به گزارش خبرگزاری شبستان از مشهد، حجت الاسلام امین مطهری مقدم، معاون فرهنگی سابق مرکز رسیدگی به امور مساجد خراسان در یادداشتی برای شبستان از اهمیت نقش امام جماعت در مسجد و ایجاد وحدت در ارکان مساجد نوشت.
مدیریت مسجد، صرفاً اداره امور روزمره یک ساختمان نیست؛ بلکه مسئولیتی در برابر خدا و مردمی است که مسجد را خانه عبادت، آرامش و ارتباط اجتماعی خود میدانند. امام جماعت به دلیل جایگاه امامت و هدایت، باید نسبت به کیفیت حیات مسجد حساس باشد و برای سامان یافتن امور آن نقش ایفا کند. این مسئولیت شامل توجه به عبادت، تربیت، اخلاق، نظم، فعالیتهای اجتماعی و صیانت از جایگاه مسجد است. مسجد زمانی میتواند نقش خود را ایفا کند که مدیریت آن از حالت موردی و شخصی خارج شده و بر پایه مسئولیتپذیری و تدبیر شکل گیرد.
شناسایی و هدایت ظرفیت ها
هر مسجد دارای ظرفیتهای انسانی و اجتماعی متعددی است؛ از امام جماعت و هیئت امنا تا خادمان، جوانان، کانونهای فرهنگی، بسیج، خیرین و دیگر فعالان. هنر مدیریت مسجد این نیست که همه امور را یک نفر انجام دهد؛ بلکه باید این ظرفیتها را بشناسد و در جای مناسب به کار گیرد.
امام جماعت باید بتواند میان تواناییهای افراد و نیازهای مسجد ارتباط برقرار کند. تدبیر یعنی استفاده درست از ظرفیتها، جلوگیری از موازیکاری، ایجاد هماهنگی و قرار دادن توان مردم در مسیر هدف مشترک؛ یعنی آبادانی معنوی و اجتماعی مسجد.
مسجد دارای ارکان و ظرفیتهای متنوعی است که هرکدام وظیفه و جایگاه خاص خود را دارند. در این میان، امام جماعت باید محور هدایت و جهتدهی مجموعه باشد و میان ارکان مختلف مسجد هماهنگی ایجاد کند. محوریت امام جماعت به معنای کنار گذاشتن دیگران نیست؛ بلکه به معنای ایجاد وحدت در هدف و جلوگیری از پراکندگی فعالیتهاست.
مسجد هنگامی منسجم میشود که امام جماعت، هیئت امنا، خادمان، کانونها، بسیج، جوانان و دیگر فعالان، نقش خود را در یک منظومه مشترک بشناسند و توان خود را در مسیر آبادانی و اثرگذاری مسجد قرار دهند.
هیئت امنا؛ مسئول صیانت و پشتیبانی از مسجد
هیئت امنا از ارکان مهم پشتیبانی و ساماندهی امور مسجد است و باید در حفظ مصالح مسجد، پشتیبانی از فعالیتها و فراهم کردن الزامات حیات آن نقشآفرینی کند. این نقش زمانی اثربخش است که با امام جماعت هماهنگ باشد و مرز مسئولیتها روشن بماند. هیئت امنا نباید به ساختاری موازی در برابر امامت تبدیل شود؛ همانگونه که امام جماعت نیز نباید ظرفیتهای مدیریتی و پشتیبانی هیئت امنا را نادیده بگیرد.
همکاری متقابل، تقسیم مسئولیت و توجه به هدف مشترک، زمینه شکلگیری مدیریت منسجم و سالم مسجد را فراهم میکند.
خادمان؛ مسئول خدمت و تکریم نمازگزاران
خادمان مسجد در نگاه نخست مسئول امور خدماتی هستند، اما کیفیت رفتار آنان میتواند بر تجربه مردم از مسجد اثر مستقیم بگذارد. پاکیزگی، نظم، راهنمایی، رعایت ادب و تکریم نمازگزاران، بخشی از خدمت به خانه خداست.
خادم باید بداند که مخاطب او تنها نمازگزار دائمی نیست؛ بلکه کودک، جوان، سالمند، خانواده، مسافر و فردی که برای نخستین بار وارد مسجد میشود نیز باید احساس احترام و آرامش داشته باشد. امام جماعت و هیئت امنا باید جایگاه خدمت را جدی بگیرند و شرایطی فراهم کنند که خادمان بتوانند وظیفه خود را با کرامت و مسئولیت انجام دهند.
کانونهای فرهنگی و بسیج؛ ظرفیتهای فرهنگی و اجتماعی مسجد
مسجد برای تحقق مأموریتهای فرهنگی و اجتماعی خود به ظرفیتهای سازمانیافته نیاز دارد. کانونهای فرهنگی، بسیج و دیگر تشکلهای مسجدی میتوانند بخشی از این ظرفیت را فراهم کنند؛ مشروط بر آنکه فعالیت آنان در منظومه کلی مسجد هماهنگ باشد.
هر تشکل نباید مسجد را صرفاً محل اجرای برنامههای خود بداند، بلکه باید فعالیتش را در راستای اهداف مسجد و نیازهای مردم تنظیم کند. امام جماعت میتواند با ایجاد هماهنگی میان این مجموعهها، از موازیکاری جلوگیری و ظرفیتهای آنان را در حوزههایی مانند تربیت، قرآن، جوانان، خدمت اجتماعی و حل مسائل محله فعال کند.
جوانان و فعالان؛ سرمایه انسانی مسجد
هیچ مسجدی بدون حضور نسل جوان نمیتواند آیندهای پایدار داشته باشد. جوانان فقط مخاطب برنامههای مسجد نیستند؛ بلکه بخشی از سرمایه انسانی و مدیریتی آن هستند. باید زمینه حضور، مسئولیتپذیری و نقشآفرینی آنان فراهم شود تا از مصرفکننده برنامه به سازنده و پیشبرنده حیات مسجد تبدیل شوند.
توصیه به جذب جوانان و تبدیل مسجد به پایگاه فعالیت آنان، بر همین ضرورت تأکید دارد. امام جماعت باید استعدادهای جوانان را بشناسد، به آنان میدان بدهد، آنان را تربیت کند و در عین هدایت و نظارت، فرصت تجربه و مسئولیتپذیری واقعی برایشان فراهم آورد.
همکاری ارکان؛ شرط انسجام و کارآمدی مسجد
ارکان مسجد زمانی میتوانند اثرگذار باشند که به جای رقابت و موازیکاری، مکمل یکدیگر باشند. امام جماعت جهت و هدایت را بر عهده دارد، هیئت امنا پشتیبانی و صیانت میکند، خادمان خدمت میکنند و تشکلها و جوانان ظرفیتهای فرهنگی و اجتماعی را فعال میسازند. این تقسیم نقش، هنگامی نتیجه میدهد که ارتباط، گفتوگو و هماهنگی مستمر وجود داشته باشد.
مسجد شایسته یک مجموعه تکنفره نیست؛ بلکه منظومهای از انسانها و ظرفیتهاست که تحت هدایت و راهبری امام جماعت، برای تحقق حیات دینی و اجتماعی مسجد همکاری میکنند.
همکاری ارکان مسجد، زمینه تحقق مدیریت مؤثر و مردمی
مدیریت مردمی مسجد زمانی شکل میگیرد که هر رکن جایگاه خود را بشناسد و در عین استقلال در مسئولیت، با دیگر ارکان هماهنگ باشد. امام جماعت باید محور هدایت و انسجام باشد، هیئت امنا از مسجد پشتیبانی کند، خادمان تکریم مردم را بر عهده بگیرند و کانونها، بسیج و جوانان ظرفیتهای فرهنگی و اجتماعی را فعال کنند.
این همکاری، مسجد را از مجموعهای از فعالیتهای پراکنده به یک منظومه هماهنگ تبدیل میکند. نتیجه، مسجدی است که در آن مردم احساس تعلق دارند، ارکان با یکدیگر همکاری میکنند و ظرفیتهای انسانی در مسیر هدف مشترک به کار گرفته میشود.
نظر شما