به گزارش خبرگزاری شبستان به نقل از روابط عمومی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، حبیبرضا ارزانی، رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در مالزی در گزارشی به معرفی کتاب «مستضعفین و مستکبرین» اثر محمد صابو، وزیر کشاورزی مالزی پرداخت.
کتابی که با تمرکز بر مفهوم قدرت، سلطه و عدالت تقابل میان مستضعفان و مستکبران را در ساختار قدرت جهانی بررسی میکند.
کتاب «مستضعفین و مستکبرین» با عنوان فرعی «خط فاصله میان ستمگران و ستمدیدگان در کشمکش برای قدرت جهانی» اثری در حوزه مباحث سیاسی و اجتماعی است که مسئله قدرت را در مرکز توجه قرار میدهد و به این پرسش میپردازد که چه کسانی قدرت جهانی را در اختیار دارند این قدرت چگونه اعمال و حفظ میشود و چه ملتها و گروههایی هزینه مناسبات موجود قدرت را میپردازند.
دو مفهوم اصلی کتاب یعنی «مستضعفان» و «مستکبران» ریشه در ادبیات قرآنی و سیاسی اسلام دارند. مستضعفان به گروهها و جوامعی اشاره دارند که به واسطه ساختارهای ناعادلانه سیاسی، اقتصادی، اجتماعی یا نظامی در موقعیت ضعف و محرومیت قرار گرفتهاند.
در مقابل مستکبران به صاحبان قدرتی اشاره دارد که از برتری سیاسی، اقتصادی، نظامی یا تمدنی خود برای سلطه بر دیگران استفاده میکنند.
این دوگانه در ادبیات سیاسی اسلام بهویژه در گفتمان انقلاب اسلامی ایران در قالب تقابل «استکبار و استضعاف» مطرح شده و در ادبیات سیاسی مرتبط با جنبش اسلامی مالزی نیز این مفاهیم برای تحلیل روابط قدرت و سلطه مورد استفاده قرار گرفتهاند.
تأکید عنوان فرعی کتاب بر «خط فاصله میان ستمگران و ستمدیدگان در کشمکش برای قدرت جهانی» نشان میدهد که اثر حاضر صرفاً به موضوع فقر و غنا نمیپردازد بلکه مسئله قدرت را محور تحلیل خود قرار داده است.
در این نگاه قدرت جهانی پدیدهای خنثی نیست و باید بررسی کرد قدرت در اختیار چه کسانی قرار دارد، چگونه تولید و حفظ میشود و آیا در خدمت عدالت است یا به ابزاری برای سلطه تبدیل شده است.
کتاب تلاش میکند رابطه میان قدرت، سلطه و موقعیت ملتها و گروههای مختلف را مورد توجه قرار دهد و مرز میان ستمگر و ستمدیده را در کشمکش بر سر قدرت جهانی ترسیم کند.
با توجه به سابقه فکری و سیاسی محمد صابو، این اثر را میتوان در چارچوب گفتمان عدالتخواهانه و ضدسلطه در سیاست اسلامی مالزی مورد مطالعه قرار داد.
در این چارچوب مفهوم مستکبرین برای اشاره به قدرتهای سلطهگر و مفهوم مستضعفین برای گروهها و ملتهای تحت فشار به کار میرود. تقابل این دو مفهوم نیز به یکی از چارچوبهای قابل توجه برای تحلیل مسائل سیاسی، اجتماعی و مناسبات قدرت تبدیل شده است.
بر این اساس کتاب را میتوان تلاشی برای بررسی مناسبات قدرت از زاویهای دانست که در آن عدالت، سلطه و مقاومت ملتها در برابر ساختارهای قدرت، اهمیت محوری پیدا میکنند.
یکی از نکات قابل توجه در مطالعه این کتاب از منظر روابط فرهنگی ایران و مالزی نزدیکی مفهومی آن با ادبیات «مستضعفین و مستکبرین» در اندیشه امام خمینی (ره) است.
در ادبیات انقلاب اسلامی مستضعفان تنها به فقرا یا محرومان اقتصادی محدود نمیشوند بلکه ملتها و گروههایی را نیز دربرمیگیرند که تحت سلطه قدرتهای بزرگ قرار دارند. در مقابل «استکبار» نیز صرفاً یک ویژگی اخلاقی فردی نیست بلکه میتواند به ساختارهای قدرت و سلطه سیاسی، اقتصادی و بینالمللی اشاره داشته باشد.
استفاده از مفاهیم مشابه در فضای فکری و سیاسی مالزی زمینهای برای مطالعه تطبیقی گفتمان عدالتخواهی اسلامی در دو کشور فراهم میکند.
البته استفاده از مفاهیم مستضعفین و مستکبرین را نمیتوان به معنای همسانی کامل اندیشه سیاسی نویسنده با اندیشه امام خمینی(ره) دانست بلکه شباهتها و تفاوتهای مبنایی، تاریخی و سیاسی این دو رویکرد نیازمند بررسی تطبیقی است.
تصویر اهرام مصر و ابوالهول در کنار عنوان کتاب نیز میتواند واجد معنای نمادین باشد. اهرام تصویری از تمدن، قدرت، ثروت و ساختارهای عظیم قدرت در طول تاریخ ارائه میکنند و فضای تاریخی مصر میتواند یادآور تمدنهایی باشد که در آنها قدرت سیاسی و اقتصادی در رأس هرم متمرکز بوده است.
از این منظر تصویر هرم با مضمون کتاب هماهنگی دارد. قدرت در رأس متمرکز میشود و تودههای گسترده جامعه در سطوح پایینتر قرار میگیرند.
نظر شما