خبرگزاری شبستان- خراسان جنوبی: روایت بعضی کسبوکارها از یک کارخانه و سرمایههای میلیاردی آغاز نمیشود؛ گاهی همهچیز از یک دیگ ساده، چند شاخه گل محمدی و ارادهای برای ساختن یک روزی حلال شروع میشود؛ درست مانند داستان فاطمه کبری افشنگ که فعالیت خود در زمینه گلابگیری و تولید عرقیات گیاهی را از سال ۱۳۹۳، با یک دیگ و نیچه مسی امانتگرفتهشده آغاز کرد و امروز این فعالیت به تولید حدود ۳۰ نوع عرقیات گیاهی و گلاب رسیده است.
سمیه سلیمانی در گفتگو با خبرنگار شبستان با تشریح آغاز فعالیت مادرش اظهار کرد: مادرم، فاطمه کبری افشنگ، از سال ۹۳ به بعد کار گلاب و عرقیاتگیری گیاهی به روش سنتی را شروع کردند.
وی ادامه داد: اول کار، کارشان را با یک دیگ و نیچه مسی که از مرحومه خاله خودشان به مادرم امانت داده شده بود، شروع کردند.
به گفته سلیمانی، در ابتدای فعالیت، هدف خانواده فروش محصولات نبود و تولیدات بیشتر برای مصرف خود خانواده، اقوام و همسایههایی انجام میشد که به عرقیات گیاهی نیاز داشتند. عرق نعناع، کاسنی، چهلگیاه و دیگر عرقیات معمول، از نخستین محصولاتی بود که در این کار خانگی تولید میشد. وجود چند درخت گل محمدی در باغ خانوادگی نیز زمینه ورود به حوزه گلابگیری را فراهم کرد.
سلیمانی در این باره گفت: برای گلابگیری هم چون در باغ خودمان چند درخت گل محمدی داشتیم و گلاب هم محصول مورد استفاده بود، بعد از مدتی یک دیگ و نیچه مخصوص گلابگیری خریدند و کار گلابگیری را هم شروع کردند. فعالیت در آن سالها منظم و مستمر نبود و بر اساس نیاز، شاید هر چند ماه یکبار تولید عرقیات انجام میشد.
یک نمایشگاه و جرقهای برای ورود به بازار
نقطه عطف این فعالیت، سال ۱۳۹۷ رقم خورد؛ زمانی که سمیه سلیمانی برای نخستین بار محصولات تولیدی خانواده را به یک نمایشگاه یکروزه در شهر اسدیه برد؛ نمایشگاهی که به مناسبت هفته دفاع مقدس برگزار شده بود.
وی میگوید: اولین بار سال ۹۷ بود که من محصولات را در نمایشگاه یکروزه شهر اسدیه که به مناسبت هفته دفاع مقدس برگزار شده بود، برای معرفی و اگر مشتری باشد برای فروش بردم. محصولات آن روز بسیار محدود بود؛ شاید آن سال سرجمع ۲۰ بطری عرقیات و گلاب بیشتر برای نمایشگاه نبردم، اما همین حضور کوچک، سرآغاز مسیری بزرگتر شد.
سلیمانی معتقد است همان حضور و معرفی محصولات، جرقهای برای تولید بیشتر، فروش محصولات و کسب درآمد بود.
یک سال بعد، در خرداد ۱۳۹۸، حضور در نخستین «بومبازار» استان خراسان جنوبی که به صورت نمونه و پایلوت در روستای درمیان برگزار شد، دومین حضور جدی خانواده برای معرفی محصولات بود. به مرور، محصولات معرفی و شناخته شدند و مشتریانی برای تهیه گلاب و عرقیات پیدا شدند.
وقتی تقاضای مشتری، تنوع تولید را بیشتر کرد
افزایش مشتریان، تنها به بیشتر شدن میزان تولید منجر نشد، بلکه تنوع محصولات را نیز افزایش داد.
سلیمانی میگوید برخی مشتریان عرقیاتی را درخواست میکردند که در فهرست تولیدات خانواده نبود؛ همین موضوع باعث شد برای تهیه گیاهان دارویی مورد نیاز اقدام کنند و عرقیات جدید را متناسب با تقاضای مشتری تولید کنند.
او توضیح داد: وقتی دیدیم برخی گیاهان دارویی را نداریم اما عرقیاتش مورد تقاضا هست، برای تهیه گیاه دارویی اقدام و عرق مورد نیاز مشتری تولید شد تا اینکه در حال حاضر حدود ۳۰ نوع عرقیات داریم؛ تولید گلاب که جدای از عرقیات هست.
با ادامه روند تولید و افزایش تقاضا، گلابگیری و تولید عرقیات در کنار امور خانه، به فعالیت اصلی مادر تبدیل شد و تجهیزات نیز روزبهروز افزایش پیدا کرد. اما توسعه تولید، هزینههای خودش را داشت؛ بطری یکلیتری، مواد اولیه و تجهیزات بیشتری مورد نیاز بود و برای ادامه مسیر، حمایت مالی اهمیت بیشتری پیدا کرد.
تسهیلات بنیاد علوی برای آغاز کشت گل محمدی
زمستان سال ۱۳۹۸، تسهیلگر بنیاد علوی برای بررسی شرایط ایجاد اشتغال خانگی و شناسایی متقاضیان دریافت تسهیلات به روستای مسک آمد.
سلیمانی نیز در همان سال متقاضی دریافت تسهیلات برای خرید نهال گل محمدی و کشت آن شد و با توجه به طرح اشتغال و فضایی که در اختیار داشتند، ۱۵ میلیون تومان تسهیلات دریافت کرد.
وی گفت این مبلغ برای خرید نهال گل محمدی، کود و آمادهسازی جهت کشت نهال هزینه شد. در همین حال، فعالیت مادر در زمینه تولید گلاب و عرقیات نیز ادامه پیدا کرد و به مرور، مشتری و فروش محصولات افزایش یافت.
حمایت ۷۰ میلیون تومانی بسیج سازندگی برای توسعه فعالیت
با بیشتر شدن تولید، تقاضا و نیاز به مواد اولیه و تجهیزات، سلیمانی بار دیگر برای توسعه کسبوکار خود به دنبال دریافت حمایت رفت.
او در این باره گفت: همچنان که تولید و تقاضا انجام میشد و تولید گلاب و عرقیات در کنار کارهای خانه، کار اصلی مادرم شده بود و وسایل روزبهروز در حال افزایش بود، بطری یکلیتری مورد نیاز و محصولات باید افزایش میداشت.
وی افزود: برای توسعه کار و تأمین وسایل و مواد اولیه نیاز به حمایت مالی داشتم و این بار به بسیج سازندگی شهرستان درمیان مراجعه کردم و سال ۱۴۰۲ از طرف بسیج سازندگی ۷۰ میلیون تومان تسهیلات گرفتم و کار را جدی ادامه دادیم.
حضور در نمایشگاههای «اقتصاد به توان مردم» که از سوی بسیج سازندگی برگزار میشد، بخش دیگری از مسیر توسعه بازار این محصولات بود. به گفته سلیمانی، چندین مرتبه در این نمایشگاهها حضور داشته و این حضور علاوه بر فروش، به معرفی و دیدهشدن محصولات نیز کمک کرده است.
از نمایشگاه تا بازار بیرجند
فعالیت این بانوی تولیدکننده تنها به نمایشگاهها محدود نمانده و فروش حضوری محصولات در بیرجند نیز شکل گرفته است. محصولات در فروشگاهی که با همت بسیج سازندگی برای فروش محصولات صاحبان مشاغل خرد و خانگی راهاندازی شده، عرضه میشود.
سلیمانی درباره حمایتهای صورتگرفته میگوید: در بحث حمایتهایی که شدم، اول از طرف بسیج سازندگی خراسان جنوبی برای دریافت تسهیلات و ایجاد بازار فروش و بعد از طرف کمیته امداد امام خمینی(ره) استان برای در اختیار قرار دادن فضا برای کارگاه در مرکز استان مورد حمایت قرار گرفتم.
حدود یک سال است که از سوی کمیته امداد، کارگاهی واقع در مجتمع تولیدی احسان، در محل دوشنبهبازار بیرجند، به او واگذار شده و وی با همکاری خواهرش در این فضا فعالیت میکند.
گلوگاه توسعه؛ نبود سیب سلامت
سلیمانی در خصوص صادرات و عرضه محصولات در خارج از استان توضیح داد: تولیدات ما چون خانگی و کارگاهی است و سیب سلامت ندارد، فعلاً فقط در سطح شهر بیرجند و روستا به صورت حضوری عرضه میشود.
وی درباره الزامات بهداشتی نیز گفت: در حال حاضر کارت بهداشت و گواهی دوره بهداشت عمومی را دارم، اما سیب سلامت که شرط فروش گسترده محصولات و ارسال به سایر استانها هست را هنوز نتوانستم بگیرم.
از نگاه این تولیدکننده، دریافت سیب سلامت فرآیندی زمانبر و پرهزینه است و برای کسبوکاری که بخش عمده فعالیت آن به صورت خانگی انجام میشود، هزینههای آن با توان اقتصادی واحد تناسب ندارد.
او ادامه داد: دریافت سیب سلامت یک پروسه زمانبر و پرهزینه است و برای کسبوکار من که بیشتر خانگی کار میکنم، از نظر اقتصادی صرفهای برای دریافت سیب سلامت ندارد.
سلیمانی با اشاره به آخرین پیگیری خود از معاونت غذا و داروی استان اظهار کرد: دریافت سیب سلامت جدای از مشخصات و متراژ فضای کارگاه، نیاز به هزینههای بالای تهیه ابزار و ادوات نیمهصنعتی و آزمایشات اختصاصی هر محصول دارد.
وی افزود: حداقل برآوردی که برای دریافت سیب سلامت فقط برای تعداد محدود و مشخصی از عرقیات که غذا و دارو مجوز میدهد، ۵ میلیارد تومان است و چه بسا با توجه به شرایط اقتصادی و تورم این عدد بیشتر هم بشود.
کیفیت تولید هست، بازار فروش محدود است
این بانوی تولیدکننده، مهمترین مشکل خود را میزان فروش و درآمد ماهیانه میداند؛ مشکلی که به گفته او، مستقیماً با محدود بودن بازار فروش ارتباط دارد.
سلیمانی تأکید کرد: علیرغم کیفیت داشتن محصولات تولیدی ما، مهمترین مشکل من میزان فروش و درآمد ماهیانه به دلیل عدم عرضه محصولات در سایر شهرستانها و استانهای دیگر است.
او معتقد است اگر امکان عرضه محصولات در بازارهای گستردهتر فراهم شود، ظرفیت رشد این کسبوکار نیز افزایش پیدا خواهد کرد.
کمبود مواد اولیه در داخل استان
سلیمانی گفت: از دیگر مشکلات من و سایر افرادی که در زمینه تولید عرقیات فعالیت دارند، نبودن مزرعه کشت گیاهان دارویی و تولید بخش مهمی از مواد اولیه در خود استان است. ما الان بیش از ۵۰ درصد عرقیاتی که تولید داریم، تمام مواد اولیه و گیاهان دارویی را از بازار به صورت خشک تهیه میکنیم و عطاری هم از استانهای دیگر برای فروش میآورد.
به گفته او، در بیرجند یا شهرستان درمیان مزرعه کشت گیاهان دارویی وجود ندارد و البته برخی گیاهان دارویی نیز ممکن است شرایط تولید و برداشت در استان را نداشته باشند.
بطری؛ حلقهای دیگر از زنجیره هزینههای تولید
سلیمانی میگوید در خراسان جنوبی کارخانه تولید بطری پلاستیکی یکلیتری وجود ندارد و پلاستیکفروشیهای سطح شهر بطری مورد نیاز را از تهران، مشهد یا اصفهان تهیه میکنند.
او درباره قیمت بطری نیز گفت: قیمت بطری هم بسیار بالاست؛ هر بطری ۲۰ هزار تومان است و برای ما که تعداد بالا خرید میکنیم، دانهای ۱۸ هزار تومان میشود.
به گفته وی، قیمت بطری ثبات ندارد و در زمستان سال گذشته، برف و بسته شدن جادهها موجب شد کامیونها چند روز بار را به استان نرسانند و در نتیجه بطری با کمبود و افزایش شدید قیمت مواجه شود.
او ادامه داد: یک مدت اصلاً درب بطری نبود. این تولیدکننده خواستار توجه به مشکل نبود کارخانه تولید بطری در استان است و میگوید اگر این موضوع برجسته و برای آن چارهای اندیشیده شود، بخشی از مشکلات تولیدکنندگان عرقیات و دیگر واحدهای تولیدی کاهش خواهد یافت.
سلیمانی در توضیح وضعیت تولید بطری در استان گفت: یک مدت محدود در شهرک صنعتی یک نفر بطری تولید داشت، اما بعدش یک نفر که کارش فروش آب رادیاتور بود، خط تولید را اجاره کرد و بطری سهلیتری برای کار خودش تولید میکند.
مطالبه تسهیل قوانین برای مشاغل خرد و خانگی
این بانوی تولیدکننده ضمن قدردانی از بسیج سازندگی و کمیته امداد که به گفته او حمایت همهجانبهای از مشاغل خرد و خانگی دارند، از سایر دستگاهها نیز خواست برای حل مشکلات این واحدها وارد میدان شوند.
سلیمانی از استانداری، معاونت غذا و دارو، سازمان صمت و سایر دستگاههایی که میتوانند از صاحبان مشاغل خانگی در زمینههای مختلف، بهویژه مواد غذایی و خوراکی، حمایت کنند، درخواست همکاری کرد.
او معتقد است برخی قوانین، سرفصلها و مصوبات را میتوان با توجه به شرایط کاری، اقتصادی و زندگی صاحبان مشاغل خرد، خانگی و نیمهصنعتی، با انعطاف بیشتری اجرا کرد.
وی تأکید کرد: نهادهای متولی باید از بانوان و تمام افرادی که در این شرایط سخت اقتصادی دارند برای روزی حلال تلاش میکنند و نمیخواهند سربار جامعه و بار مضاعفی برای نهادهای حمایتی باشند، با تسهیل کردن قوانین حمایت کنند.
حمایت بخش خصوصی؛ حلقه مفقوده توسعه
سلیمانی برای گسترش فعالیت و افزایش درآمد، دریافت سیب سلامت را یکی از نیازهای اصلی کسبوکار خود میداند؛ اما هزینه بالای این فرآیند، او را به سمت جستوجوی یک حامی مالی سوق داده است.
او میگوید: من برای گسترش کارم و افزایش درآمدم نیاز به دریافت سیب سلامت برای محصولات دارم و برای دریافت سیب سلامت با توجه به هزینه بسیار بالا، نیاز به یک حامی مالی دارم.
به اعتقاد این بانوی تولیدکننده، ورود صاحبان سرمایه و واحدهای بزرگ تولیدی استان به حمایت از مشاغل خرد میتواند مسیر رشد این کسبوکارها را هموار کند.
وی گفت: اگر صاحبان مشاغل بزرگ استان، کارخانهداران و افرادی که اهل سرمایهگذاری هستند، با حمایت مالی از صاحبان مشاغل خرد و خانگی که جای رشد دارند، حمایت کنند، کار بسیار بزرگی است.
سلیمانی با اشاره به نقش نهادهای حمایتی افزود: نهادهای حمایتی مانند بسیج سازندگی، کمیته امداد، بنیاد علوی و ... تا جایی که بتوانند حمایت کرده و شرایط دریافت تسهیلات برای مشاغل خانگی برای هر فرد یکبار فراهم است.
وی بر ضرورت ورود صاحبان کسبوکارهای بزرگ به این حوزه تأکید کرد و گفت: لذا لازم است که صاحبان کسبوکارهای بزرگ از مشاغل خرد خانگی و کارگاهی حمایت کنند.
از یک دیگ مسی تا رؤیای ورود به بازارهای گستردهتر
داستان تولید گلاب و عرقیات گیاهی فاطمه کبری افشنگ، امروز دیگر تنها روایت یک فعالیت خانگی برای تأمین نیاز خانواده نیست؛ کسبوکاری است که از یک دیگ و نیچه مسی امانتگرفتهشده شروع شده، در نمایشگاهها دیده شده، با تسهیلات بنیاد علوی و بسیج سازندگی توسعه یافته، با حمایت کمیته امداد به فضای کارگاهی در مرکز استان رسیده و اکنون با حدود ۳۰ نوع عرقیات گیاهی و گلاب، چشم به بازارهای بزرگتر دوخته است.
اما برای رسیدن به آن بازار، این تولیدکننده باید از چند گلوگاه عبور کند؛ دریافت سیب سلامت و تأمین هزینههای سنگین آن، دسترسی به تجهیزات مورد نیاز، تأمین پایدار مواد اولیه، نبود مزرعه مناسب گیاهان دارویی در استان، گرانی و نوسان قیمت بطری و محدود بودن بازار فروش.
روایت سلیمانی در نهایت یک مطالبه روشن دارد؛ مشاغل خرد و خانگی اگرچه با سرمایههای کوچک آغاز میشوند، اما در صورت حمایت هدفمند میتوانند به کسبوکارهایی پایدار و درآمدزا تبدیل شوند؛ به شرط آنکه مسیر دریافت مجوز، تأمین تجهیزات، دسترسی به مواد اولیه و ورود به بازارهای جدید، متناسب با توان و مقیاس واقعی این واحدها طراحی شود.
نظر شما