پرچم، نماد هویت ملی، تعلق، حاکمیت

به گزارش خبرگزاری شبستان؛ برخی از نشانه‌ها دارای معنی و مفهوم خاصی هستند. پرچم برای همه افراد در هر جای دنیا نمادی از یک گروه یا سازمان است که هدف‌های مشترک دارند. پرچم نشانه اتحاد و تمایز است و معنی‌های زیادی را یادآور می‌شود. از پرچم برای نشان‌دادن اندیشه‌ها و باورها می‌توان استفاده کرد. پرچم در بسیاری از مواقع نقش سیاسی و در بسیاری از رویدادهای تاریخی و اجتماعی نقشی پررنگ داشته است.

پرچم نماد هویت، تعلق، حاکمیت، تاریخ و ارزش‌های یک کشور، سازمان یا گروه است. رنگ‌ها، نشانه‌ها و حتی نحوه قرار گرفتن یک پرچم می‌توانند پیام مشخصی را منتقل کنند؛ از اعلام هویت یک کشور گرفته تا سوگواری، درخواست مذاکره یا اعلام شرایط اضطراری. پرچم‌ها فقط برای کشورهای مستقل استفاده نمی‌شوند. سازمان‌های بین‌المللی، شهرها، نیروهای نظامی، دانشگاه‌ها، تیم‌های ورزشی و حتی بعضی شرکت‌ها نیز پرچم اختصاصی دارند.

پیشینه استفاده از پرچم بین قبایل، چه در جنگ و چه در صلح، به روزگار باستان بازمی‌گردد. آن‌گونه که از منابع تاریخی برمی‌آید، تمدن‌های گوناگون شرق و غرب از آن بهره می‌جسته‌اند؛ هر چند به‌طور دقیق مشخص نیست که نخستین بار استفاده از آن توسط چه کسانی و در چه زمانی بوده ‌است. به دلیل اینکه پرچم نماد هم‌بستگی لشکر است، یکی از هدف‌های دشمن همواره این است که پرچم‌دار را از بین ببرد و پرچم را به زمین اندازد تا روحیه جنگی لشکر مقابل تضعیف شود. در بسیاری از جنگ‌ها یکی از منصب‌های مهم «پرچم‌داری» بوده ‌است.

ظهور پرچم در ایران به قیام کاوه آهنگر علیه ظلم و ستم ضحاک بازمی‌گردد. کاوه آهنگر به منظور برانگیختن احساسات مردمی علیه ضحاک، پیش‌بند چرمی خود را بر سر چوبی کرد و آن را بالا گرفت تا مردم گرد او جمع شدند. پس از وی فریدون فرمان داد تا آن چرم را بیارایند و چنین بود که این پرچم را درفش شاهی نامید. گفته‌اند نخستین رنگ‌های پرچم ایران زرد و سرخ و بنفش بود. پس از فتح ایران به دست اعراب مسلمان، ایرانیان تا دویست سال هیچ پرچمی نداشتند و تنها دو تن از قهرمانان ملی ایران زمین، یعنی ابومسلم خراسانی و بابک خرمدین دارای پرچم بودند. پرچم ابومسلم سیاه رنگ بود و پرچم بابک سرخ رنگ.

سلطان محمود غزنوی بود که برای نخستین بار دستور داد نقش یک ماه را بر روی پرچم خود که رنگ زمینه آن سیاه بود بدوزند. وی پس از آن دستور داد نقش یک شیر در آن افزوده شود. نقش خورشید بر روی پرچم‌ها نیز از زمان خوارزمشاهیان باب شد.

رنگ و طرح پرچم ایران در طول تاریخ همواره در حال تغییر بوده است. پرچم شاه اسماعیل صفوی یکسره سبز رنگ بود و در آن تصویر ماه نیز قرار داشت. شاه طهماسب نیز در دوران پادشاهی دستور داد به جای شیر و خورشید، تصویر گوسفند را روی پرچم‌ها حک کنند. تا دوره قاجارها پرچم سه گوشه بود اما در این دوره شکل پرچم برای نخستین‌بار از سه گوشه به چهارگوشه تغییر یافت و رنگ سرخ نیز تنها رنگ پرچم شد و در درون آن بر روی دایره سفیدی، تصویر شیر و خورشید نقش بست.

پس از پیروزی انقلاب مشروطه، در اصل پنجم متمم قانون اساسی ذکر شد: الوان رسمی بیرق ایران، سبز و سفید و سرخ و علامت شیر و خورشید است. در زمان فتحعلی‌شاه قاجار شمشیری به دست شیر داده شد و استفاده از این نشان تا انقلاب ۱۳۵۷ ادامه پیدا کرد. از حدود قرن ۹ هجری (پانزده میلادی) نشان شیر و خورشید نشان محبوبی در پرچم‌های ایران بود. این نشان در دوره‌های مختلف و نزد سلسله‌های شاهی مختلف به صورت‌های متفاوتی تعبیر شد؛ به طوری که در ابتدا تنها نماد ستاره‌بینی بود، بعد از آن نشان پادشاهی شد و بعدها تعبیری دینی پیدا کرد.

تعبیرهای ملی‌گرایانه و سلطنتی از این نشان در دوران‌ قاجار و پهلوی به وفور یافت می‌شود. پس از انقلاب اسلامی نیز در اصل هجدهم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران تاکید شده است: پرچم رسمی ایران به رنگ‌های سبز و سفید و سرخ است، با این تفاوت که پس از انقلاب در میانه پرچم علامت مخصوص جمهوری اسلامی نقش بست که بر زمینۀ سفید با شعار «الله اکبر» آذین‌بندی شده بود. طرحی که اکنون به عنوان پرچم سه رنگ جمهوری اسلامی ایران شناخته می‌شود.

پرچم کشور عزیزمان ایران پرچمی سه‌رنگ است که سه نوار هم‌اندازه افقی سبز، سفید و سرخ دارد. همچنین ۲۲ «الله اکبر» به رنگ سفید و به نشانه پیروزی انقلاب اسلامی در روز ۲۲ بهمن، در حاشیه پایین رنگ سبز و حاشیه بالای رنگ سرخ جای گرفته‌اند. نشان «الله» سرخ رنگ که در مرکز پرچم درج می‌شود، عبارت لا اله الا الله است.

در سال ۱۳۱۶ هجری شمسی، یعنی نزدیک به ۱۰۰ سال پیش، قانون خاصی تصویب شد که تمام مردم را موظف به ادای احترام به پرچم رسمی کشور می‌کرد. مثلاً اگر فردی به هشت قدمی پرچم می‌رسید، باید با احترام حرکت می‌کرد و سپس به صورت صاف می‌ایستاد و با برداشتن کلاه، به پرچم ادای احترام می‌کرد. افرادی هم که لباس رسمی نظامی به تن داشتند، باید سلام نظامی می‌دادند. یا اگر پرچم از مقابل فرد نشسته‌ای حرکت داده می‌شد، آن فرد باید به احترام پرچم می‌ایستاد. پرچم ایران نمادی از آرمان‌ها، انگیزه‌ها و اندیشه‌های سیاسی و مذهبی ملت ما و تداعی‌کننده نام کشور و فرهنگ ماست.