به گزارش خبرنگار خبرگزاری شبستان از یاسوج، اربعین حسینی در گذر قرنها به یکی از ماندگارترین جلوههای پیوند بین ایمان، تاریخ و فرهنگ عاشورایی تبدیل شده که نه تنها یادآور چهلمین روز شهادت حضرت اباعبدالله الحسین(ع) و یاران باوفای ایشان است، بلکه به عنوان حرکتی زنده و پویا، پیام عدالتخواهی، آزادگی و مقابله با ظلم را بین نسلهای مختلف تداوم بخشیده است.
این اجتماع عظیم که امروز میلیونها انسان از اقوام، ملتها و فرهنگهای گوناگون را گرد هم میآورد، تنها یک آیین عبادی و زیارتی نیست، بلکه بستری برای بازخوانی معارف عاشورا، تقویت هویت دینی، خودسازی فردی و نمایش ظرفیتهای اجتماعی و تمدنی جهان اسلام به شمار میرود.
در حقیقت، اربعین را میتوان نقطه تلاقی تاریخ و معرفت دانست که خاطره یک حادثه بزرگ تاریخی با مفاهیمی همچون صبر، ایثار، وفاداری، ولایتمداری و ایستادگی در برابر ظلم پیوند میخورد و هر ساله با حضور میلیونها زائر، جلوهای تازه از حیات فرهنگ حسینی را به نمایش میگذارد.
برای بررسی ریشههای تاریخی اربعین، جایگاه آن در آموزههای قرآن و معارف اسلامی و همچنین ابعاد اجتماعی، تمدنی و فردی این حرکت عظیم، با دکتر فرج تلاشان، استادیار علوم قرآن و حدیث و عضو هیئت علمی دانشگاه یاسوج به گفتوگو نشستیم.
عضو هیئت علمی دانشگاه یاسوج در این گفتوگو با اشاره به جایگاه تاریخی اربعین حسینی، اظهار کرد: اربعین، ادامه طبیعی مسیر عاشورا و تلاشی برای زنده نگه داشتن پیام قیام حضرت اباعبدالله الحسین(ع) است، چرا که عاشورا تنها یک حادثه تاریخی مربوط به سال ۶۱ هجری نیست، بلکه یک جریان زنده و پویاست که در طول تاریخ، انسانها را به سوی حقیقت، عدالت و مقابله با ظلم دعوت کرده است.
فرج تلاشان گفت: اگر عاشورا نقطه اوج فداکاری و ایثار در راه خدا بود، اربعین فرصتی برای بازخوانی آن پیام و انتقال آن به نسلهای آینده است؛ به همین دلیل، اربعین را نمیتوان صرفاً یک مراسم سوگواری دانست، بلکه باید آن را یک حرکت معرفتی و تاریخی برای حفظ آرمانهای عاشورا تلقی کرد.
عدد چهل در قرآن؛ نشانهای از مسیر تدریجی کمال انسان
عضو هیئت علمی دانشگاه یاسوج در ادامه با اشاره به جایگاه عدد چهل در قرآن کریم و ارتباط آن با مفهوم اربعین، بیان کرد: خداوند در داستان حضرت موسی(ع) برای دریافت وحی، یک دوره چهلروزه را قرار میدهد، اما نکته مهم این است که این مدت به صورت یکباره بیان نمیشود، بلکه ابتدا سی شب و سپس ده شب دیگر به آن افزوده میشود.
وی ادامه داد: این موضوع یک پیام تربیتی مهم دارد و آن اینکه رسیدن انسان به کمال، قرب الهی و آمادگی برای دریافت فیض خداوند، فرآیندی تدریجی است و انسان باید با تلاش، مراقبت از نفس و حرکت مستمر در مسیر بندگی به این مرحله برسد.
تلاشان خاطرنشان کرد: حضرت موسی(ع) برای دریافت وحی الهی، خود را آماده کرد و این نشان میدهد که انسان برای لحظات مهم زندگی، چه در عرصه معنوی، چه در پذیرش مسئولیتها و چه در تصمیمهای بزرگ، نیازمند آمادگی درونی است.
استادیار علوم قرآن و حدیث به دیدگاه علامه طباطبایی(ره) در تفسیر المیزان اشاره کرد و گفت: علامه طباطبایی(ره) عدد چهل را در برخی موارد، نشانه رسیدن انسان به مرحلهای از بلوغ و کمال میداند؛ یعنی زمانی که انسان پس از طی مسیر آمادگی، شایستگی دریافت عنایت و فیض الهی را پیدا میکند.
وی خاطرنشان کرد: اگر این نگاه را درباره اربعین حسینی بررسی کنیم، درمییابیم که فاصله چهل روزه پس از شهادت امام حسین(ع)، فرصتی برای انسان است تا با تأمل در پیام عاشورا، تهذیب نفس و بازسازی درونی، خود را برای درک عمیقتر معارف الهی آماده کند.
تلاشان عاشورا و اربعین را مکمل یکدیگر دانست و افزود: عاشورا روز شهادت امام حسین(ع) و یاران باوفای ایشان و اربعین روز زنده شدن پیام، آرمان و فلسفه آن قیام بزرگ در جامعه انسانی است.
اربعین؛ تفسیر زنده «ایامالله» و مقابله با فراموشی تاریخ
این استاد علوم قرآن و حدیث به مفهوم «ایامالله» در قرآن کریم اشاره کرد و ادامه داد: خداوند در قرآن میفرماید: «وَذَکِّرْهُمْ بِأَیَّامِ اللَّهِ»؛ یعنی روزهای الهی را به مردم یادآوری کن. ایامالله، روزهایی هستند که در آنها نشانهای از قدرت، رحمت و سنت الهی در تاریخ نمایان میشود.
وی افزود: اربعین حسینی یکی از جلوههای مهم ایامالله در تاریخ اسلام است، زیرا این حرکت عظیم، نه فقط یادآوری یک حادثه تاریخی، بلکه اقدامی برای جلوگیری از تحریف و فراموشی حقیقت عاشورا است.
تلاشان ادامه داد: بسیاری از حکومتهای ظلم و استبداد در طول تاریخ تلاش کردند یاد امام حسین(ع) و فرهنگ عاشورا را کمرنگ کنند، زیرا میدانستند زنده بودن این فرهنگ، روحیه عدالتخواهی و مبارزه با ظلم را در جامعه زنده نگه میدارد.
عضو هیئت علمی دانشگاه یاسوج اربعین را «شورش حافظه علیه ظلم» دانست و گفت: امروز در جهان، جنگ شناختی جریان دارد و تلاش میشود ملتها از تاریخ و هویت خود فاصله بگیرند؛ در چنین شرایطی، اربعین یک حرکت زنده برای حفظ حقیقت و مقابله با تحریف است.
اربعین؛ کنگره جهانی شیعیان و جلوه قدرت نرم امت اسلامی
تلاشان به کارکرد اجتماعی و تمدنی اربعین اشاره و اظهار کرد: یکی از مهمترین پیامهای اجتماع عظیم اربعین، ایجاد وحدت و همدلی بین مسلمانان و آزادگان جهان است.
وی افزود: وقتی میلیونها انسان از ملیتها و فرهنگهای مختلف در یک مسیر مشترک گرد هم میآیند، این اجتماع نشاندهنده ظرفیت عظیم امت اسلامی برای همگرایی و حرکت در مسیر ارزشهای الهی است.
این استاد دانشگاه با اشاره به تعبیر رهبر معظم انقلاب اسلامی درباره اربعین، گفت: اربعین را میتوان یک کنگره جهانی برای شیعیان دانست، اجتماعی که شیعیان پراکنده در نقاط مختلف جهان را حول محور ولایت و محبت اهلبیت(ع) گرد هم میآورد.
تلاشان ادامه داد: اربعین نمونهای روشن از قدرت نرم فرهنگی است، چرا که بدون استفاده از ابزارهای مادی و قدرت نظامی، پیام عدالت، مقاومت و معنویت را به جهان منتقل میکند.
اربعین؛ مسیر خودسازی و اصلاح درونی انسان
وی در ادامه،به آثار فردی اربعین اشاره کرد و گفت: در کنار ابعاد اجتماعی و تمدنی این حرکت، نباید از آثار تربیتی و فردی آن غافل شد، زیرا اربعین فرصتی برای بازگشت انسان به حقیقت خویش و اصلاح درون است.
عضو هیئت علمی دانشگاه یاسوج افزود: زائر اربعین با تحمل سختی مسیر، فاصله گرفتن از برخی تعلقات دنیوی و حضور در یک فضای معنوی، تمرینی برای تقویت اراده و مبارزه با نفس انجام میدهد.
تلاشان با اشاره به خاطرهای از یک زائر دارای معلولیت که با ویلچر در مسیر اربعین حرکت میکرد، گفت: وقتی از او پرسیدند حرکت در این مسیر برای شما سخت نیست، پاسخ داد: «من با قلبم راه میروم، پا فقط یک ابزار است».
وی خاطرنشان کرد: این جمله به زیبایی نشان میدهد که حقیقت اربعین، حرکت جسمها نیست، بلکه حرکت دلهاست؛ حرکتی که با عشق به امام حسین(ع)، ایمان و اخلاص شکل میگیرد.
عضو هیئت علمی دانشگاه یاسوج گفت: اربعین یک مسیر جامع بوده که پیام وحدت و انسجام جهانی دارد، فرصتی برای خودسازی فردی بوده و یادآور ادامه راه عاشورا و زنده نگه داشتن ارزشهای الهی در جامعه بشری است.
نظر شما