خبرگزاری شبستان_آران و بیدگل؛روح اله باقری/ تاریخ مبارزات آزادیخواهانه در آران و بیدگل، ریشهای دیرتر از وقایع شهریور ۵۷ دارد. این شهرستان که پیشتر با قیام ۱۵ خرداد ۴۲ نام خود را در فهرست مبارزان ثبت کرده بود، در سال ۱۳۵۷، در اوج تنشهای سیاسی و در میانهی ماه مبارک رمضان، بار دیگر به کانون اعتراضات مردمی بدل شد.
در روزهایی که پایههای حکومت پهلوی در سراسر کشور به لرزه درآمده بود، آران و بیدگل نیز آرامآرام از فضای اعتراضهای پنهان فاصله گرفت و به میدان مبارزه آشکار وارد شد. مساجد، مجالس مذهبی و اماکن متبرکه، در کنار کارکرد عبادی خود، به محل تبادل اخبار، آگاهیبخشی و سازماندهی حرکتهای مردمی تبدیل شده بودند.
در این میان، حرم مطهر حضرت محمدهلال بن علی(ع) جایگاه ویژهای در تحولات انقلابی منطقه داشت؛ مکانی که به یکی از کانونهای تجمع مردم تبدیل شد و نقش مهمی در پیوند میان فعالیتهای مذهبی و حرکتهای اعتراضی ایفا کرد.
عید فطر؛ آغاز حرکت علنی مردم
نخستین تظاهرات علنی مردم بیدگل در شهریور ۱۳۵۷، همزمان با عید سعید فطر شکل گرفت. بنا بر روایتهای ثبتشده از مبارزان و شاهدان آن دوره، در ۱۵ شهریور جمعی از مردم پس از اقامه نماز عید در محدوده امامزاده حسین(ع) و امامزاده هاشم(ع) دست به راهپیمایی زدند.
این حرکت، نشانهای از تغییر فضای اجتماعی شهر بود؛ اعتراضی که دیگر در محدوده جلسات و محافل مذهبی باقی نمانده و به خیابان کشیده شده بود.
دو روز بعد، خبر کشتار مردم در تهران و حوادث میدان ژاله، فضای کشور را دگرگون کرد. آران و بیدگل نیز از این موج بیتأثیر نماند و بار دیگر شاهد حضور مردم در خیابانها شد.
۱۷ شهریور؛ آغاز درگیری در خیابان محمدهلال
در روز جمعه ۱۷ شهریور، تجمع مردم در خیابانهای آران و بیدگل با حضور نیروهای ژاندارمری و نظامی وارد مرحلهای تازه شد.
گزارشهای تاریخی محلی، خیابان محمدهلال(ع) را یکی از اصلیترین نقاط درگیری معرفی میکنند. حضور نیروهای مسلح و مقاومت مردم، فضای شهر را به صحنهای ملتهب تبدیل کرد.
معترضان که با نیروهای مسلح روبهرو شده بودند، با سنگ و ابزارهای ابتدایی در برابر مأموران مقاومت کردند. در جریان این درگیریها، تعدادی از مردم مجروح و گروهی نیز بازداشت شدند.
بر اساس روایتهای منتشرشده درباره این واقعه، حدود ۴۰۰ گلوله در جریان درگیریهای آن روز شلیک شد و بیش از ۲۰ نفر از مردم مجروح شدند.
اما مهمترین پیامد این تیراندازیها، شهادت دو تن از مردم آران و بیدگل بود.
جواد عبداللهی؛ نخستین نامی که با ۱۷ شهریور گره خورد
جواد عبداللهی آرانی از جمله جوانانی بود که در جریان درگیریهای آن روز هدف گلوله قرار گرفت.
او در محدوده خیابان محمدهلال و مسیر منتهی به حرم حضرت محمدهلال بن علی(ع) به شهادت رسید و نامش به یکی از ماندگارترین نامهای تاریخ انقلاب در آران و بیدگل تبدیل شد.
شهادت او در شرایطی رخ داد که فضای شهر همچنان متشنج بود و مردم، پیکر جوانی را که ساعاتی پیش در کنار آنان در اعتراضات حضور داشت، بر دوش میگرفتند.
این حادثه بر التهاب شهر افزود و درگیریها ادامه پیدا کرد.
علی خدمتی؛ فرهنگیای در صف معترضان
در ادامه حوادث همان روز، علی خدمتی بیدگلی نیز هدف گلوله قرار گرفت.
خدمتی از فرهنگیان و فعالان مذهبی شهر بود و در میان مردم به واسطه فعالیتهای فرهنگی و مذهبی شناخته میشد. اسناد بنیاد شهید، تاریخ شهادت او را ۱۷ شهریور ۱۳۵۷ و محل شهادتش را آران و بیدگل ثبت کردهاند.
بر اساس روایتهای محلی، او در جریان درگیریها در محدوده خیابان رجایی هدف گلوله قرار گرفت و پس از انتقال به بیمارستان متینی کاشان، بر اثر شدت جراحات به شهادت رسید.
با شهادت خدمتی، شمار شهدای آن روز افزایش یافت و شهر در سوگ دو تن از فرزندان خود فرو رفت.
از شهادت تا تداوم اعتراض
حوادث ۱۷ شهریور، پایان اعتراضهای مردم آران و بیدگل نبود.
برگزاری مراسم یادبود شهدا و ادامه تجمعها، زمینه تداوم حرکتهای انقلابی را فراهم کرد. در چهلم شهدای ۱۷ شهریور نیز مردم بار دیگر به خیابان آمدند و تجمع گستردهای در مسیر حرم حضرت محمدهلال بن علی(ع) شکل گرفت.
در ماههای بعد، نام شهدا بیش از پیش در راهپیماییهای مردم تکرار میشد و خانوادههای شهدا به بخشی از حافظه اجتماعی حرکت انقلاب تبدیل شدند.
به این ترتیب، شهادت جواد عبداللهی و علی خدمتی نهتنها نتوانست حرکت اعتراضی را متوقف کند، بلکه به یکی از عوامل استمرار آن تا پیروزی انقلاب اسلامی تبدیل شد.
آران و بیدگل؛ از انقلاب تا دفاع مقدس
اهمیت تاریخی ۱۷ شهریور در آران و بیدگل، زمانی روشنتر میشود که سرنوشت این شهر در سالهای پس از انقلاب بررسی شود.
فرهنگ ایثار و شهادت که در جریان مبارزات انقلاب شکل گرفته بود، در دوران دفاع مقدس نیز تداوم یافت. صدها نفر از جوانان منطقه راهی جبههها شدند و شمار زیادی از آنان به شهادت رسیدند.
بر اساس آمارهای منتشرشده، شهرستان آران و بیدگل در دوران دفاع مقدس حدود ۸۴۰ شهید تقدیم کرده است؛ آماری که با توجه به جمعیت شهرستان، این منطقه را در زمره مناطق شاخص کشور در حوزه ایثار و شهادت قرار داده است.
در برخی گزارشها همچنین آمده است که بیش از یک درصد جمعیت شهرستان در دوران دفاع مقدس به شهادت رسیدهاند؛ موضوعی که یکی از مبانی مطرحشدن عنوان «دارالشهدای کشور» برای آران و بیدگل است.
از این منظر، ۱۷ شهریور را میتوان یکی از نخستین مقاطع تاریخی دانست که فرهنگ ایستادگی و ایثار در آران و بیدگل در مقیاسی عمومی و آشکار نمود پیدا کرد؛ فرهنگی که در سالهای بعد، شکل گستردهتری به خود گرفت.
تاریخ ۱۷ شهریور در حافظه شهر
اکنون نزدیک به پنج دهه از آن روز گذشته است، اما نشانههای آن واقعه همچنان در حافظه تاریخی آران و بیدگل باقی مانده است.
خیابانهایی که روزگاری محل تجمع مردم بودند، امروز بخشی از زندگی روزمره شهرند؛ اما نام شهدا بر معابر، مدارس و مراکز مختلف، پیوند میان فضای امروز و تاریخ آن روزها را حفظ کرده است.
با این حال، ثبت تاریخ ۱۷ شهریور آران و بیدگل تنها با نامگذاری خیابانها و برگزاری مراسم سالانه کامل نمیشود. بخش مهمی از این تاریخ در خاطرات شاهدان عینی، خانوادههای شهدا، تصاویر، اسناد و دستنوشتههایی قرار دارد که باید پیش از آنکه از دسترس خارج شوند، گردآوری و ثبت شوند.
یک روز؛ یک نقطه عطف
۱۷ شهریور ۱۳۵۷ در آران و بیدگل، حاصل یک اعتراض ناگهانی نبود؛ نتیجه ماهها شکلگیری آگاهی، فعالیتهای مذهبی و افزایش نارضایتی عمومی از شرایط سیاسی کشور بود.
آن روز، مردم در برابر نیروهای مسلح قرار گرفتند و دو تن از فرزندان این منطقه جان خود را از دست دادند؛ اما حرکت اعتراضی متوقف نشد.
جواد عبداللهی و علی خدمتی، امروز تنها دو نام در فهرست شهدای انقلاب نیستند؛ نام آنان بخشی از روایت شهری است که چند ماه بعد، پیروزی انقلاب را تجربه کرد و چند سال پس از آن، صدها فرزند دیگر خود را راهی جبهههای دفاع مقدس کرد.
از این منظر، ۱۷ شهریور آران و بیدگل را باید نه یک واقعه فراموششده، بلکه یکی از حلقههای مهم زنجیرهای دانست که از مبارزات انقلاب آغاز شد و در سالهای دفاع مقدس به فرهنگ گسترده ایثار و شهادت انجامید.
روایت آن روز، هنوز در حافظه کویر باقی است؛ روایتی از مردمی که در یکی از حساسترین روزهای تاریخ معاصر ایران، سکوت نکردند.
نظر شما