خبرگزاری شبستان-خراسان جنوبی؛ زینب روحانی مقدم-در روزگاری که خبر دیگر تنها یک متن کوتاه در صفحه روزنامه یا خبری منتشرشده از بلندگوی رسانهها نیست و مرز میان واقعیت و روایتهای ساختگی بیش از هر زمان دیگری باریک شده است، رسانهها در خط مقدم آگاهیبخشی و صیانت از افکار عمومی قرار گرفتهاند.
عصری که با گسترش شبکههای اجتماعی، ظهور پلتفرمهای متعدد و ورود پرشتاب هوش مصنوعی به عرصه تولید و انتشار محتوا، هر کاربر میتواند در کوتاهترین زمان ممکن هم دریافتکننده و هم تولیدکننده خبر باشد و همین مسئله، ضرورت برخورداری از سواد رسانهای را بیش از گذشته آشکار کرده است.
در این میان، جنگ امروز تنها در میدانهای نظامی رخ نمیدهد، بلکه بخش مهمی از تقابلها در عرصه افکار عمومی، ادراک و ذهن مخاطبان شکل میگیرد؛ جایی که یک خبر جعلی، یک تصویر دستکاریشده، یک ویدئوی تقطیعشده یا حتی یک تیتر جهتدار میتواند در مدت کوتاهی هزاران و حتی میلیونها مخاطب را تحت تأثیر قرار دهد.
دشمنان با بهرهگیری از ابزارهای نوین ارتباطی و فناوریهای روز، بهویژه ظرفیتهای هوش مصنوعی، تلاش میکنند با انتشار اطلاعات نادرست، شایعهسازی و ایجاد روایتهای جعلی، اعتماد عمومی را خدشهدار کرده و فضای جامعه را تحت تأثیر اهداف خود قرار دهند.
در چنین شرایطی، رسالت خبرنگاران و رسانههای رسمی تنها انتقال خبر نیست، بلکه آنان باید با تکیه بر دقت، صداقت، انصاف و راستیآزمایی، چراغی برای تشخیص حقیقت از دروغ باشند و در کنار اطلاعرسانی صحیح، قدرت تحلیل مخاطبان را نیز افزایش دهند.
رسانهای که به رسالت خود آگاه باشد، میتواند در بزنگاههای حساس اجتماعی، ضمن مقابله با شایعات و فیکنیوزها، زمینه مطالبهگری صحیح، افزایش اعتماد عمومی و تقویت پیوند میان مردم و مسئولان را فراهم کند.
روز خبرنگار نیز فرصتی است تا بار دیگر به جایگاه این قشر اثرگذار در جامعه نگاهی جدیتر داشته باشیم؛ خبرنگارانی که در میدان خبر، گاه با دشواریها و محدودیتهای فراوان، تلاش میکنند روایت درست و دقیق از رویدادها را به جامعه منتقل کنند.
در این میان، آموزش سواد رسانهای از سنین پایین و برای اقشار مختلف جامعه میتواند سپری در برابر سیل اطلاعات نادرست باشد و به مردم بیاموزد که هر آنچه در فضای مجازی منتشر میشود، الزاماً حقیقت نیست و پیش از باور یا بازنشر هر مطلب، باید منبع، محتوا و اعتبار آن مورد بررسی قرار گیرد.
بر همین اساس، بسیج رسانه خراسان جنوبی نیز با اجرای برنامههای آموزشی و فرهنگی، برگزاری دورههای سواد رسانهای و توجه به تربیت نسل جدیدی از فعالان رسانهای، تلاش کرده است گامی در مسیر افزایش آگاهی و توانمندی رسانهای اقشار مختلف جامعه بردارد؛ رویکردی که در شرایط جنگ شناختی و رسانهای، میتواند نقشی مهم در مصونسازی جامعه و تقویت قدرت تحلیل و تشخیص مخاطبان داشته باشد.
محمدرضا زاهد، مسئول بسیج رسانه خراسان جنوبی، در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری شبستان، ضمن تبریک روز خبرنگار به خبرنگاران استان، از اهمیت سواد رسانهای در عصر هوش مصنوعی، نقش رسانههای رسمی در مقابله با شایعات و اخبار جعلی، آسیبهای استفاده نادرست از فضای مجازی و ضرورت آموزش خانوادهها و اقشار مختلف جامعه برای مواجهه هوشمندانه با اخبار و محتواهای منتشرشده سخن گفت.
سواد رسانهای در عصر هوش مصنوعی از اوجب واجبات است
مسئول بسیج رسانه خراسان جنوبی با تأکید بر نقش محوری رسانهها در ارتقای سواد رسانهای جامعه گفت: در شرایطی که دشمنان و معاندان با بهرهگیری از جنگ ترکیبی، شناختی و سایبری، انبوهی از محتوای جعلی، اطلاعات نادرست و گمراهکننده را در قالبهای مختلف تولید و منتشر میکنند، رسانهها در مقابله با این جریان و افزایش آگاهی عمومی نقشی سرنوشتساز دارند.
وی با اشاره به نقش رسانهها در ارتقای سواد رسانهای جامعه افزود: در شرایطی که دشمنان و معاندان، جنگ ترکیبی، جنگ شناختی و البته جنگ سایبری علیه ایران به راه انداختهاند و انبوهی از محتواهای جعلی، اطلاعات نادرست و گمراهکننده را در انواع قالبهای نوشتاری، چندرسانهای و بصری از اینفوگرافیک و موشنگرافیک گرفته تا ویدئوها، بازیهای رایانهای و هوش مصنوعی ایجاد کردهاند تا به اهداف شوم خود برسند، نقش رسانهها بسیار محوری، بااهمیت و غیرقابل انکار است.
وی ادامه داد: رسانهها برای ارتقای سواد رسانهای در این جنگ همهجانبه، فوقالعاده مهم و سرنوشتساز هستند و باید از ظرفیت رسانه برای افزایش آگاهی و قدرت تحلیل مردم استفاده شود.
برگزاری دورههای سواد رسانهای برای اقشار مختلف
مسئول بسیج رسانه خراسان جنوبی با اشاره به برنامههای این مجموعه برای آموزش سواد رسانهای در استان گفت: بسیج رسانه استان در این راستا به سمت برگزاری دورهها و جلسات مختلف آموزشی برای طیفها و سنین مختلف رفته است.
زاهد افزود: شاید در کشور جزو معدود استانهایی باشیم که به صورت ویژه جشنواره «ابوذر» دانشآموزی را برگزار کردیم و اختتامیه آن نیز در پایان مردادماه برگزار خواهد شد.در کشور جزو معدود استانهایی باشیم که به صورت ویژه جشنواره «ابوذر» دانشآموزی را برگزار کردیم و انشاءالله اختتامیه آن نیز در پایان مردادماه برگزار خواهد شد.
وی ادامه داد: برای عزیزان دانشجو نیز جشنواره «ابوذر» دانشجویی را در حال برنامهریزی داریم و در کنار آن دورههای آموزشی مختلفی نیز در دستور کار قرار گرفته است.
مسئول بسیج رسانه خراسان جنوبی با اشاره به اجرای دورههای آموزشی با عنوان «هر مسجد یک خبرنگار» گفت: این دورهها انجام شده یا در حال برنامهریزی است و بهزودی خروجی و نتایج این دورهها نیز منتشر خواهد شد که به نظرم تأثیر فوقالعادهای در استان خواهد داشت.
تشخیص اخبار جعلی در عصر هوش مصنوعی دشوارتر شده است
زاهد در پاسخ به این پرسش که چرا آموزش سواد رسانهای امروز بیش از گذشته اهمیت پیدا کرده است، اظهار کرد: سرعت فناوری، ابزارهای منعکسکننده خبر، نرمافزارهای مختلف و ابزارهای جدید هوش مصنوعی به مرحلهای رسیده است که تشخیص رسانه درست از نادرست و اخبار جعلی از اخبار اصلی به سادگی امکانپذیر نیست.
وی تصریح کرد: شرایط امروز حتی با سال گذشته نیز قابل مقایسه نیست و با توجه به سرعت تحولات فناوری، مخاطبان با حجم گستردهای از محتوا مواجه هستند که تشخیص صحت و سقم آنها نیازمند دانش و مهارت رسانهای است.شرایط امروز حتی با سال گذشته نیز قابل مقایسه نیست و با توجه به سرعت تحولات فناوری، مخاطبان با حجم گستردهای از محتوا مواجه هستند که تشخیص صحت و سقم آنها نیازمند دانش و مهارت رسانهای است.
مسئول بسیج رسانه خراسان جنوبی بیان کرد: در چنین شرایطی، سواد رسانهای و آموزش آن برای مخاطبان عصر رسانه و عصر هوش مصنوعی از اوجب واجبات است و باید به عنوان یک ضرورت جدی مورد توجه خانوادهها، مدارس، دانشگاهها، رسانهها و مسئولان قرار گیرد.
فضای مجازی بدون سواد رسانهای، تهدیدی برای خانوادههاست
زاهد در ادامه درباره مهمترین آسیبهای استفاده نادرست از فضای مجازی گفت: آسیب استفاده نادرست از فضای مجازی برای هر طیف و سنی متفاوت است، اما مهمترین استفاده نادرست از آن میتواند آسیبهای جدی برای کانون گرم خانوادهها ایجاد کند.
وی افزود:افزایش اعتیاد به شبکههای اجتماعی، کاهش ارتباطات خانوادگی و افزایش جرایم رایانهای از جمله آسیبهایی است که در صورت استفاده نادرست از فضای مجازی میتواند دامن گیر جامعه شود.افزایش اعتیاد به شبکههای اجتماعی، کاهش ارتباطات خانوادگی و افزایش جرایم رایانهای از جمله آسیبهایی است که در صورت استفاده نادرست از فضای مجازی میتواند دامنگیر جامعه شود.
مسئول بسیج رسانه خراسان جنوبی با اشاره به بمباران خبری کاربران در فضای مجازی اظهار کرد: افراد جامعه هر روز با بمباران خبری در فضای مجازی مواجه هستند و این در حالی است که بسیاری از اخباری که آنها به راحتی باور میکنند، جعلی است.
زاهد ادامه داد: متأسفانه برخی افراد صرف انتشار یک مطلب در یک کانال یا نشریه را به عنوان سند معتبر تلقی میکنند، در حالی که این مطالب گاهی کیلومترها با واقعیت فاصله دارد.متأسفانه برخی افراد صرف انتشار یک مطلب در یک کانال یا نشریه را به عنوان سند معتبر تلقی میکنند، در حالی که این مطالب گاهی کیلومترها با واقعیت فاصله دارد.
وی با تأکید بر ضرورت توجه مردم به اصول راستیآزمایی اخبار گفت: افراد جامعه باید منبع مطالب را بررسی کنند، متن خبر را به صورت کامل مطالعه کنند، چراکه گاهی خبرگزاریها و کانالها برای جذب مخاطب تیتر جذابی انتخاب میکنند که با متن خبر در تناقض است.افراد جامعه باید منبع مطالب را بررسی کنند، متن خبر را به صورت کامل مطالعه کنند، چراکه گاهی خبرگزاریها و کانالها برای جذب مخاطب تیتر جذابی انتخاب میکنند که با متن خبر در تناقض است.
وی افزود: بررسی نویسنده خبر، مطالعه نظرات مختلف، اکتفا نکردن به یک گروه یا کانال همفکر و در نهایت مراجعه به کارشناسان موضوع از دیگر نکاتی است که باید مورد توجه قرار گیرد.
زاهد خاطرنشان کرد: برای مثال اگر خبری آماری را مطرح میکند، باید بررسی شود که این آمار مربوط به کدام جامعه آماری است و آیا یک مرجع رسمی آن را تأیید کرده است یا خیر.
رسانهها باید در برابر فیکنیوزها مطالبهگر و روشنگر باشند
مسئول بسیج رسانه خراسان جنوبی با تأکید بر اینکه نقش رسانهها دیگر تنها به اطلاعرسانی محدود نمیشود، گفت: تحلیل، مطالبهگری هوشمندانه و ایجاد پیوند بین نخبگان و مردم از مهمترین مسئولیتهای رسانهها در عصر حاضر است.تحلیل، مطالبهگری هوشمندانه و ایجاد پیوند بین نخبگان و مردم از مهمترین مسئولیتهای رسانهها در عصر حاضر است.
وی ادامه داد: رسانهها باید تلاش کنند تا برای پیشبرد اهداف انقلاب اسلامی در کنار مردم و مسئولان باشند و این ارتباط تنگاتنگ میتواند تا اندازهای از شایعات و اخبار نادرست بکاهد و مطالبهگری به حق را به سرانجام برساند.
زاهد افزود: این ارتباط و مطالبهگری صحیح میتواند جایی برای جولان فیکنیوزها باقی نگذارد و رسانههای رسمی با اطلاعرسانی دقیق، بهموقع و مستند، اجازه ندهند اخبار جعلی افکار عمومی را تحت تأثیر قرار دهد.رسانههای رسمی با اطلاعرسانی دقیق، بهموقع و مستند، اجازه ندهند اخبار جعلی افکار عمومی را تحت تأثیر قرار دهد.
وی با بیان اینکه در زمان بحرانها، شایعات و فیکنیوزها فعالتر میشوند، گفت: در چنین شرایطی نیاز به آموزش و مراقبت بیشتر است و رسانهها، خانوادهها و مردم باید نسبت به اخبار منتشرشده حساسیت بیشتری داشته باشند.
مسئول بسیج رسانه خراسان جنوبی در تشریح راهکارهای مقابله با شایعات اظهار کرد: نخستین راهکار، پیشگیری است که شامل تقویت کانالهای رسمی اطلاعرسانی، تأخیر در انتشار اخبار تأییدنشده و استفاده از پیامکهای همگانی یا رادیوهای محلی برای هدایت افکار عمومی میشود.
وی ادامه داد: دومین راهکار، اصلاح سریع شایعات است؛ تیمهای تخصصی باید با کمک فناوریهایی مانند هوش مصنوعی، شایعات پرتکرار را در کوتاهترین زمان ممکن شناسایی و بیاعتبارسازی کنند.
زاهد گفت: تحقیقات نشان میدهد اگر شایعات در دو ساعت اول اصلاح شوند، میتوان از گسترش حدود ۸۰ درصد آنها جلوگیری کرد.
وی تغییر رفتار عمومی را سومین راهکار مقابله با شایعات دانست و افزود: آموزش مردم برای راستیآزمایی اخبار پیش از بازنشر، یکی از مؤثرترین راهکارهاست. شهروندان باید اخبار را با حداقل دو منبع معتبر تطبیق دهند و از انتشار اطلاعات نامطمئن خودداری کنند.
اخلاق، انصاف و دقت؛ سه کلیدواژه استفاده مسئولانه از فضای مجازی
مسئول بسیج رسانه خراسان جنوبی در پاسخ به این پرسش که چه اقداماتی میتواند به استفاده مسئولانهتر از فضای مجازی در جامعه کمک کند، اظهار کرد: اخلاق، انصاف و دقت در انتشار، به نظر من کلیدواژههای استفاده مسئولانه از فضای مجازی هستند که البته هر کدام زیرمجموعههای بسیاری دارند.
وی با بیان اینکه رعایت این اصول میتواند از بسیاری از آسیبهای فضای مجازی جلوگیری کند، افزود: کاربران باید پیش از انتشار هر مطلب، نسبت به صحت، ضرورت و پیامدهای انتشار آن توجه داشته باشندکاربران باید پیش از انتشار هر مطلب، نسبت به صحت، ضرورت و پیامدهای انتشار آن توجه داشته باشند و از بازنشر مطالبی که از صحت آنها اطمینان ندارند، پرهیز کنند.
زاهد در ادامه با اشاره به توصیه خود به مردم در روز خبرنگار گفت: در انتخاب رسانه درست، منصف و مردمی باید دقت لازم را داشته باشیم، چراکه رسانهها زاویه نگاه ما را مشخص میکنند.
وی تصریح کرد:اگر رسانه به درستی انتخاب نشود، یعنی دادهها به شکل غلط منتقل شده و حتماً نظرات و دیدگاههای اشتباه شکل خواهد گرفت.اگر رسانه به درستی انتخاب نشود، یعنی دادهها به شکل غلط منتقل شده و حتماً نظرات و دیدگاههای اشتباه شکل خواهد گرفت.
مسئول بسیج رسانه خراسان جنوبی با تأکید بر ضرورت بهروز بودن مخاطبان در عصر رسانه و هوش مصنوعی خاطرنشان کرد: نکته دوم این است که در عصر رسانه و عصر هوش مصنوعی خود را بهروز کنیم و نسبت به ابزار روز دنیا اطلاعات کافی داشته باشیم.
وی در پایان گفت: در این عصر باید مراقب باشیم که خدای نکرده به دلیل نداشتن اطلاعات، بازی نخوریم و تحت تأثیر جریانهای خبری و محتوایی نادرست قرار نگیریم.
نظر شما