«علی محمدی» در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری شبستان با اشاره به ابعاد جهانی پیادهروی اربعین حسینی، اظهار کرد: پیش از آنکه از زاویه روابط بینالملل به این رویداد عظیم نگاه کنیم، باید توجه داشت که این اجتماع میلیونی نشانهای از قدرت گفتمانی اسلام سیاسی شیعی است.
وی گفت: پس از پیروزی انقلاب اسلامی، شاهد آن هستیم که دین بار دیگر به متن جامعه بازگشته و ابعاد اجتماعی و سیاسی اسلام بیش از گذشته خود را در عرصه جهانی معرفی کرده که باعث شده گفتمان انقلاب اسلامی به عنوان یک الگوی متفاوت در بین گفتمانهای موجود در روابط بینالملل مطرح شود.
این استاد دانشگاه با بیان اینکه پیادهروی اربعین هم از قدرت گفتمانی سرچشمه میگیرد و هم موجب تقویت آن میشود، افزود: این اجتماع عظیم مردمی، ظرفیت بالایی برای معرفی ارزشها، باورها و سبک زندگی مبتنی بر فرهنگ عاشورا در سطح جهانی دارد.
محمدی به رویکرد برخی رسانههای جریان اصلی غربی نسبت به پوشش پیادهروی اربعین اشاره و ادامه داد: در سالهای اخیر شاهد نوعی کمرنگسازی و بیتوجهی رسانهای نسبت به این حماسه بزرگ بودهایم که نگرانی از گسترش و تأثیرگذاری گفتمان اسلام سیاسی شیعی و انقلابی یکی از عوامل این رویکرد رسانهای است.
وی ادامه داد: پیادهروی اربعین اگرچه در ظاهر یک اجتماع دینی و آیینی است، اما در لایههای عمیقتر خود یکی از مؤلفههای قدرت در عرصه روابط بینالملل محسوب میشود.
این کارشناس روابط بینالملل به مفهوم قدرت در ادبیات سیاسی جهان اشاره و اظهار کرد: قدرت ملی تنها در حوزه نظامی، اقتصادی یا دیپلماسی خلاصه نمیشود، بلکه قدرت رسانهای، فرهنگی و گفتمانی نیز از عناصر مهم قدرت کشورها و ملتها به شمار میرود.
محمدی افزود: آنچه امروز در اربعین شاهد آن هستیم، نمونهای روشن از قدرت گفتمانی و فرهنگی است، چراکه میلیونها انسان با هویتها و ملیتهای مختلف در یک حرکت مشترک حول محور محبت اهلبیت(ع) گرد هم میآیند.
وی خاطرنشان کرد: اربعین حسینی علاوه بر اینکه یک مناسک دینی با ریشههای عمیق اعتقادی است، از منظر سیاسی و اجتماعی نیز یک میدان نمایش قدرت مردمی و جلوهای از حکمرانی مبتنی بر مشارکت، ایمان و همبستگی اجتماعی محسوب میشود.
این استاد دانشگاه گفت: در این الگو، سیاست از زندگی مردم جدا نیست، بلکه در متن زندگی اجتماعی حضور دارد و ارزشها و باورهای دینی میتوانند در شکلدهی به روابط اجتماعی و بینالمللی نقشآفرین باشند.
وی خاطرنشان کرد: پیادهروی اربعین امروز به یک پدیده فراملی تبدیل شده که پیام آن محدود به یک کشور یا یک جامعه نیست، بلکه توانسته در سطح جهانی، تصویری از همبستگی، مقاومت و قدرت فرهنگی جهان اسلام ارائه دهد.
محمدی در ادامه و در پاسخ به پرسشی درباره چرایی کمتوجهی رسانههای غربی به پیادهروی اربعین، اظهار کرد: برای تحلیل این موضوع باید بین رسانههای جریان اصلی و رسانههای نوین و بسترهای اجتماعی تفاوت قائل شد؛ زیرا این دو، کارکرد و منطق متفاوتی دارند.
کارشناس مسائل بینالملل افزود: رسانههای جریان اصلی غربی مانند شبکههای بزرگ خبری، معمولاً در چارچوب سیاستها و منافع دولتها و مجموعههایی که از آنها حمایت مالی و راهبردی میکنند، فعالیت دارند؛ بنابراین نمیتوان انتظار داشت در موضوعی همچون پیادهروی اربعین، رویکردی مستقل از سیاستهای کلان حاکم بر کشورهای متبوع خود اتخاذ کنند.
وی ادامه داد: در ادبیات ارتباطات، رسانهها عموماً متناسب با سیاستهای نهادهای پشتیبان خود عمل میکنند و طبیعی است که نسبت به پدیدهای مانند اربعین که امروز به عنوان یکی از بزرگترین اجتماعات انسانی جهان شناخته میشود، آنگونه که انتظار میرود، نپردازند.
محمدی بیان کرد: از نگاه جریان غالب در نظام بینالملل، گسترش چنین اجتماعات مردمی و هویتمحور، با برخی از منافع و الگوهای مسلط همخوانی ندارد و همین مسئله در نوع پوشش رسانهای آن نیز اثرگذار است.
این استاد دانشگاه در عین حال، فضای رسانههای نوین را متفاوت از رسانههای جریان اصلی دانست و گفت: در شبکههای اجتماعی و بسترهای ارتباطی نوین، دیگر امکان نادیده گرفتن چنین رویداد عظیمی وجود ندارد و میلیونها نفر از زائرین، فعالان رسانهای، تولیدکنندگان محتوا و کاربران عادی، هر سال تصاویر، روایتها و تجربههای خود را از این سفر معنوی منتشر میکنند.
وی افزود: انتشار گسترده این محتواها باعث شده که پیام و تصویر واقعی اربعین، بدون واسطه به مخاطبان در کشورهای مختلف منتقل شود و بسیاری از افرادی که تاکنون شناختی از این رویداد نداشتند، از همین طریق با آن آشنا شوند.
محمدی خاطرنشان کرد: هرچه زمان میگذرد، دامنه تأثیرگذاری رسانههای مردمی در معرفی پیادهروی اربعین گستردهتر میشود و امروز میتوان آثار آن را در افزایش حضور زائرانی از ملیتها، فرهنگها، زبانها و حتی ادیان مختلف مشاهده کرد.
این کارشناس روابط بینالملل به تجربه حضور خود در پیادهروی اربعین اشاره کرد و گفت: آنچه در این مسیر مشاهده میشود، صرفاً حضور مسلمانان یک کشور یا یک مذهب نیست، بلکه انسانهایی از کشورهای گوناگون با پیشینههای فرهنگی متفاوت در این اجتماع حضور پیدا میکنند و فضای معنوی، روحیه همدلی و خدمت متقابل، آنان را تحت تأثیر قرار میدهد.
وی خاطرنشان کرد: رسانههای مردمی و شبکههای اجتماعی در سالهای اخیر نقش مهمی در معرفی این واقعیت ایفا کردهاند و توانستهاند تصویری نزدیکتر و واقعیتر از بزرگترین اجتماع انسانی جهان را به افکار عمومی منتقل کنند.
محمدی در پاسخ به پرسشی درباره نسبت پیادهروی اربعین با مفهوم «قدرت نرم» در روابط بینالملل، اظهار کرد: در ادبیات روابط بینالملل، قدرت به اشکال مختلفی تقسیم میشود؛ از جمله قدرت سخت، قدرت نرم و قدرت هوشمند که هر کدام کارکرد و مؤلفههای خاص خود را دارند.
این کارشناس روابط بینالملل ادامه داد: قدرت سخت بیشتر بر ابزارهای نظامی و امنیتی استوار است، اما قدرت نرم بر پایه فرهنگ، اندیشه، گفتمان، ارزشها و توان اثرگذاری بر افکار عمومی شکل میگیرد و قدرت هوشمند نیز ترکیبی از ظرفیتهای قدرت سخت و نرم است.
وی با بیان اینکه پیادهروی اربعین یکی از جلوههای برجسته قدرت نرم به شمار میرود، بیان کرد: البته صرف حضور میلیونها نفر در این اجتماع کافی نیست، بلکه این حضور زمانی اثرگذار خواهد بود که حامل پیام، هویت و گفتمان باشد و بتواند این پیام را به مخاطبان خود در سطح منطقه و جهان منتقل کند.
محمدی افزود: پیادهروی اربعین صرفاً یک اجتماع گسترده انسانی نیست، بلکه حامل پیامهایی همچون وحدت، ایثار، مقاومت، همبستگی، معنویت و عدالتخواهی بوده و همین پیامها، ظرفیت اثرگذاری آن را در عرصه بینالمللی افزایش میدهد.
این استاد دانشگاه به مفهوم قدرت هوشمند اشاره و یادآور شد: از نگاه بنده، اربعین علاوه بر اینکه نمونهای از قدرت نرم است، میتواند در چارچوب قدرت هوشمند نیز مورد تحلیل قرار گیرد؛ زیرا این حرکت عظیم مردمی، بدون اتکا به ابزارهای سخت، توانسته در معادلات فرهنگی و اجتماعی منطقه اثرگذار باشد.
وی خاطرنشان کرد: هر اندازه این پیامها با زبان مناسب، ابزارهای رسانهای نوین و روایت صحیح به افکار عمومی جهان منتقل شود، ظرفیت اربعین برای اثرگذاری فرهنگی و گفتمانی نیز افزایش خواهد یافت.
محمدی گفت: قدرت گفتمانی زمانی ماندگار خواهد بود که بتواند مخاطبان خود را اقناع کند و پیام خود را فراتر از مرزهای جغرافیایی به انسانهای آزاده در نقاط مختلف جهان برساند که پیادهروی اربعین در سالهای اخیر ظرفیتهای قابل توجهی برای تحقق آن از خود نشان داده است.
نظر شما