرایی نیز «شناسه محصول» به عنوان شناسه یکتای اطلاعات شناسنامه محصول تعریف شده و قابلیت رهگیری محصول از تولید تا عرضه یا صادرات مورد تأکید قرار گرفته است.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی تأکید کرد:برای زرشک خراسان جنوبی، شناسهدار کردن محصول باید از باغ آغاز شود برای زرشک خراسان جنوبی، شناسهدار کردن محصول باید از باغ آغاز شود؛ یعنی مشخصات تولیدکننده، محل تولید، سطح باغ، فرآیند تولید، عملیات انجامشده و مشخصات محصول در زنجیره ثبت شود و در ادامه، محصول در مرحله خشککنی، سورت، بستهبندی و صادرات نیز قابلیت رهگیری داشته باشد.
اسفندیاری سه مزیت مستقیم این اقدام را افزایش اعتماد بازار داخلی و خارجی، امکان ردیابی و کنترل کیفیت محصول و فراهم شدن زیرساخت لازم برای صادرات حرفهای و برندینگ زرشک خراسان جنوبی عنوان کرد.
وی افزود: وزارت جهاد کشاورزی نیز در سال ۱۴۰۵ اجرای مرحلهای نظام شناسهگذاری و ردیابی محصولات کشاورزی را دنبال کرده و اتصال اطلاعات تولید تا بازار، صنایع تبدیلی و صادرات را مورد تأکید قرار داده است.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی ادامه داد: در کنار آن، توسعه واحدهای فرآوری و بستهبندی، تکمیل زیرساختهای خشککنی، سورتینگ، انبار و سردخانه، توسعه محصولات فرآوریشده و ایجاد بازارهای صادراتی نیز دنبال میشود.
اسفندیاری همچنین از پیگیری برگزاری جشنواره زرشک، ایجاد برند ملی زرشک و پیگیری ایجاد سازمان ملی زرشک با محوریت خراسان جنوبی به عنوان اقدامات مهم برای تقویت جایگاه این محصول یاد کرد.
هدفگذاری صادرات ۲۰۰ تن زرشک و فرآوردههای آن در سال ۱۴۰۵
وی با اشاره به وضعیت صادرات زرشک خراسان جنوبی گفت:صادرات زرشک هنوز با ظرفیت واقعی تولید استان فاصله زیادی دارد و این موضوع یکی از مهمترین ظرفیتهای قابل توسعه در زنجیره ارزش زرشک است.
صادرات زرشک هنوز با ظرفیت واقعی تولید استان فاصله زیادی دارد و این موضوع یکی از مهمترین ظرفیتهای قابل توسعه در زنجیره ارزش زرشک است.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی افزود: بر اساس آمار گمرکی منتشرشده برای هفتماهه سال ۱۴۰۴، ۷۷ تن زرشک به ارزش ۱۶۸ هزار دلار صادر شده بود.
اسفندیاری ادامه داد: مقصد صادرات زرشک خراسان جنوبی شامل کشورهایی مانند عراق، امارات، آلمان، روسیه، ترکیه، آذربایجان، فرانسه، قزاقستان، قطر، کویت و لبنان بوده است.
وی گفت: برای سال ۱۴۰۵، با توجه به توسعه بازار، افزایش توجه به بستهبندی و فرآوری و برنامه توسعه صادرات، برآورد کارشناسی ما این است که تا پایان مهرماه حدود ۱۰۰ تن زرشک خشک و فرآوردههای زرشک صادر شود.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی با اشاره به اینکه بخش مهمی از برداشت محصول جدید از مهرماه آغاز میشود، بیان کرد: برآورد کل صادرات سال ۱۴۰۵ را حدود ۲۰۰ تن در نظر میگیریم.
اسفندیاری متوسط ارزش صادراتی را حدود ۲.۱ تا ۲.۳ هزار دلار به ازای هر تن عنوان کرد و افزود: بر این اساس، ارزش صادرات سالانه حدود ۴۳۰ تا ۴۵۰ هزار دلار برآورد میشود.
وی درباره برنامههای استان برای تحقق این هدف گفت: تمرکز صادراتی بر بستهبندی استاندارد، شناسایی بازارهای هدف، قراردادهای فروش صادراتی، برندینگ، فرآوری و افزایش سهم محصول دارای ارزش افزوده خواهد بود.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی خاطرنشان کرد: هدف این است که از تولید حدود ۱۲۰ هزار تن زرشک تازه، حداقل پنج هزار تن محصول خشک وارد فرآوری و بستهبندی ارزشافزودهمحور شود و حدود ۲۰۰ تن محصول خشک و فرآوردههای زرشک به بازارهای خارجی صادر شود.
اسفندیاری تأکید کرد: به این ترتیب، سیاست زرشک استان از «تولید بیشتر» به سمت تولید اقتصادیتر، خرید مطمئنتر، محصول قابل رهگیری و صادرات ارزشافزودهمحور حرکت میکند.
نظر شما