به گزارش خبرگزاری شبستان از مشهد، در ادامه سلسلهنشستهای تخصصی ششمین کنگره جهانی حضرت رضا(علیهالسلام)، نشست تخصصی بینالمللی با موضوع «کرامت و حقوق انسان در پرتو مبانی توحیدی امام رضا(علیهالسلام) و اندیشههای امام شهید آیتالله خامنهای(ره): مبارزه با ظلم و استقرار نظام حقوق بینالملل الهی» با حضور جمعی از اندیشمندان و صاحبنظران برگزار شد.
دکتر سعیدرضا عاملی، دبیر ششمین کنگره جهانی حضرت رضا(علیهالسلام)، در این نشست با اشاره به اهمیت بازخوانی آموزههای امام رضا(علیهالسلام) در شرایط کنونی جهان، اظهار کرد: مسئله کرامت انسانی از مهمترین موضوعاتی است که باید در پرتو معارف اسلامی و آموزههای اهلبیت(علیهمالسلام) مورد توجه قرار گیرد و اندیشه رضوی ظرفیت قابل توجهی برای ارائه یک نگاه جامع به حقوق و کرامت انسان دارد.
وی افزود: در نگاه توحیدی، انسان دارای کرامت ذاتی است و این کرامت نمیتواند وابسته به قدرت، ثروت، نژاد، جغرافیا یا جایگاه سیاسی افراد و ملتها باشد؛ از این رو هر نظامی که به دنبال تضییع حقوق انسانها، تحمیل اراده خود بر ملتها و ایجاد تبعیض باشد، با مبانی توحیدی و آموزههای اهلبیت(علیهمالسلام) در تعارض قرار میگیرد.
عاملی با بیان اینکه آموزههای امام رضا(علیهالسلام) تنها محدود به مباحث فردی و اخلاقی نیست، تصریح کرد: میراث رضوی دارای ظرفیتهای مهم اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و تمدنی است و میتوان از این منظومه معرفتی برای پاسخگویی به مسائل امروز جامعه بشری استفاده کرد.
مبارزه با ظلم؛ یکی از اصول اساسی اندیشه رضوی
دبیر ششمین کنگره جهانی حضرت رضا(علیهالسلام) ادامه داد: یکی از محورهای مهم این نشست، مسئله مبارزه با ظلم و نظام سلطه است؛ چرا که در منطق دینی، کرامت انسان با پذیرش ظلم و سلطهپذیری سازگار نیست.
وی خاطرنشان کرد: جامعه اسلامی باید بتواند در برابر ساختارهای ظالمانهای که حقوق ملتها را نادیده میگیرند، ایستادگی کند و با تکیه بر آموزههای دینی، الگویی مبتنی بر عدالت، کرامت و احترام متقابل میان ملتها ارائه دهد.
عاملی گفت: امروز جهان با چالشهای متعددی در زمینه حقوق بشر مواجه است و یکی از مسائل اساسی، فاصله میان ادعاهای حقوق بشری و عملکرد برخی قدرتهای جهانی است. از این منظر، بازخوانی یک نظام حقوقی مبتنی بر مبانی توحیدی میتواند زمینهساز گفتوگویی جدی درباره آینده حقوق بینالملل باشد.
وی با اشاره به عنوان نشست تخصصی افزود: موضوع «استقرار نظام حقوق بینالملل الهی» به این معناست که حقوق انسانها باید بر پایه اصولی جهانشمول، عادلانه و مبتنی بر کرامت انسانی تعریف شود و هیچ قدرتی نباید خود را فراتر از اصول اخلاقی و حقوقی بداند.
جبهه مقاومت و وحدت امت اسلامی
عاملی همچنین با اشاره به محور جبهه مقاومت و وحدت امت اسلامی، اظهار کرد: یکی از ظرفیتهای مهم اندیشه رضوی، ایجاد پیوند میان انسانها و جوامع بر اساس ارزشهای مشترک الهی است.
وی ادامه داد: وحدت امت اسلامی به معنای نادیده گرفتن تفاوتها نیست، بلکه به معنای یافتن اصول مشترکی است که میتواند ملتهای مسلمان را در برابر ظلم، اشغال، تبعیض و سلطه بیگانگان به یکدیگر نزدیک کند.
دبیر ششمین کنگره جهانی حضرت رضا(ع) تأکید کرد: جبهه مقاومت را میتوان در چارچوب مفاهیمی همچون دفاع از کرامت انسان، استقلال ملتها، عدالتخواهی و مقابله با سلطه مورد بررسی قرار داد و آموزههای اهلبیت(علیهمالسلام) در این زمینه ظرفیتهای معرفتی مهمی در اختیار اندیشمندان قرار میدهد.
ضرورت توجه به ابعاد تمدنی آموزههای رضوی
وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به موضوع تمدن نوین اسلامی گفت: اگر آموزههای امام رضا(علیهالسلام) را صرفاً در حوزه فردی و مناسک دینی محدود کنیم، بخش مهمی از ظرفیت این میراث عظیم را نادیده گرفتهایم.
عاملی افزود: یکی از اهداف برگزاری نشستهای تخصصی کنگره جهانی حضرت رضا(علیهالسلام)، فراهم کردن زمینه برای گفتوگو درباره ظرفیتهای تمدنی معارف رضوی و بررسی این موضوع است که چگونه میتوان این معارف را در عرصههای مختلف اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و حقوقی به کار گرفت.
وی با بیان اینکه عدالت و کرامت انسانی از ارکان مهم این منظومه تمدنی است، اظهار کرد: تمدن اسلامی زمانی میتواند به یک الگوی اثرگذار تبدیل شود که عدالت، کرامت انسان، اخلاق، معنویت و مسئولیت اجتماعی در ساختارهای آن نهادینه شده باشد.
نقش ایران در شکلگیری تمدن نوین اسلامی
دبیر ششمین کنگره جهانی حضرت رضا(علیهالسلام) همچنین با اشاره به نقش ایران در تحولات منطقهای و جهانی، گفت: در نگاه مطرحشده درباره تمدن نوین اسلامی، ایران میتواند یکی از کانونهای مهم تولید اندیشه، علم، فرهنگ و ارائه الگوهای مبتنی بر ارزشهای اسلامی باشد.
وی ادامه داد: طرح مسئله جایگاه ایران در معادلات جهانی، باید همراه با توجه به مسئولیتهای فرهنگی و تمدنی باشد و قدرت صرفاً در ابعاد سیاسی و اقتصادی تعریف نشود؛ بلکه قدرت علمی، فرهنگی، اجتماعی و تمدنی نیز از مؤلفههای مهم آن به شمار میرود.
عاملی تأکید کرد: آموزههای امام رضا(علیهالسلام) میتواند در این مسیر به عنوان یک سرمایه معرفتی و تمدنی مورد توجه قرار گیرد و موضوع عدالت، کرامت انسانی، عقلانیت، گفتوگو و مقابله با ظلم، از جمله مفاهیمی است که ظرفیت تبدیل شدن به محورهای گفتمان تمدن نوین اسلامی را دارد.
وی در پایان گفت: ششمین کنگره جهانی حضرت رضا(علیهالسلام) تلاش دارد با برگزاری نشستهای تخصصی و بینالمللی، زمینه گفتوگوی میان اندیشمندان جهان اسلام و سایر صاحبنظران را درباره ابعاد مختلف معارف رضوی فراهم کند و از این طریق، ظرفیتهای علمی و تمدنی اندیشه امام رضا(علیهالسلام) را برای پاسخگویی به مسائل جهان معاصر مورد بررسی قرار دهد.
علم در نگاه اسلامی؛ نوری برای کشف حقیقت و پاسداشت کرامت انسان
حجتالاسلام والمسلمین دکتر محمدجواد محمدی، عضو هیئت علمی دانشگاه تهران، نیز در این نشست، با تشریح جایگاه علم در منظومه فکری اسلام، علم را در نگاه اسلامی «نور» و ابزاری برای هدایت انسان و کشف حقیقت دانست و گفت: در فرهنگ اسلامی، علم صرفاً به معنای کشف پدیدههای طبیعی نیست، بلکه انسان را به شناخت حقیقت خلقت و فعل الهی نزدیک میکند.
وی با اشاره به روایت «العلم نور» اظهار کرد: در این نگاه، علم به عنوان نور معرفی شده است؛ نوری که خداوند در قلب هر کس که بخواهد قرار میدهد. این نگاه، بخشی از منظومه تمدنی اسلام است که از قرآن کریم آغاز شده و در سیره پیامبر اکرم(صلیالله علیه و آله و سلم) و ائمه اطهار(علیهمالسلام) نیز استمرار یافته است.
عضو هیئت علمی دانشگاه تهران افزود: اهمیت علم در مبانی اسلامی تا جایی است که طلب علم، همراه با تلاش و تحمل سختی، مورد توجه قرار گرفته و در روایات اسلامی از علم به عنوان فریضه و همچنین گمشده مؤمن یاد شده است.
محمدی ادامه داد: در این نگاه، دستیابی به علم نیازمند کوشش و تحمل سختی است و مفهوم حرکت و جستوجو برای دستیابی به ناشناختههای خلقت، صرفاً یک حرکت مادی و طبیعی نیست، بلکه مفهومی علمی، فلسفی و فکری دارد.
وی با تفکیک میان «ناشناختههای خلقت» و «ناشناختههای طبیعت» تصریح کرد: در نگاه اسلامی، انسان در مواجهه با خلقت، با حقیقتی روبهروست که دارای خالق است و تلاش علمی میتواند راهی برای شناخت آثار و نشانههای این خلقت باشد؛ بنابراین علم در این منظومه صرفاً به کشف طبیعت محدود نمیشود.
محمدی با اشاره به اینکه علم در فرهنگ اسلامی تنها به علوم تجربی محدود نیست، گفت: وقتی از علم سخن میگوییم، تنها منظور ساینس به معنای رایج امروز نیست؛ بلکه کشف حقیقت بیرونی و شناخت فعل خداوند در جهان نیز بخشی از این نگاه است. انسان با کشف یک راز از خلقت، در حقیقت بخشی از حقیقت آفرینش را رمزگشایی میکند.
وی در ادامه با اشاره به جایگاه علمی حضرت رضا(علیهالسلام) اظهار کرد: امام رضا(علیهالسلام) در تاریخ تمدن اسلامی جایگاه ویژهای در عرصه علم و گفتوگوهای علمی دارد و به عنوان «عالم آل محمد(صلیالله علیه و آله و سلم)» شناخته میشود.
جریان علمی بیت الحکمه
عضو هیئت علمی دانشگاه تهران با اشاره به جریان علمی بیتالحکمه در دوره عباسی افزود: بیتالحکمه صرفاً یک کتابخانه با تعداد زیادی کتاب نبود، بلکه یک کانون و آکادمی علمی بود که حوزههای مختلف دانش از جمله پزشکی، فلسفه، حکمت و طبیعیات را دربرمیگرفت و حضرت رضا(علیهالسلام) یکی از نقاط درخشان این جریان علمی در آن دوره به شمار میرود.
محمدی همچنین به مناظرات علمی حضرت رضا(علیهالسلام) اشاره کرد و گفت: در مناظرات امام رضا(علیهالسلام)، نوع مواجهه ایشان با طرف مقابل نشان میدهد که علم در نگاه اسلامی از کرامت انسان جدا نیست.
وی ادامه داد: در برخی مناظرات، افرادی که در برابر امام قرار میگرفتند، در جریان بحث علمی شکست میخوردند؛ اما امام رضا(علیهالسلام) اجازه نمیداد این شکست علمی به تحقیر شخصیت طرف مقابل تبدیل شود. این رفتار نشان میدهد که حتی اختلاف فکری و اعتقادی نیز نباید موجب نادیده گرفتن کرامت ذاتی انسان شود.
محمدی خاطرنشان کرد: در سیره حضرت رضا(علیهالسلام)، علم، انسان و جامعه از یکدیگر جدا نیستند. انسان حتی در صورت داشتن دیدگاه متفاوت، همچنان از کرامت انسانی برخوردار است و گفتوگوی علمی نباید به وسیلهای برای تحقیر یا شکستن شخصیت افراد تبدیل شود.
وی گفت: این نوع مواجهه حضرت رضا(علیهالسلام) با مخالفان علمی، نشاندهنده یک نگاه تمدنی به علم است؛ نگاهی که در آن، حقیقتجویی، گفتوگوی علمی، اخلاق و کرامت انسان در کنار یکدیگر قرار میگیرند.
عضو هیئت علمی دانشگاه تهران در پایان تأکید کرد: اگر علم را در منظومه اسلامی «نور» بدانیم، این نور باید هم به کشف حقیقت و شناخت خلقت کمک کند و هم در نحوه مواجهه انسانها با یکدیگر آثار خود را نشان دهد؛ از همین منظر، تمدن علمی اسلامی تمدنی است که علم را با حقیقت، اخلاق و کرامت انسانی پیوند میزند.
نظر شما