به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری شبستان، «حمیدرضا فتحیزاده»، هنرمند و مدرس هنرهای چوبی چوبی شهرستان تیران و کرون در استان اصفهان ۲۵ سال سابقه فعالیت حرفهای در زمینه هنرهایی همچون منبت، مشبک، گرهچینی و ترکیب این هنرها دارد و دو شیوه جدید در هنر معرق با عنوان «معرق دورو» و «معرق معلق» ابداع کرده است، این هنرمند در گفتگو با خبرگزاری شبستان با اشاره به ثبت جدید ابداعی او در کتابخانه مرکزی تهران اظهار کرد: این ابداعات زمینهساز شکلگیری مجموعهای از آثار جدید، بهویژه جعبههای معرق، شد و در روند تولید آثار چوبی تغییراتی ایجاد کرد؛ از اوایل دهه ۸۰، ساخت آثار ظریف و کاربردی همچون جعبههای معرق، جعبه جواهرات و قلمدان مورد توجه بیشتری قرار گرفت و بخشی از آثاری که با این شیوهها تولید شدهاند، موفق به دریافت مهر اصالت یونسکو شدند.
این هنرمند توضیح داد: ورود هنر معرق به ساخت آثار کاربردی باعث شد این هنر از حالت صرفاً تزئینی و نمایشی فاصله بگیرد. در ساخت یک جعبه، با حجم بسیار کمتری از چوب میتوان اثری فاخر و ظریف تولید کرد و در عین حال هنر چوب را وارد زندگی روزمره کرد.
تلفیق هنر چوب با دانش رایانه
فتحیزاده درباره پیشینه تحصیلی خود نیز گفت: رشته تحصیلی من ریاضی و کامپیوتر بوده، اما علاقه زیادی به هنر چوب داشتم و در مقطعی تصمیم گرفتم این علاقه را به صورت حرفهای دنبال کنم. تلاش کردم دانش کامپیوتر، هنر و کار با چوب را با یکدیگر ترکیب کنم و نتیجه این تلفیق، مسیر هنریای شد که امروز دنبال میکنم.
این هنرمند با اشاره به برخی موفقیتهای خود بیان کرد: در سالی که اصفهان به عنوان پایتخت فرهنگی هنر معرفی شد، دو اثر من شامل یک جعبه جواهرات و یک قلم موفق به دریافت مهر اصالت یونسکو شدند. همچنین رتبه نخست نگارگری تهران در سالهای ۱۳۸۱، ۱۳۸۲، ۱۳۸۳ و ۱۳۸۵، رتبه نخست نمایشگاه قرآن تهران در سال ۱۳۸۱ و رتبه نخست جشنواره هنر رضوی را کسب کردم.
«معرق دورو»؛ حذف زمینه در ساختار معرق
فتحیزاده درباره ویژگیهای «معرق دورو» توضیح داد: در این شیوه، زمینه یا بیس چوبی متداول در معرق حذف شده و اثر به صورت یکپارچه و بدون درز و شکاف ساخته میشود. در ابتدای کار نسبت به این شیوه انتقادهایی مطرح شد و برخی میپرسیدند چنین کاری چه کاربردی دارد، اما بعد از اینکه این تکنیک را در ساخت آثار کاربردی، بهخصوص جعبه و قلم، به کار بردم، قابلیتهای آن بیشتر مشخص شد.
به گفته وی، بخشی از آثاری که با استفاده از این تکنیک توسط او، هنرجویان و دانشجویانش ساخته شده، موفق به دریافت مهر اصالت یونسکو شدهاند.
«معرق معلق»؛ حرکت هنر سنتی از سطح به فضا
این هنرمند درباره شیوه دوم خود با عنوان «معرق معلق» گفت: در این تکنیک، معرق از سطح و زمینه معمول فاصله گرفته و به سمت فضا و ساختار حجمی حرکت میکند. معرق معلق ترکیبی از معرق، سطح و حجم است. این شیوه را در دو نوع تابلویی و حجمی دنبال کردهام. در هر دو نوع، تلاش شده اثر بدون تکیهگاه متعارف، حالت معلق پیدا کند.
فتحیزاده ظرفیت استفاده از این تکنیک در طراحی المانهای شهری را قابل توجه دانست و اظهار کرد: معرق معلق حجمی میتواند در سازههای شهری و المانهای شهری مورد استفاده قرار گیرد. این آثار علاوه بر زیبایی، ریشه در هنر ایرانی دارند و میتوانند بخشی از هویت بصری شهرها را شکل دهند.
وی با اشاره به اجرای نمونهای از این ایده در یکی از پارکهای اصفهان گفت: نمونهای ساده از این کار در فضای شهری اجرا شده که نشان داد استفاده از این هنر در محیط عمومی میتواند نتیجه قابل توجهی داشته باشد.
ضرورت حمایت نهادهای فرهنگی از هنرهای نوآورانه
فتحیزاده با تأکید بر ضرورت حمایت نهادهای فرهنگی از ایدههای جدید در هنرهای سنتی گفت: هنرمند به تنهایی نمیتواند تمام مراحل تولید، معرفی، تبلیغ و توسعه یک هنر را انجام دهد. من میتوانم اثر را تولید کنم، اما از یک مرحله به بعد باید نهادهای مرتبط با معرفی، تبلیغات و حمایت از هنر وارد عمل شوند. برگزاری سمپوزیومهای تخصصی چوب و استفاده از آثار برگزیده در فضاهای عمومی میتواند یکی از راههای معرفی این شیوه باشد.
این هنرمند با بیان اینکه «معرق معلق» هنوز هنری نوپا محسوب میشود، اظهار کرد: این هنر مانند کودکی است که تازه راه رفتن را یاد گرفته است. نمیتوان انتظار داشت در ابتدای مسیر با هنرهایی که سابقه طولانی دارند رقابت کند؛ بلکه باید فرصت رشد و معرفی پیدا کند.
نوآوری در خدمت حفظ هنر سنتی
فتحیزاده درباره نسبت شیوههای ابداعی خود با هنر سنتی نیز گفت: نوآوری در این حوزه به معنای فاصله گرفتن از اصالت هنر ایرانی نیست، بلکه میتواند به احیا و تقویت هنرهای سنتی کمک کند. اگر اثری اصالت نداشته باشد، مهر اصالت یونسکو دریافت نمیکند. هدف ما تخریب هنر سنتی نیست، بلکه میخواهیم آن را تقویت کنیم و به آن امکان رشد بدهیم.
وی به تجربه خود در استفاده از گرهچینی در ساخت جعبه اشاره کرد و گفت: در ابتدا برخی هنرمندان سنتی با این ایده مخالف بودند، اما پس از ساخت نمونه اولیه و مشاهده نتیجه، نظر آنها تغییر کرد و حتی برای یادگیری این شیوه ابراز علاقه کردند. اگر هنر سنتی در همان شکل ثابت باقی بماند، به تدریج از سایر حوزههای هنری عقب خواهد ماند. به همین دلیل باید با حفظ اصول و اصالت، زمینههای جدیدی برای ارائه آن ایجاد کرد.
پیوند هنر چوب با شاهنامه و ادبیات فارسی
فتحیزاده در بخش دیگری از سخنان خود به تلاش برای ترکیب هنر چوب با ادبیات و روایتهای ایرانی اشاره کرد و گفت: استفاده از اشعار خیام و فردوسی در آثار چوبی از جمله فعالیتهای اوست. در مجموعهای با موضوع «هفتخوان رستم»، اشعار مرتبط با هر صحنه از شاهنامه روی چوب اجرا شده و در کنار تصویر و حجم قرار گرفته است. وقتی مخاطب اثر را میبیند و شعر مرتبط با آن را نیز میخواند، روایت را بهتر درک میکند. برای مخاطب خارجی نیز این شیوه میتواند زمینهای برای آشنایی با داستانهای اسطورهای ایران باشد.
وی همچنین به اجرای اثری با موضوع چوگان اشاره کرد و گفت: تلاش شده است با استفاده از روایت شاهنامه و ترکیب آن با هنرهای چوبی، سابقه تاریخی و فرهنگی این ورزش نیز به مخاطب معرفی شود.
فعالیت آموزشی و همکاری با میراث فرهنگی
فتحیزاده با اشاره به فعالیتهای آموزشی خود گفت: در دانشگاههای شهرکرد، اصفهان، کاشان و پیام نور به تدریس هنرهای مرتبط با چوب پرداخته و در زمینه آموزش هنرجویان نیز فعالیت داشته است.
وی همچنین از پنج سال همکاری با میراث فرهنگی استان اصفهان و دو سال همکاری با میراث فرهنگی شهرستان خبر داد و گفت: همچنان به صورت مستقل به فعالیت هنری خود ادامه میدهد و با مجموعههای مرتبط در ارتباط است و سابقه داوری جشنوارههای هنری را در کارنامه خود دارد.
مشکلات اقتصادی و دغدغه ادامه فعالیت
فتحیزاده در پایان با اشاره به مشکلات اقتصادی هنرمندان هنرهای سنتی گفت: نبود حمایت کافی و محدود بودن بازار فروش آثار فاخر، فعالیت مستمر در این حوزه را دشوار کرده است. متأسفانه حمایت کافی وجود ندارد و هنرمندان مجبورند برای تأمین هزینههای زندگی و ادامه فعالیت هنری، در کنار کار هنری فعالیتهای دیگری نیز انجام دهند. من نیز در کنار هنر، در حوزه دکوراسیون فعالیت میکنم تا بتوانم مسیر هنری خود را ادامه دهم.
وی با تأکید بر ضرورت تربیت نسل جدید هنرمندان گفت: هدف نهایی باید حفظ و انتقال هنرهای سنتی به نسلهای آینده باشد.
فتحیزاده معتقد است «معرق دورو» و «معرق معلق» میتوانند در صورت حمایت و معرفی مناسب، علاوه بر حفظ بخشی از میراث هنرهای سنتی ایران، زمینهای برای ورود این هنرها به عرصههای جدید و کاربردهای معاصر فراهم کنند.
نظر شما