مهدی زارع بیعیب، رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در تایلند در گفتوگوی اختصاصی با خبرنگار بینالملل خبرگزاری شبستان، درباره اهمیت بزرگداشت روز جهانی مسجد در عرصه بینالمللی گفت: اساساً تاریخ شکلگیری این مناسبت، ابعاد بینالمللی دارد. مسجدالاقصی در ۲۱ آگوست سال ۱۹۶۹ میلادی توسط صهیونیستها به آتش کشیده شد و در واکنش به این اقدام، اجلاس سران کشورهای اسلامی برگزار و سازمان همکاری اسلامی تشکیل شد. بنابراین، روز جهانی مسجد صرفاً یک موضوع مذهبی نیست، بلکه با بخشی از تاریخ شکلگیری یک سازمان بیندولتی در جهان اسلام پیوند خورده است.
زارع بیعیب درباره ماهیت روز جهانی مسجد و پیامی که باید به واسطه این مناسبت در عرصه جهانی مطرح شود، اظهار کرد: مسجد را نباید صرفاً مکانی برای عبادت دانست و باید به آن بهعنوان نقطه تلاقی دین، هویت اجتماعی و روابط میان ملتها نگاه کرد. مسجد میتواند بستری برای شکلگیری و تقویت ارتباطات اجتماعی، فرهنگی و دینی در یک جامعه باشد.
وی تأکید کرد: در کشورهای مختلف، چه در جوامع مسلمان و چه در برخی جوامع غیرمسلمان، فضای مسجد صرفاً یک فضای مذهبی نیست، بلکه بخشی از بافت اجتماعی و فرهنگی جامعه به شمار میرود. به همین دلیل، مسجد میتواند نقش مهمی در شناخت جوامع و برقراری ارتباط میان پیروان ادیان و فرهنگهای مختلف ایفا کند.
مسجد میتواند نقش مهمی در شناخت جوامع و برقراری ارتباط میان پیروان ادیان و فرهنگهای مختلف ایفا کندرایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در ادامه، با اشاره به ظرفیت مسجد در حوزه دیپلماسی فرهنگی گفت: ما در مسجد میتوانیم تصویری واقعی از یک جامعه مشاهده کنیم؛ تصویری که حاصل ارتباط مستقیم با مردم و جامعه دینی است. از این منظر، روز جهانی مسجد در عرصه بینالمللی میتواند فرصتی برای توجه به مسجد بهعنوان یک ظرفیت ارتباطی باشد.
وی افزود: بخشی از گفتوگوهای میان مسلمانان در مساجد شکل میگیرد و هر فردی که وارد مسجد میشود، موضوعات و واقعیتهای اجتماعی و فرهنگی یک جامعه را بهصورت مستقیم مشاهده میکند، نه صرفاً از طریق شنیدهها و روایتهای دیگران. این ارتباط مستقیم میتواند به کاهش سوءتفاهمهای میان فرهنگها و ادیان کمک کند و زمینه شناخت واقعیتر جوامع دینی را فراهم آورد. از این منظر، مسجد میتواند بخشی از گفتوگوی میان ملتها باشد.
زارع بیعیب درباره برنامههای سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی برای روز جهانی مسجد و استفاده از ظرفیت مساجد در مقابله با اسلامهراسی و ایرانهراسی اظهار کرد: در خصوص روز جهانی مسجد، باید نوعی بازنگری در نگاه به کارکردهای مسجد صورت گیرد. کارکرد مسجد را میتوان در چارچوب دیپلماسی فرهنگی نیز تعریف کرد. همانطور که در مأموریت و اساسنامه سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، گسترش مناسبات فرهنگی با ملتها و همکاری با مراکز اسلامی مورد توجه قرار گرفته است، مسجد نیز میتواند یک جایگاه مهم ارتباطی باشد.
وی ادامه داد: در مسجد میتوان ارتباط با جوانان، دانشگاهها، نخبگان، خانوادهها و مراکز اسلامی را شکل داد و تقویت کرد. بنابراین، لازم است ظرفیتهای مساجد در کشورهای مختلف شناسایی شود و متناسب با ویژگیهای هر کشور، از این ظرفیتها بهرهبرداری شود.
رایزن فرهنگی کشورمان با اشاره به ظرفیت مساجد تایلند برای گفتوگوی بینادیانی گفت: باید بررسی کرد که هر کشور در چه زمینهای ظرفیت بیشتری برای ارتباط و گفتوگو دارد. برای مثال، برخی مساجد ظرفیت قابل توجهی برای گفتوگوی بینادیانی دارند. در تایلند نیز چنین ظرفیتی وجود دارد و مسجد میتواند پایگاهی برای گفتوگوی میان ادیان باشد. درمواردی، برنامههای گفتوگوی بینادیانی در مساجد برگزار میشود و پیروان ادیان مختلف، از جمله بوداییان و مسیحیان، در این برنامهها حضور پیدا میکنند و همین حضور، زمینه شکلگیری گفتوگو و شناخت متقابل را فراهم میسازد.
وی تصریح کرد: روز جهانی مسجد صرفاً درباره خودِ مسجد و جایگاه فیزیکی آن نیست، و باید به جایگاه ارتباطی و اجتماعی مسجد توجه کرد. ما باید مسجد را بهعنوان یک نقطه ارتباطی با جهان ببینیم. اگر قرار است در مسجد درباره مسائل بینالمللی گفتوگو شود، باید بتوانیم به بسیاری از تصویرهای منفی و کلیشههای موجود پاسخ دهیم.
روز جهانی مسجد صرفاً درباره خودِ مسجد و جایگاه فیزیکی آن نیست، و باید به جایگاه ارتباطی و اجتماعی مسجد توجه کرد. ما باید مسجد را بهعنوان یک نقطه ارتباطی با جهان ببینیم. اگر قرار است در مسجد درباره مسائل بینالمللی گفتوگو شود، باید بتوانیم به بسیاری از تصویرهای منفی و کلیشههای موجود پاسخ دهیم.
زارع بیعیب افزود: پاسخگویی صرفاً به معنای حرف زدن و ارائه پاسخ مستقیم نیست؛ بلکه ایجاد ارتباط واقعی و فراهم کردن امکان شناخت متقابل نیز نوعی پاسخگویی است. این مسئله در موضوعاتی مانند اسلامهراسی و ایرانهراسی اهمیت بیشتری پیدا میکند. اگر بتوانیم ظرفیت مساجد را به شکلی هدفمند در خدمت دیپلماسی فرهنگی قرار دهیم و این تجربه را در مساجد خارج از کشور توسعه دهیم، قطعاً میتوان به نتایج مؤثری دست یافت. افرادی که ممکن است تصویر منفی از مسجد یا برخی موضوعات اسلامی داشته باشند، میتوانند از طریق ارتباط مستقیم با مسجد و جامعه مسلمانان، این تصویر را مورد بازنگری قرار دهند.
رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در تایلند گفت: در تایلند، این موضوع در مساجد و مراکز اسلامی، اعم از شیعه و سنی، مورد توجه قرار گرفته است. برخی مساجد نیز به دلیل ظرفیت و سابقه فعالیتهای خود در حوزه ارتباطات بینادیانی شناسایی شدهاند و تلاش میکنیم از این ظرفیتها برای تقویت گفتوگو و تعامل فرهنگی استفاده کنیم.
وی در ادامه، درباره مفهوم «دیپلماسی مسجدی» و برنامههای سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی در تایلند اظهار کرد: ما باید موضوع مسجد را بخشی از دیپلماسی عمومی جمهوری اسلامی ایران بدانیم؛ ظرفیتی که هنوز به اندازه کافی شناخته نشده است. یکی از مأموریتهای سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، گسترش مناسبات فرهنگی با ملتها و همکاری با مراکز اسلامی است و مسجد میتواند در تحقق این مأموریت نقش مهمی ایفا کند.
زارع بیعیب افزود: برای فعال کردن این ظرفیت، باید مسجد را بهعنوان یک سرمایه اجتماعی در نظر بگیریم؛ سرمایهای متشکل از شبکه امامان جماعت، جوانان، خانوادهها، نخبگان، خیرین و ارتباطات محلی. در واقع، دیپلماسی فرهنگی زمانی معنا پیدا میکند که بتوانیم این سرمایه اجتماعی را به ارتباطات فرهنگی میان جوامع تبدیل کنیم.
وی خاطرنشان کرد: یکی از راههای مؤثر برای تحقق این هدف، طراحی دیپلماسی مسجد بر مبنای شبکهسازی است؛ به این معنا که مساجد اثرگذار در کشورهای مختلف شناسایی شوند، با آنها ارتباط برقرار شود و زمینه تبادل تجربه و همکاری میان آنها شکل بگیرد. ما این تجربه را در تایلند نیز داشتهایم و در یک مورد، یک مرکز اسلامی تجربیات خود را با یک مرکز اسلامی در کشور دیگری به اشتراک گذاشته است.
رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در تایلند در پایان تأکید کرد: این رویکرد نباید صرفاً به مناسبت روز جهانی مسجد محدود شود، بلکه باید بهعنوان بخشی از برنامههای مستمر فرهنگی و ارتباطی مورد توجه قرار گیرد. مسجد میتواند از یک فضای صرفاً مذهبی به یک شبکه فعال اجتماعی و فرهنگی تبدیل شود؛ شبکهای که از طریق آن، گفتوگو میان ادیان، ارتباط میان ملتها، شناخت متقابل فرهنگها و در نهایت دیپلماسی فرهنگی تقویت شود
زارع بیعیب درباره برنامههای رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در تایلند با محوریت معرفی ایران تصریح کرد: برنامههای مختلفی در دست اجرا داریم که نمیتوان آنها را از یکدیگر تفکیک کرد. یکی از این برنامهها، برگزاری مراسم چهلمین روز تدفین رهبرشهید است که در همین راستا با برخی مساجد ارتباط برقرار کردهایم و قرار است مساجد شیعه و حتی برخی مساجد اهل سنت نیز مراسمی در این زمینه برگزار کنند.
وی افزود: این برنامهها صرفاً به برگزاری مراسم و سخنرانی چند نفر محدود نمیشود، بلکه بخش مهمی از آن به برنامههای آموزشی، معرفی ابعاد مختلف شخصیت و اندیشه ایشان و همچنین اشتراکگذاری این محتوا در خارج از فضای مسجد اختصاص دارد.
رایزن فرهنگی کشورمان ادامه داد: برخی از این برنامهها برای پیروان دیگر ادیان، از جمله سیکها، نیز جالب و قابل توجه بوده است. برای نمونه، موضوع شعرخوانی و اشعاری که حضرت آیتالله العظمی سیدعلی خامنهای قرائت کردهاند، برای آنان جذابیت خاصی داشته است. در واقع، آنها از این طریق با ابعاد متفاوتی از شخصیت و فرهنگ ایران آشنا شدهاند که پیش از این با آن مواجه نبودهاند و سپس تلاش کردهاند این موضوع را از نگاه و با زبان فرهنگی خودشان بازگو کنند. این مسئله نشان میدهد که ظرفیتهای فرهنگی ایران میتواند از طریق ارتباط با مساجد و جوامع دینی، به شکلهای متفاوتی به مخاطبان دیگر معرفی شود.
وی در پایان درباره برنامههای روز جهانی مسجد در تایلند تأکید کرد: هر مسجدی متناسب با ظرفیت و ویژگیهای خود میتواند از جایگاه مسجد بهعنوان یک ظرفیت فرهنگی و اجتماعی استفاده کند. با توجه به اینکه هفته وحدت اسلامی را نیز در پیش داریم، این موضوع میتواند فرصت مناسبی برای تقویت ارتباط میان مساجد، پیروان مذاهب و دیگر جوامع دینی و فرهنگی در تایلند باشد.
نظر شما