به گزارش خبرگزاری شبستان، نخستین سوگواره ملی عاشورایی «نذر شعر» به همت ادارهکل کتابخانههای عمومی استان تهران و فرهنگسرای رویش در دو بخش شعر «عاشورایی» و «رهبر شهید و بعثت مردمی در جنگ تحمیلی» با رقابت بیش از ۷۵۰ شاعر از سراسر کشور پس از انجام داوری بهکار خود پایان داد و آیین اختتامیه و معرفی برگزیدگان با حضور محمد خراسانیزاده؛ معاون امور هنری سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران، اکبر بختیاری؛ دبیر سوگواره نذر شعر و مدیر فرهنگی هنری منطقه ۹، جمعی از مدیران ارشد نهاد کتابخانههای عمومی کشور، نویسندگان و شاعران برجسته کشوری و اصحاب رسانه، عصر یکشنبه ۱۵ شهریورماه، در سالن آمفی تئاتر کتابخانه مرکزی پارک شهر، برگزار شد.
سوگواره شعر، مصداق نسیم رحمت الهی بود
یاسر تقوی؛ سرپرست ادارهکل کتابخانههای عمومی استان تهران، در این آیین با قدردانی از دستاندرکاران برگزاری سوگواره شعر و همراهی سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران، این همفکری و همکاری را برای خود و همکارانش توفیقی ارزشمند دانست.
تقوی با اشاره به یاد شهدای انقلاب اسلامی و شهدای جنگهای اخیر و به خصوص رهبر شهید انقلاب گفت: یاد شهدای عزیز انقلاب اسلامی و همچنین شهدای جنگ اخیر، جنگ ۱۲روزه و اتفاقات پس از آن را گرامی میداریم و امیدواریم در مسیر پاسداشت یاد و نام این شهدا نیز ثابتقدم باشیم.
سرپرست ادارهکل کتابخانههای عمومی استان تهران ادامه داد: در حدیثی از پیامبر اکرم (ص) آمده است که انسان باید در طول زندگی خود را در معرض نسیمهای رحمت الهی قرار دهد. برای بنده و مجموعه همکاران ادارهکل کتابخانههای عمومی استان تهران، برگزاری سوگواره عاشورایی «نذر شعر» و همراهی با دوستانمان در سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران، مصداقی از همین نسیم رحمت الهی بود.
وی «نذر شعر» را برنامهای کمنظیر از نظر قالب و محتوا دانست و بیان کرد: قالب شعر، قالبی کمنظیر و اثرگذار است و محتوای این برنامه نیز با ذکر اباعبدالله الحسین (ع)، فرهنگ عاشورا و یاد شهدای عزیز پیوند خورده است؛ بنابراین امیدواریم همه عزیزان در این مسیر ثابتقدم باشند.
سرپرست ادارهکل کتابخانههای عمومی استان تهران در پایان با آرزوی سلامتی برای حاضران، خاطرنشان کرد: امیدواریم با همراهی دوستان عزیزمان در شهرداری تهران و سایر دستگاهها، بتوانیم چنین برنامهها و اقدامات فرهنگی را در استان تهران بیش از پیش دنبال کنیم.
هنر باید در خدمت حقیقت باشد
اکبر بختیاری؛ دبیر سوگواره نذر شعر و مدیر فرهنگی هنری منطقه ۹، با تقدیر از مسئولان و دستاندرکاران گفت: شکلگیری یک سوگواره استانی نیازمند صرف ساعتها و روزهای طولانی وقت و انرژی است. ایده شکلگیری این سوگواره و هدف اصلی، قرار دادن هنر شعر در خدمت حقیقت بوده است. چرا که حقیقت در بسیاری از مقاطع تاریخی اتفاق افتاده، اما ممکن است هنر در خدمت بازنمایی آن قرار نگرفته باشد.
بختیاری با اشاره به تداوم حماسه عاشورا در روزگار معاصر گفت: وقتی رهبر انقلاب به شهادت رسید، ذهنها بلافاصله به شهادت امام حسین (ع) بازگشت و کودکان شهید میناب در شعر برگزیدگان، یادآور کودکان کربلا شدند.
وی همچنین به پیوند وفاداری یاران امام حسین (ع) با پاسداران و نظامیان امروز اشاره کرد و گفت: وقتی یاران وفادار حضرت سیدالشهدا را میبینیم و از سوی دیگر مشاهده میکنیم که پاسداران و نظامیان ما در شرایط فعلی، به عنوان عناصری وفادار به اسلام و ملت خود، جانشان را فدا میکنند، با مقایسه این دو موقعیت، همین پیوند را در شعرهای بچهها نیز مشاهده میکنیم. مطالعه اشعار برگزیدگان نشان داد عشق به امام حسین زمان نمیشناسد.
بختیاری در ادامه گزارشی از روند برگزاری این سوگواره ارائه کرد و گفت: فراخوان «نذر شعر» در ماه محرم منتشر شد و پس از آن شاهد مشارکت گسترده، پراکنده و پرشور شاعران از شهرستانها و استانهای مختلف بودیم. در ابتدا تصور نمیکردیم با چنین میزان گستردهای از مشارکت مواجه شویم؛ یکی از ویژگیهای این دوره، حضور شاعران از نقاط مختلف کشور بود؛ بهگونهای که از میان شش برگزیده، سه نفر از شهرستانها و استانهای دیگر حضور داشتند و برای شرکت در آیین اختتامیه مسیر طولانی را طی کردند.
بختیاری یکی دیگر از ویژگیهای این سوگواره را محدود نشدن آن به شاعران شناختهشده عنوان کرد و گفت: «نذر شعر» صرفاً در انحصار شاعران مطرح قرار نگرفت و این فرصت را برای نوجوانان، جوانان و شاعران کمتر شناختهشده فراهم کرد تا آثارشان دیده و داوری شود و حتی در جمع برگزیدگان قرار بگیرند.
دبیر نخستین سوگواره عاشورایی «نذر شعر» گفت: در مجموع ۷۴۷ اثر به دبیرخانه سوگواره ارسال شد و داوری این آثار کار دشواری بود. آثار پس از کدگذاری و طی چند مرحله غربالگری، توسط هیئت داوران بررسی شدند که جا دارد از زحمات همه داوران تشکر کنم؛ در نهایت ۴۷ اثر به مرحله نهایی داوری راه یافت و شش نفر در دو محور «حماسه حسینی» و «بعثت مردمی و رهبر شهید» بهعنوان برگزیده انتخاب شدند.
بختیاری در پایان گفت: یکی دیگر از نکات قابل توجه این سوگواره، میزان آثاری بود که از سوی قشر جوان و نوجوان در موضوع «بعثت مردمی و اندیشه و شهادت رهبر شهید» دریافت کردیم؛ موضوعی که نشان داد نسل جدید نیز نسبت به این مفاهیم دغدغه و نگاه ادبی دارد.
تهرانی که رهبر شهید از آن سخن میگفت
محمد خراسانیزاده؛ معاون امور هنری سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران، با اشاره به دیدار خود با رهبر شهید گفت: در آن دیدار تعجب کردم که چگونه ایشان درباره تهران اینگونه صحبت میکنند؛ زیرا تهران برای ما بیشتر به مشارکتها، برای مثال در انتخابات، و سبک زندگی مربوط میشد، اما ایشان تهران را شهری با شناسنامه انقلابی و الگوی همه انقلابهای دیگر توصیف میکردند.
وی افزود: این توصیف با مصادیق متعدد، از دوره پیش از مشروطه تا پیروزی انقلاب اسلامی، همراه بود و تهران در همه این برههها پرچمدار بود.
حماسهای که جهانیان دیدند
خراسانیزاده با اشاره به شهادت رهبر انقلاب و جنگهای دوم و سوم تحمیلی گفت: در این حوادث دیدیم آن تهرانی که رهبر انقلاب میدید و ما نمیدیدیم، واقعاً وجود دارد. اکنون، بیش از سه ماه پس از این رویدادها، تهران دیگر صرفاً پایتخت جمهوری اسلامی یا یک تمدن کبیر نیست، بلکه پایتخت همه کسانی است که میخواهند پای حقیقت بایستند.
وی با مقایسه بدرقه امامان در طول تاریخ گفت: مدینه، رسولالله را بدرقه کرد و کوفه، امیرالمؤمنین را؛ اما تهران رهبر خود را به گونهای بدرقه کرد که سر به آسمان برافراشت و این حماسه در تاریخ ماندگار خواهد بود.
شعر، محمل سههزار ساله هنر ایرانی
خراسانیزاده با بیان اینکه رهبر شهید خود استاد شعر بود، به پیشینه تاریخی تعزیه اشاره کرد و گفت: تعزیه یا شبیهخوانی، هنر باستانی ایرانیان است و ریشه در گوسانها یا خنیاگران دورهگرد دارد که خدایینامه میخواندند؛ همان ریشه باستانی شاهنامه.
وی افزود از آنجا که در گذشته سواد ویژه حاکمان بود، حافظه شنیداری مردم، اسطورهها و فرهنگ را منتقل میکرد و محمل این انتقال، شعر بود؛ دستکم سه هزار سال است که شعر محمل همه هنرهای ایران بوده است.
پیوند تعزیه با عزاداری امروز
خراسانیزاده با اشاره به آیین سوگ سیاوش (سووشون) در پیش از اسلام گفت: این آیین در دورهای احتمالاً نزدیک به آلبویه با نذر خاندان اهلبیت پیوند خورد و شبیهخوانی نثار سیدالشهدا شد. وی افزود امروز نیز روضهها و مداحیهای محرم ریشه در تعزیه دارند و همه این پیوندهای فرهنگی مدیون شعر است؛ شعر ریشه ادبیات است و ادبیات بخشی از فرهنگ به شمار میرود، نه صرفاً ابزاری برای تریبونها.
پدافند زبانی، تعبیری تازه از رهبر انقلاب
خراسانیزاده با اشاره به پیام رهبر انقلاب بهمناسبت روز بزرگداشت فردوسی و شعر و ادب فارسی در ۲۵ اردیبهشت ۱۴۰۵ اظهار کرد: برای نخستینبار بود که رهبر انقلاب در چنین مناسبتی پیامی صادر کردند و در آن، بر اهمیت مقابله فرهنگی و موضوع «پدافند زبانی» تأکید شد؛ تعبیری که پیش از این در فضای عمومی کمتر به کار رفته بود و بیان شد که نبردی که تاکنون پیش رفته و با پیروزی همراه بوده، زمانی کامل میشود که در عرصه فرهنگ و سبک زندگی نیز بتوانیم مقابله کنیم. ریشه این مقابله نیز در زبان و ادبیات است؛ این یعنی اگر از زبان شعر استفاده میکنید، مانند رزمندگانی که پای پدافند و پرتابگر ایستادهاند، در حال دفاع از یک حرف، یک آرمان و یک اندیشه هستید؛ چه ارزشمند است که این اندیشه برای ایرانیها به نظم درآید.
فرهنگسراها، محملی برای اتفاقات بزرگ ادبی
وی با اشاره به ظرفیتهای سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران گفت: ۳۵ فرهنگسرای بزرگ و صدها مرکز فرهنگی در این سازمان وجود دارد که هرکدام میتوانند محمل یک اتفاق بزرگ ادبی و هنری باشند.
خراسانیزاده گفت: حدود یک سال است که توفیق خدمت در معاونت امور هنری سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران را دارم؛ معاونتی که در این دوره به ساختار فرهنگسراها افزوده شده است. در همین چارچوب نیز امروز شاهد فعالیت محافل شعر در برخی فرهنگسراها هستیم.
احیای کانونهای ادبی فرهنگسراها
خراسانیزاده با اشاره به استاد قاسم صرافان، که در فرهنگسرای خاوران محفل شعری برپا کردهاند، گفت: بسیاری از ستارگان درخشان ادبیات امروز ایران، خروجی کانونها و محافل ادبی فرهنگسراهایی هستند که در دهه ۸۰ شکل گرفتند؛ اما پس از رشد این استعدادها، تدریجاً آن کانونها کمرنگ شدند. بهزودی این کانونها برای دهه بعدی انقلاب اسلامی دوباره شکل خواهند گرفت و فرهنگسراها بار دیگر محل برگزاری مجالس شاعران خواهند شد و از حاضران خواست یاریرسان این مسیر باشند.
نهاد کتابخانههای عمومی، برادر تنی سازمان فرهنگی هنری شهرداری
وی در پایان با اشاره به همکاری میان سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران و نهاد کتابخانههای عمومی خاطرنشان کرد: نهاد کتابخانههای عمومی، برادر تنی ماست و باید بسیار بیش از این به یکدیگر دست بدهیم.
محافل ادبی میتوانند مسیر یک شاعر را تغییر دهند
قاسم صرافان؛ شاعر و یکی از داوران نخستین سوگواره عاشورایی «نذر شعر»، در آیین اختتامیه این رویداد با قدردانی از برگزارکنندگان و شرکتکنندگان گفت: امیدوارم همه کسانی که در این سوگواره حضور داشتند، جایزه و رتبه اصلی خود را از حضرت سیدالشهدا (ع) دریافت کنند و این اتفاق، انگیزهای برای ادامه مسیر شاعران باشد.
وی با اشاره به نقش انجمنها و محافل ادبی در رشد شاعران اظهار کرد: بسیاری از شاعران مسیر خود را از همین جلسات و انجمنها آغاز کردهاند. خود من نیز در ابتدا بهصورت تفننی شعر میگفتم و در حوزه مهندسی و دانشگاه فعالیت داشتم، اما برگزاری یک جلسه شعر در دانشگاه و جدی گرفته شدن این مسیر باعث شد شعر برای من به یک دغدغه جدی تبدیل شود.
صرافان افزود: این مسیر به اندازهای برای من جدی شد که پس از ۲۴ سال از عضویت در هیئت علمی استعفا دادم و زندگی خود را وقف شعر کردم. تجربه شخصی من نشان میدهد که جلسات و انجمنهای ادبی میتوانند زمینه رشد استعدادهای تازه را فراهم کنند.
این شاعر با اشاره به پیوند شعر و حوادث روز گفت: برخی اشعار پس از شهادت رهبر شهید انقلاب، معنای دیگری پیدا کردهاند و شعر میتواند میان حوادث امروز و مفاهیم عاشورایی پیوند برقرار کند.
وی در ادامه اشعاری درباره عاشورا، شهدای جنگ اخیر و حضرت سیدالشهدا (ع) سرود و تنی چند از دیگر شاعران حاضر در مراسم نیز به شعرخوانی آثار خود پرداختند.
اجرای نمایش تئاتر حماسی و نقالی خوانی از دیگر برنامه های اجرا شده در این مراسم بود که با استقبال حاضران روبرو شد.
برگزیدگان سوگواره نذر شعر معرفی شدند
در پایان این مراسم با برگزاری آیین جشن امضا؛ بیانیه هیئت داوران قرائت و اسامی برگزیدگان در دو محور «حماسه حسینی» و «رهبر شهید و بعثت مردمی» به شرح زیر اعلام شد:
محور موضوعی حماسه حسینی:
نفر اول: فاطمه عارفنژاد، اثر «صدا»، تهران
نفر دوم: لیلا علیزاده، اثر «غمگینترین فعل جهان»، تهران
نفر سوم: علیاصغر شیری، اثر «دست قلم»، قم
محور موضوعی رهبر شهید و بعثت مردمی:
نفر اول: قاسم بای، استان گلستان، شهرستان رامیان
نفر دوم: شهاب مهری، اثر «گل سرها دوباره میرویند»، تهران
نفر سوم: زهرا سپهکار، اثر «مشت گرهگره»، اصفهان
نظر شما